Baldur - 23.12.1953, Blaðsíða 4

4
BALDUR
JÓHANN HJALTASON, skólastjóri.
GÖMUL BRÉF.
„Þar sem jökulinn ber við loft hættir land-
ið að vera jarðneskt, en jörðin fær hlutdeild
í himninum, þar búa ekki framar neinar
sorgir og þess vegna er gleðin ekki nauðsyn-
leg, þar ríkir fegurðin ein ofar hverri kröfu.“
Þannig hefst fjórði og fegursti hluti hins
mikla skáldverks H. K. Laxness, um Ólaf
Kárason Ljósvíking. Fáir munu þeir fulltíða
Islendingar, er eigi kannast við þetta stór-
merka verk, þó að önnur enn merkari hafi að
vísu á eftir farið, frá hendi hins snjalla höf-
undar. Svo sem eru íslandsklukkan og
Gerpla. Er einkum hið síðarnefnda verkið svo
frábært bókmenntaafrek, að trúlega mun
langt til annars slíks með Islendingum.
Fyrir oss Vestfirðinga er það fróðlegt at-
hugunarefni, að söguhetjur þessara tveggja
skáldrita eru vestfirzkt fólk.
Um garpasöguna Gerplu skal eigi rætt í
því sambandi, þar sem enn mun leitun á
þeim íslenzkum manni, er eigi þekkir Fóst-
bræðrasögu ásamt Heimskringlu Snorra,
þrátt fyrir syndaflóð síðustu ára af margs-
konar bókmenntarusli. Hitt er eigi jafn víst,
að öll alþýða vestur hér, og því síður annars
staðar um landið, kunni sömu skil á ætt
og uppruna Ólafs Kárasonar Ljósvíkings.
Raunar mun það fyrir nokkru kunnugt að
fyrirmynd Laxness að ólafi Kárasyni er vest-
firzkt alþýðuskáld, að nafni Magnús Hjalta-
son. Liggur eftir Magnús handritabunki mik-
ill, sem nú er varðveittur í Landsbókasafni.
Þegar fyrsta bindi sagnabálksins kom út
fyrir sextán árum, varð þetta þegar opinbert.
Og enn voru menn minntir á hið sama s.l.
vetur, er Gunnar M. Magnúss, rith. flutti út-
varpserindi um Magnús Hjaltason. Til að
fyrirbyggja misskilning vil ég taka fram, að
við orðið fyrirmynd skil ég ekki það, að>
skáldsagan sé eða eigi að vei’a einskonar
ljósmynd þess, sem raunverulega hefur gerzt.
Ef svo væri gæti ekkert skáld, hversu snjallt
sem er, skapað mikil listaverk um sögulegar
persónur eða atburði.
En þrátt fyrir það hafa flestir bókmennta-
unnendur nokkurn áhuga fyrir því, að kynn-
ast sannsögulegum fróðleik um menn og at-
burði, sem orðið hafa tilefni frægra skáld-
verka. Má í því sambandi minna á rannsókn-
ir mikils fjölda fræðimanna á sennileik forn-
sagna, og rannsóknir dr. Steingríms Þor-
steinssonar á sögupersónum í Manni og konu.
I þeirri góðu trú, að menn meti slíkan fróð-
leik að nokkru, fara hér á eftir nokkur bréf
(orðrétt en ekki stafrétt) sem öll snerta
Magnús Hjaltason í uppvexti hans. Bréfin
eru tekin upp úr gamalli bréfabók, sem nú er
varðveitt í Héraðsskjalasafni Vestfjarða. Þó
að bréf þessi skýri sig fullkomlega sjálf, að
því, er til Magnúsar tekur mætti vitanlega
ýmsum fróðleik við bæta um þá menn aðra,
sem þar koma við sögu, en verður þó eigi
gert að þessu sinni. Því einu skal við aukið
um Magnús, að hann er fæddur 6. ágúst árið
1873 í koti því, sem á Tröðum hét, og var
hjáleiga frá Eyri í Seyðisfirði. Þar er nú allt
jafnað við jörðu, tóttir bæði og garðar, en
með nýjum hætti tún ræktað á hinum fornu
rústum. Foreldrar hans voru Hjalti Magnús-
son, bróðir Þórðar alþingism. í Hattardal
meiri, og kona hans, Friðrika Kristjánsdótt-
ir frá Borg í Arnarfirði. Þau áttu þrjú börn
fyrir er Magnús fæddist, og voru mjög fá-
tæk. Það varð þá úrræði þeirra við ráð Þórð-
ar í Hattardal að koma Magnúsi í fóstur og
skyldi Þórður sjá um meðgjöfina. Magnús
ólst því upp hjá vandalausum, allt frá sex
vikna aldri, sætti misjafnri meðferð og
heilsuleysi. Hann bjó alla ævi við skort og
kröpp kjör, en.þrá hans til ritstarfa reyndist
samt ódrepandi. Magnús orti mikið af kvæð-
um og rímum, auk þess sem hann safnaði
munnmælum og margskonar fróðleik. Er
sumt af þessu prentað. Hann hélt dagbækur
um langt skeið, sem að fróðra manna vitni
eru merkilegar.
Magnús andaðist árið 1916, að Suðureyri í
Súgandafirði. Líf og starf þessa alþýðu-
manns, sem að erfðum hafði tekið svo drjúg-
Þessi bréf, sem liér birtast í fyrsta
sinn á prenti, snerta vestfirzka al-
þýðuskáldið Magnús Hjaltason Magn-
ússon og lýsa mjög glöggt kjörum
hans í æsku.
