Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1932, Side 6

52
TlMARIT V. F. I. 1932.
hörðnunina, og missir við þetla nokkuð af bindi-
krafti sínum. Ekki er mikil liætta á þessari skemmd,
' ef sementið er geymt í venjulegmn umbúðum, á
þurum stað. Ef geyma þarf sement í pokum vetrar-
langt, er réttara að endurstafla pokunum á svo sem
tveggja mánaða fresti.
Loks getur sement skemmst i notkuninni, ef
bræran er látin verða of gömul, svo að storknun
er byrjuð áður en steypan er komin i kvrrð á sín-
um stað. Mcga aldrei líða meira en 2 klst. frá því
að scment er bleytt i hræru, eða látið í liræru með
deigum sandi og (il jiess að lokið er að ganga frá
hrærunni í steypumótinu.
10. Vatnið.
Næsl sementinu er vatnið þýðingarmesta steypu-
efnið, þólt það sé ódýrast. Ætlunarvcrk vatnsins er
tvenns konar, og bæði ætlunarverkin til samans
ákvarða vatnsmagnið, ]). e. Iive mikið af vatni cr
nauðsynlegt eða leyfilegt að nota í hræruna.
Fyrra ætlunarverk sitt vinnur valnið í hrærunni,
meðan á tilbúningi steypunnar stendur. Þar mvnd-
ar vatnið ásamt sementinu eins konar liðkunarefni
eða smurningarkvóðu fyrir steinefnin, sem gjörir
Iiræruna meira eða minna mjúka og þjála í með-
förum, efíir ])ví live mikið er af þessari kvoðu í
hrærunni í hlutfalli við steinefnin. En kröfurnar
um það, hversu þjál liræran skuli vera, fara eftir
nótkun liennar, og þcssar kröfur ákvarða þá jafn-
framt lágmark fvrir lirærukvoðunni og þar með
fyrir vatnsmegninu í hrærunni.
Annað ætlunarverk sitt vinnur vatnið við storkn-
un og hörðnun steypunnar, mcð því að ganga í efna-
samband við sementið og halda steypunni rakri eða
blautri nægilega lengi, til þess að hörðnunin geti
haft eðlilegan gang. Að eins nokkur hluti vatnsins
verður þó að lokum eftir i steypunni í þessu skyni
og nokkur hluti verður eftir sem raki i steypunni.
Ilið harðnaða efni í steypunni, þ. e. sementið með
vatni því, sem bundizt hefir, ásamt kolsýru þeirri,
sem dregizt hcfir í samband við semenlið, með hol-
rúmum, sem að nokkru eru fyllt rakavatni, en að
öðru leyti fyllt lofti, nefnist einu nafni steypulímið.
í hinni hörðnuðu steypu fyllir steypulímið öldung-
is sama rúmmál og kvoðan í lirærunni fullsiginni,
ef kvoðan hefir frá upphafi verið nægilega mikil (il
að fylla öll bilin milli steinkornanna, þ. e. ekki vcr-
ið loft i hrærunni. Allir steinmolar og sandkorn
hafa sömu stærð og aðstöðu í liinni liörðnuðu
steypu, eins og í hrærunni blautri en fullsiginni.
Allar breytingarnar eru bundnar við hrærukvoðuna,
scm við hörðnunina verður að steypulimi.
Eftir bleytingarstiginu, þ. e. vatnsmegninu í brær-
unni, getur nú ásigkomulag liennar verið afar mis-
munandi, allt frá því að vcra svipuðust rökum og
nálega samliengislausum sandi og til þess að vera
eins og fljótandi smurningskvoða, sem ber uppi og
flytur með sér sandkorn og steinmola, og svo allt
þar i milli. Þó er venja, og virðist hentugt, að grcina
öll bleytingarstigin í fjóra aðalfloklca, þannig:
a. Rök hræra. Hún er ekki blautari en það, að
taki maður hnefafylli sína úr hrærunni og kreisti
saman, þá verður úr þvi samloðandi köggull, en
engrar bleytu verður vart i lófanum, heldur sit-
ur þar eftir örlitið af smáum sandkornum, ef svo
ber undir. Slík hræra er aðallega notuð i verk-
smiðjum, sem búa til steinsteypuvörur í járn-
mótum. Þegar rök hræra er slegin rækilega
saman i járnmóti, fær hún nægan styrkleik og
samhengi til þess, að unnt er að losa mótið utan
af henni þegar í stað og nota það að nýju. Ekki
má vera svo mikið af hrærukvoðunni, að hún
komi fram í yfirborð steypunnar við samslátt-
inn, því að þá losar jámmótið sig ekki frá lirær-
unni, og jafnvel þótt losunin takist, þá er hinum
steypta hlut liætt við að aflagast undan þunga
sinum, þegar hann missir stuðningsins af mót-
inu. I erlendum ritum er þetta oft nefnt „þur“
hræra, en er ekki réttnefni, því að án vatns má
liún ekki vera.
b. Deig hræra. Það er einkcnni liennar, að þegar
hún er slegin saman i móti, sem lætur ekki und-
an, þá kemur að lokum fram deigla á yfirborð-
inu, en hræran er samliengislaus og sýnir engan
vott bleytu áður en byrjað er að slá hana saman.
Þessi tegund liræru er á útlendum málum ofí
nefnd „jarðrök“ (jordfugtig, erdfeucht).
c. Mjúk hræra. Þessi tegund er olt nefnd „plastisk“
á erlendum málum. Það er höfuðeinkenni hennar,
að öll liolrúm niilli sandkorna og steinmola eru
full af hrærukvoðu, án þess að neinn samsláttur
komi til, en þó er ekki svo mikið af hrærukvoð-
unni, að hún renni sjálfkrafa frá steinefnunum.
Sé hræran látin i mót, tekur hún ekki eiginleg-
um samslætti, lieldur er hún eins og grautur,
það er hægt að fá hana til að fylla alveg út í mót-
ið með því að stinga skóflu eða járni niður í hana
og skaka í henni. Hrærukvoðan er það mikil, að
hún leilar út á ytra borðið þegar hrærunni þannig
cr hnissað í mótin. Þegar hræran liggur i nokkuð
flötum bing eða haug, og slcgið er far í binginn,
á það að halda sér nokkuð, ]>. e. hræran á að vera
nokkuð svo mótanleg. Mýktin getur þó verið
talsverl mismunandi mikil, og eru mýktarstig-
in mæld með sigmáli og hristifleka, sem siðar
verður getið.
d. Rennblaut hræra (rennuhræra). Þá cr svo mikið
af hrærukvoðunni, að hræran verður líkust fljót-
andi límefni með sandkornum og steinvölum í.
Þessi hræra er mikið notuð nú á seinni árum við
gerð mjög fyrirferðarmikilla mannvirkja úr
steinsteypu. Er þá reist há stöng, eða lurn, og