Verktækni - 01.01.1985, Blaðsíða 7

Vísindi, tækni og
samkeppnish æf ni
Vilhjálmur Lúðvíksson, framkvæmdastjóri Rannsókna-
ráðs ríkisins, sótti nú í haust 39. fund vísindanefndar
OECl). Vilhjálmur tók saman minnispunkta um það
helsta sem fram kom á fundinum, og í þessu og næstu
tölublöðum mun VERKTÆKNI birta greinarstúfa Vil-
hjálms um það áhugaverðasta.
Oröabelgur
Á fundinum var sagt frá
bráðabirgðaniðurstöðum starfs-
hóps, sem undanfarin 3/2 ár hef-
ur gert könnun á því hvernig
samkeppnishcefni landa ráðist og
hver þáttur tœkni og vísinda sé í
því efni. Reiknað er með loka-
skýrslu um málið á næsta fundi.
Verkefni þessa hóps hefur
reynst mjög torleyst, en horfur
eru á að niðurstöður verði mjög
athyglisverðar. Erfitt er að draga
þær saman í stuttu máli, en í
meginatriðum eru þær eftirfar-
andi:
• Samkeppnisstaða landa ræðst
ekki nema að takmörkuðu leyti
af stöðu (kostnaði, stærð eða
gæðum) hinna hefðbundnu
framleiðsluþátta (fjármagns,
vinnuafls, auðlinda, o. s. frv.).
• Þáttur samverkunar, innbyrð-
is viðskipta, samvinnu, hvatning-
ar, upplýsingastreymis, skipti á
reynslu o. s. frv. milli aðila innan
þjóðfélagsins (fyrirtækja, stofn-
ana, stjórnvalda, aðila vinnu-
markaðar, o. s. frv.), hefur mun
meiri áhrif en áður var talið.
• Hinn mannlegi þáttur — auð-
lindir sem felast í þekkingu og
færni, svo og sveigjanleika til að
taka breytingum á aðstæðum,
sem leiða af tæknilegum og hag-
rænum breytingum og vilji til að
hagnýta ný tœkifœri og getu til
uð stjórna breytingunum eru
lykilatriði í samkeppnishæfni við
núverandi aðstæður.
• Á hverjum tíma eru það
ákveðin kjarnasvið tœkniþekk-
mgar(core technologies), sem eru
lykilatriði i nýsköpun og eru
gegnumgangandi fyrir framfarir
á flestum sviðum efnahagslífs.
Samkeppnishæfni hverrar þjóðar
ræðst af því hversu vel hún getur
tileinkað sér og hagnýtt þessi
kjarnasvið tækniþekkingar og
beitt þeim við sínar aðstæður.
Allar þjóðir sem ætla sér að
standa í fremstu röð verða að
kunna skil á kjarnatækni hvers
tíma. Tilkoma nýrra kjarnasviða
leiðir af hagnýtingu nýrrar
grundvallarþekkingar og upp-
finninga, sem á henni byggist.
Þær valda gjarnan víðtækum
Vilhjúlmur Lúðviksson.
byltingum á framleiðsluháttum
og þar með grunngerð og sam-
keppnisstöðu þjóðfélaga eða
efnahagsheilda.
Niðurstöður þessara athugun-
ar leiða til margvíslegra ályktana
varðandi stefnu í efnahags-og
iðnaðarmálum, mennta- og vís-
indamálum, sem of langt yrði að
fara út í hér. Nægir að segja að
skýrsla þessi verður mjög athygl-
isverð. Hún verður lögð fram í
lokagerð fyrir næsta fund CSTP.
Villtjálmur Lúðvíksson.
I síöasta tölublaði Verk-
tækni á nýliönu ári var rætt um
alvökva, (myndaöan vökva,
sem er meö þeim ósköpum að
vera seigjulaus. Þar hefur
prentvillupúkinn blandað sér i
máliö, svo aö hiö þýska nafn
alvökva brenglaðist. Prentvillur
mega ekki vera, þar sem torvelt
er að „lesa I máliö” svo sem í
stæröfræöi og orðsifjafræði.
Þýska nafnið á að vera ideale
Flússigkeit.