Eins og kunnugt er, liafði Halldór
Kiljan Laxness M. Hj. M. til hliðsjón-
ar og fyrirmyndar aðalpersónunni í
hinu kunna skáldverki sínu um ís-
lenzka alþýðuskáldið Ólaf Kárason
Ljósvíking.
an skerf af djúpstæðri þrá kynstofns síns,
til skáldskapar og bókvísi, verður Laxness
tákn og hvöt til þess að rita sitt fræga og
ágæta verk um alþýðuskáldið Ólaf Kárason
Ljósvíking.
BRÉF Nr. 232.
Hér með læt ég hina heiðruðu hreppsnefnd
I Súðavíkurhreppi vita, að ég ekki get haft
lengur piltinn Magnús Hjaltason, sem er
sveitlægur í Súðavíkurhreppi, og hjá mér
hefur dvalið, en er nú lagstur algerlega í
rúmið. Ég hefi snúið mér beint til hrepps-
nefndarinnar í Súðavíkurhreppi af þeim á-
stæðum, að ég hugsaði það yrði billegra að
útvega honum samastað ef hreppsnefndin
gerði það sjálf, heldur en ef aðrir óviðkom-
andi gerðu það. Eg bið hina heiðruðu hrepps-
nefnd að skrifa mér aftur hið allra fyrsta.
Hesti, 16. apríl 1891
Margrét Bjarnadóttir.
BRÉF Nr. 233.
Samkvæmt meðteknu bréfi frá yður af 16.
þ.m. hvar í þér talið um, að þér getið ei haft
lengur piltinn Magnús Hjaltason, sakir veik-
inda. Nefndin getur ekki neitað því, að téður
piltur á hér framfærsluhrepp, en þar sem þér
segið, að hann sé lagstur algerlega í rúmið,
þá er hann eftir því að dæma ekki flutnings-
fær. Því leyfir nefndin sér að mælast til, að
þér vilduð gera svo vel að taka piltinn, ætíð
fyrst um sinn, auðvitað móti borgun. En
jafnframt því hefur nefndin það traust til
yðar, að þér gerið það á (sem) sanngjarn-
astan hátt. Svar óskast hið fyrsta.
I umboði hreppsnefndar Súðavíkurhrepps.
Súðavík, 25. apríl 1891.
Hjalti Sveinsson.
Til ekkju Margrétar Bjarnadóttur, Hesti.
BRÉF Nr. 267.
Hesti, 25. október 1891.
Hér með læt ég þig vita, að eftir fyrirsögn
séra Janusar í Holti, var læknir sóttur til
Magnúsar Hjaltasonar, Oddur Jónsson, Þing-
eyri. Ég sendi þér reikning með bréfinu frá
Oddi, viðvíkjandi kostnaðinum. Einnig læt ég
þig vita, að maður frá mér var með læknin-
um fram og til baka. Og vegna þess að hann
hreppti vont veöur urðu það fjórir dagar. Og
gef ég þér sjálfdæmi á því, hvað þér þykir
sanngjarnt að ég hafi fyrir það. Hér með vil
ég einnig spyrja þig, hvort að ég eigi að fá
meiri meðul handa honum ef að honum
skyldi ekki batna af þeim, er hann hefur nú
fengið. Og vil ég biðja þig að láta mig vita
það.
Með virðingu
Jóhannes Kristjánsson.
BRÉF Nr. 268.
REIKNINGUR
Ferð í tvo daga gangandi til Hests kr. 14,00
Ferja yfir Dýrafjörð ............. — 1,00
Meðul 1 flaska .................... — 1,13
Glas 0,65 Resept 0,25 ............ — 0,90
Kr. 17,03
Þingeyri, 21/11 ”91
Oddur Jónsson
Til oddvitans í Súðavíkurhreppi.
(Fyrir Magnús Hjaltason, Hesti).
BRÉF Nr. 269
Þingeyri, 3. jan. 1892
Herra Bjarni Jónsson, oddviti í Súðavíkur-
hreppi.
Ég brauzt í ófærð norður að Hesti, eða
Neðra-Hesti 1 Önundarfirði, dagana 21. og
22. nóv. f.á. til þess að skoða Magnús
Hjaltason og skaffa honum meðul. Ferð og
meðul kosta kr. 17,03. Þrátt fyrir að Jó-
hannes Kristjánsson lofaði fljótri útvegun á
greiðslu þessari, er hún enn ekki komin. Vil
ég því biðja yður að gera svo vel að senda
mér hana með næsta pósti eða hið allra
fyrsta.
Virðingarfyllst,
Oddur Jónsson.
Prófasturinn og Jóhannes létu sækja mig.
(Bjarni Jónsson í Tröð, er í bréfi þessu er
ávarpaður sem oddviti, mun eigi hafa gengt
því starfi á þessum tíma, heldur Hjalti
Sveinsson í Súðavík, eins og raunar er ljóst
af næsta bréfi, en Bjarni mun um þetta leyti,
hafa verið hreppstjóri í Súðavíkurhreppi.
Misskilningi þessum veldur ókunnugleiki
Odds læknis. J.Hj.).
BRÉF Nr. 272.
Súðavík, 23. febrúar 1892.
Herra héraðslæknir Oddur Jónsson, Þingeyri.
Samkvæmt reikningi yðar dags. 21/11 ‘91