Nýi tíminn


Nýi tíminn - 23.10.1952, Blaðsíða 3

Nýi tíminn - 23.10.1952, Blaðsíða 3
Fimmtudagur 23. október 1952 — NÝI TÍMINN — (3 Á niðurlægðasta hluta ís- lands býr sumt ramíslenzkasta fólkið. Leggir þú leið þina um Keflavík, þar sem erlend and- stýggð drottnar fyrir ofan, víg- búin bak við gaddavír, getur þú allt í einu verið kominn inn til fólks með heiðríkju islenzks friðar og drengskapar í svip og érfðir þúsund ára menning- ar í máli og framkomu. ÞAU EIGA GULLBRÚÐ- KAUP I DAG Slíkt fólk eru hjónin Þórunn Þorbergsdóttir og Friðrik Finn- bogason Túngötu 17 í Keflavík. Þau eiga gullbrúðkaup í dag. Þórunn er fædd í Rekavík bak Látur 16. september 1884, en Friðrik í Efri-Miðvík — í Aðalvík — 23. nóv. 1879. — Þriggja ára gömul fluttist Þór. unn að Miðvik og ólust bæði upp þar. Síðustu Aðalvíkingarnir yfir- gáfu bygg'ð sína að fullu nú fyrir nokkrum dögum. Það var hart lif í Aðalvik en átti sínar Unaðsstundir, frið, fegurð og hamingju. FEGURSTU STUNDIR SEM ÉG HEF LIFAÐ Þórunn missti móður sína hálfs fimmta árs. Þrátt fyrir það, segir Þórunn: Mér eru minnisstæðust æskuárin heima, það eru fegurstu stundir sem ég hef lifað. Ég átti mó'ður- afa og ömmu, þau voru mér óg- urlega góð. Eitt ár var ég á bæ í sveitinni. Það voru líka allir þar góðir við mig. Þá voru engir skólar, segir Þór- unn, en okkur var kennt að lesa, skrifa og reikna. Og þá var þaulkennt bæði kver og biblíusögur. Ég var búin að læra biblíusögurnar þegar ég var 7 ára. SPANN I FYRIRVAF 8 ARA — Þá varð að byrja að vinna þegar maður var 6—7 ára. Vet- urinn sem ég varð 8 ára spann ég í fyrirvaf fyrir-pabba. Hann kenndi mér að spinna. Á 9. ár- inu var ég látin fara að kveða rímur. Það voru alltaf kveðnar rímur á kvöldih, segir Þórunn. — Það var húsmaður hjá pabba, mikill rím*amaður. Hjá honum lærði ég að~ lesa-gamla letrið, lærði það með því að lesa bókina ofanyfir, segir hún, Og alveg óvart kemst ég að því að hún var aðal-rímnakveð- andinn í Aðalvík, var oft feng- in á aðra bæi til að skemmta fólki með rímnakveðskap. KVÖLD 1 BADSTOFU I AÐALVlK Það var tvíbýli í Miðvík. Á neðri bænum voru 12-14 manns í heimili. 17 manns á efri bæn- lun. Allir í sömu baðstofunni. Við skulum líta þangað inn til Þórunnar þegar hún var ung. — Það var maður í sveitinni kallaður Jóhann sterki. Hann var Símonarson. Pabbi fékk haim til að elta káifsskihn. Þau voru höfð í brækur, setskauta. Jóhann sterki kom siðdegis og spurði hvar snepillinn væri sem hann ætti að elta. Skinnið var glerhart og Jóhann atti vinnu- manninum til að taka stórt hrútsskinn og keppa við sig. Vakan hófst. Það var prjónað, spunnið, elt skinn og — kveðn- ar rímur. Um kvöldið kl. 11 skilaði Jóhann sterki kálfs- skinninu skjallhvítu og mjúku horna og enda á milli. Það hafði verið e'dað handa honum miki'ð spaðkjöt og súpa. Hann var duglegur að vinna og dug- legur að borða. KORNID MALAD MEÐ MJÓUM FINGRUM — Ég var á áttunda árinu þegar ég fór að mala korn fyrst, • segfcr Þórunn.1 pkkur krökkuntunvar sagt að annars Þau lifðu fegurstu ár sín á Hornströndum fengjum við ekkert brauð. Rúg- urínn var fyrst þurrkaður í potti frammi í hlóðum. Það var allt maláð. Bygg var mal- að út á