Prentvillupúkinn hefur raun-
ar fyrr skeytt skapi sinu á
erlendum oröum hér I oröa-
belg. Honum viröist lltt um þau
gefiö. Hér væri ef til vill rann-
sóknaverkefni I þeirri áhuga-
veröu fræöigrein, sem á enskri
tungu nefnist monstrology, en
meistari Þórbergur kallar
skrimslafræöi.
í straumfræöi kvikefna er m.
a. fjallaö um hegðun efnis-
straums vió þau skilyrði, sem
leiösla eöa farvegur setur.
Orðanefnd okkar hefur undan-
fariö fengist viö ýmis orö, er að
þessu lúta, vegna orðasafns
um fráveitur, sem byrjaö er að
birta I Tímariti VFl'.
Æstætt er þaö ástand nefnt,
sem helst óbreytt meðan tlmi
líður. Atviksoröiö æ merkir
„alltaf”, sbr. „sl og æ”. Orö
sömu merkingar og æstæður
eru stationary á ensku, stat-
ionár á þýsku og stationær á
dönsku. Elsta heimild i oröa-
bók Háskólans um oröið
æstæöur er úr Tlmariti VFÍ frá
1951 i grein eftir Gunnar Bööv-
arsson, nú prófessor i Banda-
rlkjunum. Gunnar ritar þar um
„æstætt ástand (stationary)”,
og er það trúa min, aö oröiö sé
frá honum ættaö.
Oröiö æstæöur er I Orða-
safni II, sem oröanefnd Raf-
magnsverkfræöingadeildar
VFÍ gaf út 1952. Það hefur
veriö notað siðan, einna helst I
sambandi viö vatnsorku og
jarövarma.
Æstæöur straumur er þá
straumur, þar sem hraði I hverj-
um punkti breytist ekki meö
tlma, hvorki aö stærö né
stefnu. Samsvarandi orö eru
steady flow á ensku,
stationáre Strömung á þýsku
og stationær stromning á
dönsku. Straumur getur verið
æstæöur I leiöslu, þótt hraði
hans breytist f straumátt (t. d.
viö þaö aö leiösluþversniö fer
vikkandi), en því aöeins, aö
straumhraöi í hverju þversniöi
leiöslunnar um sig haldist
óbreyttur.
Straumur, sem ekki er
æstæöur, nefnist á ensku
unsteady flow eða transient
flow, á þýsku instationáre
Strömung og á dönsku ikke-
stationæar stromning eða
transient stromning. Hraöi
hans á hverjum staö er breyti-
legur aö stærö eöa stefnu eöa
hvorutveggja. Oröanefndin tel-
ur hæfa, aö sllkur straumur
nefnist svipull straumur.
Nú getur straumur i leiðslu
eöa farvegi veriö svo reglu-
bundinn eöa formfastur, aö
hraöi hans sé jafn frá einum
punkti til annars I straumátt,
bæöi að stærö og stefnu.
Hann er stööugur á annan hátt
en æstæöur straumur. Slíkur
straumur er nefndur uniform
flow á ensku, gleichförmige
Strömung á þýsku og ens-
formig stromning á dönsku.
Viö leggjum til, aö hann sé
nefndur jafnforma straumur á
islensku.
Straumur, sem ekki er jafn-
forma, er þá straumur, þar sem
hraöi er misjafn frá einum
punkti til annars i straumátt. Á
ensku er hann nefndur non-
uniform flow, á þýsku
ungleichförmige Strömung á
dönsku uensformig stromning.
Á Islensku getur hann heitið
misforma straumur. Æstæður
straumur I leiöslu meö breyti-
legu þversniöi, svo sem áöur
var getiö, er þá I senn æstæö-
ur og misforma.
Einhver mun taka eftir þvl,
aö viö notum ekki oröiö stöð-
ugur um fyrrgreind straumhug-
tök. Oröiö stööugur hefur víöa
merkingu I Islensku. Þaö getur
tekiö til ástands bæöi I tlma og
rúmi. Myndi þurfa viöbótar-
skýringar, ef nota ætti þaö um
svo sérhæfö hugtök.
Og lýkur þar spjalli um
furðulega strauma.
Einar B. Pálsson
Frá Orðanefnd byggingarverkfræðinga
VERKTÆKNI *7