Iðnaðarmál - 01.05.1961, Side 14

Samkeppni
milli málma og plastefna
Eftir dr. GUNTER FRIEDRICHS, yfirmann viS rannsóknir á kjarnorku og sjálfvirkni
hjá VerkalýSssambandi málmiSnaSarmanna (IG Metall), Vestur-Þýzkalandi.
Hve víðtæk eru þau áhrif, sem notkun gerviefna hefur haft á fram-
leiðslu og notkun hefðbundinna hráefna eins og stáls eða náttúrulegra
vefjarþráða, og hvernig er líklegt, að áhrifin verði í framtíðinni?
Hefur framleiðsla úr gerviefnum, er leyst hafa hefðbundin hráefni
af hólmi, valdið samdrætti og offramleiðslu á vissum sviðum í vefn-
aðar- og málmiðnaði?
Hefur þeirri offramleiðslu verið mætt með nýjum atvinnumögu-
leikum í verksmiðjum, er framleiða gerviefni og vinna úr þeim?
Eru líkamlegar og andlegar kröfur hinna „nýju“ starfa hagstæðar
í samanburði við kröfur hinna „gömlu“?
Hvernig og í hve ríkum mæli hefur neytandinn hagnazt af þessu
nýja fyrirbrigði tækniframfaranna?
í þessu hefti verða þessar spurningar ræddar með tilliti til málma
og plastefna, en í næsta hefti verður fjallað um hráefni til vefjariðn-
aðar og samkeppni milli vefjarþráða.
Plastefnin eru gerviefni. Þau eru
framleidd í kemískum verksmiðjum
úr kolefni, vetni, súrefni, köfnunar-
efni, klóri og flúri (fluor), og fram-
leiðsla þeirra hefur aukizt með undra-
verðum hraða síðustu árin. A tíma-
bilinu frá 1952 til 1959 óx fram-
leiðsla plastefna í Vestur-Þýzkalandi
úr 171 þús. smálestum upp í 794 þús.
smálestir eða um 364%. Á sama tíma-
bili óx heildar-iðnaðarframleiðsla í
Vestur-Þýzkalandi um aðeins 78.6%.
Utþensla plastefnaframleiðslunnar er
fjórum og hálfum sinnum meiri en
hinn almenni vöxtur iðnaðarins.
Til eru margar ólíkar tegundir plast-
efna. Mikilvægastar eru acrylic-gler,
amino-plast, celluloid, cellulose-ace-
tate, gervihorn, phenolic-plast, polya-
rnide, polyethylene, polyester, poly-
styrene, polyurethane, polyvinylchlo-
ride (p.v.c.), styrktar trefjar (vul-
canized jihre) og cellofan. Enda þótt
heiti þessi láti ókunnuglega í eyrum
92
okkar flestra enn sem komið er, má
samt finna hluti úr plasti á svo að
segja hverju heimili og í mörgum
verksmiðjum í dag. Polyamide er t. d.
ekki aðeins notað í sokka (perlon og
nælon), heldur einnig í hljóðlausar
hurðarlæsingar, hjarir, sem ekki þarf
að bera á, óbrjótandi greiður, gervi-
flauel og flos, hnífasköft, hlífðar-
hjálma, skipsskrúfur og hljóðlaus
gangskiptihjól eða legur, sem ekki
þarfnast smurningar.
Þó að heiti, framleiðsluaðferðir,
séreinkenni og notkun hinna einstöku
plastefna geti verið með ólíkum
hætti, hafa þau næstum öll tvo sam-
eiginlega kosti: í fyrsta lagi leysa
þau af hólmi í mörgum tilfellum
ýmiss konar náttúruleg efni eins og
inálma, gler, ull, silki, pappa og papp-
ír, gúm, kork og leður, og í öðru lagi
má oftast framleiða úr þeim á fljótari
og ódýrari hátt en úr hinum náttúr-
legu efnum. Þessi tvö meginatriði
ættu að verða til þess að fá verka-
menn, framleiðendur og hagfræðinga
til að hugleiða hið efnahagslega og
þjóðfélagslega mikilvægi plastefn-
anna.
Hverjir íramleiða úr plasteinum?
Það er efnaiðnaðurinn, sem býr til
plastefnin, og síðan er framleitt úr
þeim í þremur mismunandi flokkum:
1. Um 50% af heildarframleiðslu
plastefnanna notar efnaiðnaðurinn
sjálfur, til framleiðslu á lökkum,
málningu, lími og trefjum.
2. Um 20% af plastefnunum fer til
plastvöruiðnfyrirtækjanna. Þessi iðn-
aður er alveg nýr og hafði um 76 þús-
und manns í þjónustu sinni í Vestur-
Þýzkalandi í árslok 1959. Hann fram-
leiðir aðallega fullunnar vörur fyrir
neyzluvörumarkaðinn og mótaða
parta, sem hinn hefðbundni iðnaður
vinnur síðan frekar úr.
3. Þá eru eftir 30%, sem fara til
hins hefðbundna iðnaðar, er fram-
leiðir mótaða parta (til framhalds-
vinnslu í eigin verksmiðjum) og full-
unnar vörur. í þessum verksmiðjum
er sama vörutegundin oft framleidd
bæði úr plastefnum ogf náttúrulegum
efnum. Af hinum hefðbundnu iðnað-
argreinum notar rafmagnsiðnaður-
inn mest af plastefnum, eða um 12%
af heildarframleiðslu plastefna í Vest-
ur-Þýzkalandi, og eru þau notuð til
einangrunar og í framleiðslu ein-
stakra hluta til samsetningar.
Plastefni koma í stað 700 þúsund
smálesta af stáli
Um 800 þúsund smálestir af plast-
efnum voru framleiddar í Vestur-
Þýzkalandi árið 1959. Þær 400 þús-
IÐNAÐARMÁL