mjólkurgrauta. Ég mun hafa veríð 10 ára þegar fór að flytjast malaður rúgur, óg ég hef líklega verið 19 ára þeg- ar ég sá fyrst haframjöl. PENINGAR ÞEKKT- UST EKKI — Kornið var greitt með fiski, segir Friðrik. Peningar þekktust ekki. Verzlanirnar voru lánsverzlanir. Þær lánu'ðu út á fiskinn í sjónum. Það var stritað við að ve'iða fisk uppí úttektina. Fiskurinn var þurrk- aður á vorin og fluttur til ísafjarðar á árabátum. Seinna á árum komu svo fisktökuskip til Aðalvíkur. ÞAÐ VAR RÓIÐ ÞEGAR GAF — Það var róið frá Látrum í A'ðalvik allan ársins hring þeg- ar gaf, segir Friðrik. Við fór- um oftast að heiman kl. 3—4 á næturnar. Þegar langt var róið, sem oftast var, komnm við vananlegast heim að kvöldi kl. 11—12. Aftur var haldið af stað að morgr.i ef gaf á sjó. Þegar ég spyr hann nánar kemur í Ijós að frá Mi'ðvík var einnar stundar gangur til uppsátursins og yfir tvo ósa að fara á Ieiðinni. — Við rerum á fjögurra og fimm manna förum, segir Frið- rik. Þegar sótt var vestur í Ál var það róður á 4. klukkustund. Kom fyrir ef við fengum barn- ing til lands að róðurinn stóð 16—18 stundir. SKAMMDEGISMYRKUR OG NORDANHRÍD Af öllum hinum mörgu róðr- um nyrzt við Vestfirði mun Friðrik þó einn minnisstæðast- ur. Það var 7. janúar 1907. — Við vorum á grunnmiðum norðvestur af Straumnesi, um 5 fjórðungsjní]ur_frá Latrum._ Rétt þegar við höfðiun lokið við að leggja skall á með norðan- stórhríð og haugasjó. Þá mun klukkan hafa verið um 2 um daginn. Vi'ð gátum ekki náð línunni. Báturinn þoldi ekkert segl fyrir sjó og roki. Við höfíum aðeins 4 lóðarsteina í bátnum, annars var hann tómur. Það mua hafa verið kompás- garmur í bátnum og við sáum vindlyftu — munum þá hafa verið komuir vestur fyrir Rit- inn—'¦ og vissum að það rayndi vera Isafiarðardjúp. Eftir klukkustundar siglingu breytt- ist líka sjólagið: varð fjarðar- bára, kröpp. Við höfðum uppi rána í hálfa til heila klst. en eftir það aðeins skautið, því þá var hérumbil lens, við breiddum skautið niðri við bátinn, höfðum niðristöðu, breiddum þríhyrnu á það og höfðum miðröng í barkanum. Eg var dragreipismaður. MAN ÞAD SÍÐAST AÐ FÆT- URNIR DRÓGUST VIÐ EÍTT- HVAÐ FASTARA EN SJÓINN - Við höfðum landkenningu undir miðri Stigahliðinni og í þessu veðri mun það hafa tek- ið okkur tvær stundir að kom- ast til Bolungavíkur. Við sátum Ijósin í landi. Urðum að áætla eftir þeim hvar bezt væri að lenda. Sáum menn á ferli með ljós. Stoppuðum og hrópuðum allir í einu áður en við tókum lífróðurinn. Og það heyrðist til okkar á landi. Fyrsta brotið kom £ fang jmannsins sem stýr'ði og tók ,hann út. Það var Hermann. Tveir urðu ihnundir bátnum þegar honum hvolfdi, en bátn- um hvolfdi fljótt upp. aftur, svo valt hann um á ný, hvolfdi enn upp og þá komust báðir mennirnir upp í hann. Þá hafði bátinn borið það nærri landi að þeir gitu stokkið út. Það var um mittisdýpi og margar hendur gripu þá áður en þeir soguðust út aftur. (A bátnum voru þessir menn: Friðrik Magnússon formaður, Þorbergur Jónsson, þeir voru heima? spyr ég Þórunni. — Við töldum þá alla af. Faðir miim, bróðir og maður voru allir á bátnum. Þá bár- ust ekki fréttir nema með póst- ferðum. Það fréttist ekkert af þeim