Vísbending


Vísbending - 01.12.2009, Blaðsíða 1

Vísbending - 01.12.2009, Blaðsíða 1
SÍSBENDING Vikurit um vicfskipti og efnahagsmál 7. desember 2009 48. tölublað 27. árgangur ISSN 1021-8483 Af góðærum og hallærum Þessa dagana er það vinsælt tómstunda- gaman margra að spá Islendingum langri kreppu. Svartnættið verði slíkt að þjóðin nái sér aldrei á strik aftur. Þeim sem slysast til að vera bjartsýnn er núið um nasir, að hann sé haldinn Pollýönnu-heilkenni. Vissulega er margt sem getur farið illa, sérstaklega er hætt við að óhófleg skattheimta og viðvarandi lággengi hreki marga hæfileikamenn úr landi, en samt sem áður er rétt að muna að innviðir samfélagsins eru sterkir. Sagan segir líka að öllum kreppum hafi linnt að lokum. I þessari grein er litið um öxl yfir hagvöxt á lýðveldistímanum. Flest samdráttarskeið hafa verið fremur stutt. Flest ár eru góð Hagstofan birti tölur um þjóðarbúskapinn 7. desember. Þar kom fram að einkaneysla hefur dregist mikið saman og verg Iandsframleiðsla sömuleiðis. Hvorugt kemur á óvart. En hve lengi stendur kreppan og hversu djúp verður hún? Líklega er aðalvandinn við núverandi kreppu hin gífurlega skuldsetning sem plagar bæði einstaklinga og fyrirtæki. Fjárhagsleg endurskipulagning getur tafið endurreisnina, ef illa tekst til. Samt er engin ástæða til þess að gefa sér það fyrirfram. Hvað segir sagan okkur um sam- dráttarskeið? Áður en lengra er haldið er nauðsynlegt að skilgreina hvað átt er við með samdrætti. I þessari grein er litið á verga landsframleiðslu (VLF) á mann. Hluti af hagyexti undanfarinna ára er tilkominn af fólksfiölgun. Margir útlendingar hafa flutt til landsins og fjölmennir hópar hafa komið inn á vinnumarkaðinn. Þess vegna dróst VLF á mann saman árið 2008, þó að í heildina tekið hafi hún aukist um 1,3%. Til þess að reikna hve mikil uppsveiflan (eða samdrátturinn) er hverju sinni var litið á öll ár þar sem VLF á mann jókst (eða minnkaði) samfellt. Góðærisskeið á lýðveldistímanum eru mörg, ef talað er um góðæri þegar hagvöxtur á mann er jákvæður þrjú ár í röð eða fleiri. Níu slík skeið hafa komið frá stríðslokum. Hins vegar hefur Mynd: Uppsöfnuð breyting VLF á mann á íslandi í upp- og niðursveiflum 30% 20% 10% ¦ 1 1 0% 1 1 ¦ ¦ 1 ~ I ¦ ¦ " '-' ¦ 1 1 3 4 5 6 7 9 10 11 12 13 14 15 K 17 18 19 20 21 * -10% • 1 1 67-68 -----88-94------ 2008-? -20% 49-52 Artölin sýna nokkur samdráttar- eía stöSnunarskeií. Heimild: Hagstofa íslands landsframleiðslan á mann aðeins einu sinni dregist saman í meira en tvö ár samfellt á þessum tíma. Það var í kringum 1950. Alls hefur VLF á mann aukist 46 ár á lýðveldistímanum en minnkað 18 ár. Góðu árin eru því miklu fleiri en þau slæmu. Seðlabankinn reiknar í hagspá sinni með því að VLF verði nokkurn veginn í jafnvægi næstu tvö ár en taki svo við sér árið 2010. Samkvæmt því yrði núverandi samdráttarskeið í mesta lagi fjögur ár. Góöærin eru betri en hallærin Fyrirsögnin þykir líklega litlum tíðind- um sæta, en það sem við er átt að upp- sveiflurnar hafa verið mildu stærri en niðursveiflurnar. Á myndinni má sjá uppsafnaða aukningu (minnkun) í VLF á mann í hverju vaxtar- eða samdráttarskeiði um sig. Þar sést að á uppgangstímum hefur VLF á mann aukist meira en 10% alls átta sinnum. Hún hefur hins vegar aðeins einu sinni minnkað svo mikið, en það var í á árunum 1949-52. Núverandi kreppa stefnir hins vegar í að verða jafndjúp og lægðin sem þá var. Oft hefur hagvöxtur verið mikill í kjölfar samdráttar- eða stöðnunarskeiða, til dæmis eftir árin 1967-8 og 1988- 94. Þetta er þekkt erlendis. Argentína lenti snemma á 21. öldinni í kerfishruni svipuðu því sem varð hér á landi. VLF jókst um 8% ári fjögur ár í röð eftir að þriggja ára samdrætti lauk. Því ættu menn alls ekki að vera of svartsýnir á ástandið á Islandi á næstu árum. Auðvitað eru aðstæður hér verri en oftast áður. Þjóðin þarf að taka á sig stórar skuldir sem henni var ókunnugt um. Samt sem áður ætti það ekki að hamla hagvexti á næstu árum, ef aðrar aðstæður verða í lagi. Þjóðin mun smám saman jafna sig á sálræna áfallinu sem kom í kjölfar hins efnahagslega. Þegar traust í viðskiptum og samskiptum manna á meðal verður orðið eðlilegt aftur er engin ástæða til þess að ætla annað en að efnahagslífið jafni sig á ný Það skiptir þó miklu máli að höftum verði létt af viðskiptum, skemmdarverk verði ekki unnin á skattkerfinu og á Islandi verði jákvætt umhverfi til fjárfestinga innlendra sem erlendra aðila. U 1 Eflitið er til sögunnar er líklegt að samdráttarskeið sé að minnsta kosti hálfnað. Hærri skattprósenta leiðir oft til minni skattheimtu. Hún hefur letjandi áhrif á Ef fjármagnstekjuskattur verður jafn almennum tekjuskatti er það gagn- stætt norræna kerfinu. Forsetinn skrifar auðvitað undir Icesave-lögin þegar þar að kemur. Eins og eðlilegt er. ¦<:l oy SíÖMBÓKASÍ VISBENDING 48. TBL. 2009

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.