Freyr - 01.06.1907, Page 7

FREYK.
7?
hey uru leið og það er hirt, en margir hændur
eru farnir að gera það, sem betur íer.
Ekki svo iá dæmi eru til þess, að reyust hefir
vel, að væta rykugt og myglað hey, sem ekki
hefir verið saltað, um leið og það er tekið nið-
ur, en áður það er hrist, svo rykið og myglan
fari síðar í andtæri fjárhirðara og fénaðar, sem
annars er þráfaldlega orsök til lungna-sjúkdóma,
bæði á mönnum og skepnum. Það mætti með
lægni og gætni væta heyið með vatni úr garð-
könnu jafnóðum og það er tekið niður. Vafa-
laust er betra að væta ósaltað hey með salt-
vatni, þegar ryk.og mygla er i þvi'.
Þess er áður getið, að aðal-íóður búpen-
ings hér á landi sé heyið; þessvegna þarf stutt-
lega að minnast á helztu heytegundir.
Taða er það hey kallað, sem aflað er af
túnum, sem borið er á. Hún á aðeins saman að
nafninutil, er næringargildi viðvíkur, og fer það
eftir jarðvegi túnauna og ræktuu þeirra. Mest
næringarefni er í töðu, sem vex á túnum, er
hafa gljúpan, hæfilega lausan og sléttan jarð-
veg, sem er hæfilega þur og framskorinn;
þar sem vel hirtur áburður úr áburðarhúsi er
borinn á að hausti til, áður en gróðrar-magn
txinaDna er þorrið, og ruulinn með túnherfi að
vorinu. Tún með súrum og blautum jarðvegi
gefa af sér lélega töðu, jafnvel þótt mikill og
góður áburður sé borinn áþau, þarsem hann renn-
ur burtu með vatni, i stað þess að síga í jarð-
veginn og innsogast af rótum grasanna. Taða
af harðlendum túnum er einnig léleg og létt í
þurkasumrum, þar sem jarðvegur er svo fast-
ur og harður, að loft, hiti og hæfilegur raki
hafa ónæg áhrif á jarðveginn. Aburðurinn
harðnar, fýkur burt og verður að litlum notum.
Það er því auðsætt, að mjólkurkýrnar geta
ekki alstaðar gert jafnt gagn og mjólkað jafn-
vel, sem að mestu leyti fer eftir gæðura töð-
unnar. Hversu kyngóð sem kýrin er, mjólkar
hún lítið og þrífst illa, ef hún t. d. er fóðruð
á töðu at mýrleDdu túni. Þesskonar taða er
mjög tormelt, ést illa, orsakar niðurgang og
eyðir holdum og mjólkurmyndun júgursins. Ef
gefa þarf mýrgresis-töðu, skal haga hirðingu
hennar þannig, að salta hana og láta hitna í
henni, svo hún rauðorni, og gefa með henni
maismjöl og rófur. En fyrst og fremst af öllu
skal ræsa öll mýrlend tún, losa og slétta jarð-
veginn, og bera kraf'tgóðan áburð á þauárétt-
um tíma.
Eitthvert algengasta og skaðlegasta mein
túnræktarinnar hér á landi — jafnframt litluin
og illa hirtum áburði —- er hiuu blauti, súri og
þýfði jarðvegur túnanna. Alt það sem gert er
til að bæta og auka rækt þeirra, eykur töðu-
magnið og næringargildi þess, svo taðan verð-
ur gott og nærandi f'óður, sem eykur arð og
afnot nautpeningsius og annara gripa, sem á
töðu eru fóðraðir, en spornar mót sjúkleikum
og kvillum.
Að sumu leyti má segja um hinar ýmsu
útheystegundir, sem um töðurnar, þær eiga
saman einuDgis að nafni til, eru því kost-betri
sém jarðvegurinn er frjóvari. Valllendishey
með litlu af víðilaufi í, aflað til fjalla og vel
hirt, er talið jafDt að næringargildi tyrir geitfé
og sauðfé sem góð taða. Saraa hey, aflað á
láglendi, sem nákvæmlega hefir sömu grasteg-
undir, er næringarminna og léttara til fóðurs.
Þannig fer næringargildi heys eftir staðháttum
og jarðvegi. Af þurlendum leiruengjum er einn-
ig kostgott hey, þar sem vatn flýtur yfir.
Það sem einkanlega bætir graslag og hey-
gæði er framræsla mýranna, og vatDSveiting á
engjarnar. Svo og að þurkun og hirðing heysins
sé góð.
Mjög áriðandi er talið að næringarefnin í
fóðrinu standi í réttum hlutföllum hvert við
annað, þegar fóðrið samaDstendur af fleiri fóð-
urtegundum (blandað íóðurj. Engu síður er
það áríðandi að þau standi f réttu hlutfalli, þeg-
ar eingöngu er fóðrað á heyi.
JEtétt næringarefna hlutföll í fóðrinu, gera
efuaskifti líkamans örari, og sérhvert liffæri fær-
ara að starfa sameiginlega að þrifum, viðhaldi
og vellíðun dýrsins, en það eykur arð og afnot
búfjár' yfir höfuð, en gerir það hraust og fært
um að þola margskonar umskifti, er oft og tíð-
um draga eftir sér kvilla og sjúkdóma á óhraust-
um og vanfóðruðum búpeningi.
Bæði gömul og ný reynsla liggur til grund-
vallar fyrir því, að allar tegundir búfjár fóðrast
vel og gefa ákjósanlegan arð, þótt eingöngu sé
fóðrað á heyi, einungis að heyið sé gott, til dæm-