í viku. Þá sá ég 6 menn koma niður brekkuna niður í Miðvíkina. Sag'ði hinu fólkinu af því. Fólkið á bæjunum stóð allt úti þegar þeir gengu heim. HANN VAR ÓDREPANDI Friðrik hefur oftar komizt í hann krappan. Eitt sinn varð hann undir síldarmjölspoka. Aðalvíkingarnir Þórunn Þórbergsdóttir og Friðrik Fiimbogason; þau eiga gullbrúðkaup í dag. eigendur bátsins; Hermann Is- leifsson, Jósep Hermannsson, Öli Þorbergsson og Friðrik, sem nú er að segja frá). Það voru Friðrik og Óli sem komust með bátnum í land.*^ Friðrik var með ráði og Óli me'ð nokkurri meðvitund. Þeir gátu sagt hvað margir hefðti verið á. Hermann er • stýrði; kom upp í sömu vörina og þeir, hinir tvéir í næstu vör fyrir iiman. Þá var^farið inn með, jjÓjiym. tU_að..,litaj, eftir mérv Það heyrðist til mín úr landi. Ég var með sjóhatt bundinn undir kverk. Hann mun hafa hjálpað til að halda höfðinu uppi. Það var þurrt á mér hárið undir honum þegar ég náðist (svikalaust hefur hann verið hnýttur!) Ég náði í mastrið, og árinm hef ég sennilega aldr- ei sleppt. Ég kom að landi í innstu vörinni. Það þurfti þrjá menn til að ná höndumun á mér af árinni og mastrinu. Ég rankaði við mér kl. 12—1 um nóttina. Þegar ég sá Ijósin í herberginu hélt ég að það væru ljósin í landi. Það síðasta sem ég man eftir mér í sjónum var að fætumir drógust við eitt- hvað fastara en sjóinn. EINHVERN SNERT AF LUNGNABÖLGU Þegar ég spyr Friðrik hvort honum hafi ekki orðið meint af þessu mikla volki í sjónum svarar hann: — Það voru skorin utan af mér fötin og hafðar vi'ð mig heitar flöskur. Ég fékk víst einhvern snert af lungnabólgu. Tveir félagar mínir gengu til Isafjarðar daginn eftir til að sækja meðöl. Ég var víst ekki alveg búinn að ná mér þegar ég fór heim. Við fórum sjóleið að Sléttu og gengum yfir heið- ina. FRÉTTIST EKKI AF ÞEIM I VTKU — Og hvemig leið ykkur — Það var við útskipun á mjöli í gam'a Gullfoss á Hest- eyri. Ég var niðri í Iest og pokinn datt úr heisinu þegar hann kom yfir iesthia og lenti á bakinu'á mér. Ég gat leiigi ekki hreyft höfuðið, varð að drekka í gegnum slöngu. Sæ- bjöm Magnússon læknir hafði mig hjá sér í 4 vikur. Ég gat ekkert imnið í ár. — Plvað fékkstu í bætur? — Ég fékk 1200 kr., það þóttu mér miklir peningar. — Mynd sem var tekin af mér eftir að ég flutti suður sýndi að rifin höfðu brotna'ð beggja megin \>ið hrj'gginn. 16 ÁRA ER ÉG FÓR FYRST I FESTI Friðrik missti föður sinn þeg- ar hann var 17 ára. Hann fórst við að síga í Ritnum. Bróðir Friðriks var á brún þegar faðir þeirra fórst. Fri'ðrik hætti þó ekki bjargferðnm. Hann hefur sigiSi bæði í Hornbjarg og Hælavíkurbjarg. - Ég mun háfa verið 16 ára þegar ég fór fyrst í festi, segir hann. Það var í fugla- tekju. Var lofthræddur i fyrsta skipti. Það er ónotalegt að sleppa sér framaf, en það er bara fyrst. SIGIÐ SEXTUGT EFTIR EGG.TUM — 100—120 FADMA EFTIR FUGLI Og Friðrik ^ýsir fyrir mér bjargsiginu. Oftast var sigið 50 faðma niður á langhillu og úr henni í handvað niður á svokaFaðan Steihpall og þaðan gengið út á nef og snasir. Ann- ars er ókleif t að lýsa krókastig- um bjargsins í ctuttu máli. Eftir eggjum var víst lengst s'irið 60 faðma en eftir fugli allt að 120 faðma. FUGLA- OG