Freyr - 01.06.1907, Page 9

rREYR.
81
-dag 15 pund gott valllendishey, 1 pd. hafra og
5 pd. skornar rót'ur.
Nákvæmar athugað skal fóður hestsins
fara eftir stœrö hans, nœringarefnum fóðurtegund-
anna og hvernig vinnu hestsins er hagað,
hversu þung ' hún er og hve langan tíma hún
varir.
Eóður hesta, alment um alt land, er van-
haldsfóður, með fáum undantekningum. Þó
hestarnir séu feitir á haustin eru þeir orðnir
mjög rnagrir á vorin. £>eim er gefið viðast
hvar lélegt fóður, allar rekjurnar og moðið, og
þá ætíð sagt: „Þetta er nógu gott í hestana“.
Sá ljóti vani að safna öllum heyrekjum og
moði saman handa hestunum þarf að leggjast
niður. Ei hey er tekið jafnt í heystæðum,
gefst það raka, við veggi og gólf, upp með í
viðkoraandi fóðurdýr.
Takast má að fóðra hestinn á heyúrgangi
alt að helmingi, meðfram til að fylla kviðrými
hans, ef annað af fóðrinu er gott hey, og það
er ávantar bætt upp með kraftfóðri, en tæplega
er hægt að nota hestinn mikið til vinnu, neraa
með aukinni kraftfóðurgjöf að miklum mun.
Þegar hesturinn er vanfóðraður, verður hann
að draga fram lífið með því að leggja þau efni,
sem vanta í fóðrið, af sínum eigin líkama, en
því fylgir vettjulega mjög sárar og nagandi
sultarkvalir. — Hesturinn leggur af, megrast
alt af meira og meira. IÞegar svo er farið með
hann fyrstu lestaferðina, hárlítinn, magran
og skjálfándi, og lagður á hann 200 punda
burður, ásamt þungum reiðingi, i vondu færi,
snjó og aurum - - þá er kvalabikarinn fullur,
hesturinn gefst upp — máttvana — nær dauða
■en lífi. Ekki fá dæmi eru til, að skorið hefir
verið fram úr hestum þannig ásigkomnum, en
þeim er nú samt að fækka, sem betur fer.
Vanfóðraðir hestar eru óhraustir og kvilla-
samir, þollitlir til vinnu og fótaveikir. Meiðast
■oft undan reiðingi og aktýgjum. Vel fóðraðir
hestar eru aftur á móti hraustir, sýkjast sjald-
an, ef vel er með þá farið.
Margt er enn ótalið viðvíkjandi húsvist
og meðferð hesta, sem mjög er áríðandi að sé
góð, engu síður en sjálft fóðrið, er altsaman í
heild sinni styður að þrifum og heilsu þeirra.
, .Þegar ræða er um afurðafóður nautgripa,
liggur næst, að minnast á fóður mjólkurkúnna.
Sú kýr, sem vegur 700 pund og gefur 14 pund
mjólkur í mál þarf að fá 14 pund töðu í mál
og 5 pund af rófum; eða 28 pund töðu á dag.
JÞó mundi betra fóður, ef gefin væru 24 pund
töðu og 2 pund gott maismjöl á dag og sami
skamtur af rófum. Venjulega þarf mjólkurkýr-
in að skifta næringarefnum fóðursins 1 þrent,
til fósturmyndunar, til viðhalds líkamanum og
til að mynda mjólkina. Hætt er við að inargir
gleymi því að taka hæfilegt tillit til þessa, þar
sem venjulegt er, að gjöfin er minkuð við kúna,
eftir að hún hefir fengið kálfsvon, og það svö,
alt of víða, að vart má telja viðhaldsfóður, mið-
að við lifandi þyngd. Hvað flýtur svo af þessu?
Annaðhvort heldur kýrin holdum og hættir að
mjólka, eða hún leggur til efni í mjólkina úr
sínum eigin líkama og megrast. Loks þverrar
mjólkin, og kýrin verður til skaða og skamm-
ar eigandanum. Hún þolir illa vor-umskiftin,
er gagnslítil yfir sumarið og er hætt við ýms-
um kvillum.
Öllum er það fullljóst, hversu arðsamur
gripur góð mjólkurkýr er, þegar hún er vel
fóðruð og hirt. Allir nautgripir, sem hafa gott
fóður og hirðingu, eru hraustir og lítið hætt
við sjúkdómum.
Afurðafóðri sauðfjár má stuttlega lýsa með
því að segja, að það þurfi gott viðhaldsfóður,
svo það haldi haust-holdum sem lengst fram
eftir vetri. Eengi-ærin, sem hefir mjólkað
venjulegan tíma áf sumrinu, er oftast holdlitil
i byrjun vetrar. Ef hún hefir frá 90—110 pd.
líkamsþunga, mun hún alment vera kölluð vel
fóðruð, hafi hún á sumarmálum sömu þyngd,
euda gefur hún fullan arð, ef tíðarfar að vor-
inu er bærilegt. Til þess að ærin fái slikt fóð-
ur, þarf að gefa henni á dag, þegar hún stend-
ur inni, 2‘/4—3 pund af góðu heyi. tíérstak-
lega þarf gjöfin að vera mikil, ef snögglega
koma innistöður og jarðbann á haustin og
að vorinu, einkanlega ef ærin er borin. Standi
ærin inni lengri tíma, mætti ef til vill gefa nokkru
mintia en hér er sagt, ef gjöfin fer í gegnum
hendnr á góðum fiármanni.
Eitthvert með verri meinum landbúnaðar-
ins hér á landi er hve illa sauðfé er fóðrað og
hirt. Nú er alment viðkvæðið hjá bændum,