EGGJATEKJA AÐALLIFSBJÖRGIN Fri'ðrik lýsir einu sigi: — Það var ekki hægt að taka fuglinn upp í festinni mann- laust því það var hrifsingur, á leiðinni, það er berg- laga- eða hillumót, og fugl- inn hefði því slitnað af. Ég var fenginn til þess að fygla upp. Ég hafði 25 fugla í kippu. Ég setti hálfstikk á kippuna svo þungi hennar hvíldi að mestu á festinni. Það voru 50 faðmar upp og það voru marg- ar ferðir yfir daginn. Ég var víst á sautjánda eða átjánda ári þegar þetta var og ég var orðinn þreyttur um kvöldið. Þá löbbuðum við til Hælavíkur. Þetta var að úreldast hiá okkur Aðalvíkingum. Hjá fólk- inu sem bjó fvrir norðan hélzt þetta við. Hjá því var fugla- og eggjatekja aðallífsbjörgin. Þetta var of langt frá okkur. aldshríð yfir eggjatímann. Fólk- Það voru oft rigningar og kaf- ið fyrir norðan gat ekki hýst fjö'da af aðkomufólki, og svo lagðist þetta niður. ÞEGAR KASTAÐ VAR I FJÖRU — Hvernig var fuglinn veidd- ur? — Fuglinn var snaraður með 7 áina langri stöng með hvai- skíðissprota fremst og snöru á endanum. Skil ekki hvers- vegna menn fyrir vestan gátu aldrei lært af Færeyingum að veiða hann í háf. Færejingar voru þó þarna oft, segir Frió- rik. — Þesrnr kastnVS var niður (þ.e. fuglinum fleygt niður 1 taö þess ao fara með hann í festi uppá bjargbrún) urðu sér- stakir menn að fara á bátum til að hirða hann. Væru 2 bát- ar vom venjulega 8 menn. Það var helzt reynt að fara í Hæla- víkurbjarg í austanátt, er> þó var alltaf sjógangur. Báturinn raátti ekki verða landfastur vegna niðurfalls úr berginu. Menn urðu að vaða í land til þess að kippa fuglinn og koma honum út í bátinn. — Þeir urðu að vaða í mitti. — Það Var hyllzt, til að leggja að þar sem var minnst steinkast úr berginu Alltaf mátti þó búast við dauðanum á hverri stundu. Fuglinn var síðan fluttur til Hælavíkur. Þar var honum skipt í hluti. Hlutirnir merktir. Þá var eftir a'ð flytja hami til Aðalvíkur. FUGL I TUNNUM — EGG I SKYRI Þórunni spyr ég hvað við hafi tekið þegar fuglinn hafði verið fluttur til Aðalvíkur. - Þegar heim var komið, svarar hún, þurfti að þurrka hann, því auðvitað var hann allur sjóblautur, svo að plokka hann og svíða — í hlóðum í frammieldhúsi —, svo var hann kmfinn og þá þurfti að koma honum í salt. Það var oft hálfsmánaðarverk fyrir kon- urnar að plokka. Þetta var erfitt verk. Fuglinn var saltað- ur í tunnur. Það voni oft 300 til 400 fuglar i hlut í Hælavík og hjá þeim sem tóku 2—3 hluti var þa'ð mikið verk að koma þvi í mat. Venjulega var soðinn fugl á sunnudögum og miðvikudögum. Fugl var líka látinn í súr, eink- um sá fugl er kramdist á leið niður í fjöruna. Egg vöru líka soðin, tekin af þeim skurnin og þau svo geymd í skyri. Þeim kemur báðum saman um að súr fugl hafi ekki verið góður, nema ungar. Oft fellur miki& af ungum ni'ður fyrir björgin. Hann var alltaf látinn súr. VETUR LANGIR og SNJÖÞUNGT Þau Þórunn og Friðrik fóru frá Aðalvík 1942, þá til Akur- eyrar. Vom í Glerárþorpi einn vetiur, fluttust til Keflavikur Fnmihald á 7. siðu.

x

Nýi tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Nýi tíminn
https://timarit.is/publication/883

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.