Nesfréttir - 01.01.2009, Qupperneq 12

12 NES FRÉTT IR
Ann að hvort skil ur Fé lags- og
bygg inga mála nefnd Al þing is ekki
eðli fast eigna lána eða hún er
stað ráð in í að koma sér upp stétt
Ís lend inga sem eyð ir öll um full-
orð ins ár un um í vaxta þræl dómi.
Starfs menn nefnd ar inn ar hafa nú
bæst í stóra hjörð emb ætt is manna
sem á að segja af sér vegna van-
kunn áttu í starfi.
Sam kvæmt frétt Við skipta-
blaðs ins þá stend ur til að lengja
há marks láns tíma lána hjá Íbúða-
lána sjóði í 70 ár. All ir sem skilja
tíma verð mæti lána sem bera vexti
og vaxta vexti vita að svona lán eru
gjör sam lega út í hött. Eini að il inn
sem get ur hleg ið sig mátt laus an á
hverj um degi er sá sem lán ar.
Við skul um skoða lán upp á 20
millj ón ir sem er til 20, 30 og 70 ára.
Við skul um gleyma verð trygg ing-
unni í bili (sem ger ir dæm ið enn
verra fyr ir fólk ið) og gefa okk ur að
þetta lán beri 7% vexti og það sé
borg að af því mán að ar lega. Þeir
sem eiga t.d. Hew lett Packard 12C
eða 18C reikni vél geta sann reynt
þess ar töl ur.
Lán upp á 20.000.000 kr. á 7%
föst um vöxt um:
20 ára lán, 155.060 kr. á mán uði
(240 greiðsl ur).
Sam tals: 37.214.400 kr.
30 ára lán, 133.060 kr. á mán uði
(360 greiðsl ur).
Sam tals: 47.901.779 kr.
70 ára lán, 117.555 kr. á mán uði
(840 greiðsl ur).
Sam tals: 98.746.200 kr.
Ein stak ling ur sem kýs að taka 70
ára lán frek ar en til 30 ára spar ar
sér þannig litl ar 15.505 kr. á mán-
uði í 30 ár eða sam tals 5.580.800 kr.
Í stað inn borg ar hann yfir 50 millj-
ón ir á 40 árum (50.844.421 kr.)!
Þjófn að ur
Fyr ir bank ann þá ligg ur gald ur-
inn í því að vaxta byrð in veg ur
mest í byrj un og fólk byrj ar ekki
að borga höf uð stól inn nið ur að
nokkru gagni fyrr en síð ustu árin.
Þess vegna lít ur þetta dæmi miklu
verr út á verð bólgu tím um þeg ar
raun vext ir eru enn hærri. Ís lenska
kerf ið hef ur líka hnakka tak á við-
skipta vin un um í líki ófreskju sem
heit ir verð trygg ing lána, þannig að
fólk ið ber alla áhættu af stöðugri
óstjórn pen inga mála.
Hugs um okk ur að sömu óvit-
arn ir og börn þeirra haldi áfram
að stjórna ís lenska hag kerf inu og
raun vext ir hús næð is lána verði að
með al tali 12% næstu 70 árin. Við
þær að stæð ur væri varla ráð legt
að taka lengra lán en til 20 ára.
Lán upp á 20.000.000 kr. á 12%
vöxt um:
20 ára lán, 220.217 kr. á mán uði
(240 greiðsl ur).
Sam tals 58.852.080 kr.
70 ára lán, 200.047 kr. á mán uði
(840 greiðsl ur).
Sam tals 168.039.480 kr.
Ef þessi lán eru verð tryggð þá
er hægt að spila með mán aða lega
greiðslu byrði, en hún bæt ist þá
bara við höf uð stól inn og læð ist
með tím an um inn í greiðsl urn ar.
Loka tal an er þó alltaf sú sama og
öll lán sem fara yfir 30 ár í venju-
legu þjóð fé lagi og yfir 20 á Ís landi
eru því ekk ert nema þjófn að ur. Mál-
ið er ekki flókn ara en það.
Verð trygg ing in er böl
Hag kerfi sem leyf ir verð trygg-
ingu lána get ur ekki talist frjálst
eða á nokkurn hátt eðli legt. Eins og
alltaf þeg ar menn búa til ann ar leg-
ar lausn ir þá láta slæm ar af leið ing-
ar ekki á sér standa.
Verð trygg ing in átti stór an þátt
í að fast eigna verð hækk aði allt of
ört árum sam an. Verð trygg ing in
gerði banka kerf inu kleift að spila
með gengi ís lensku krón unn ar fyrr
á þessu ári. Þetta glæp sam lega
hringl með krón una gróf und an
trausti lands ins á er lend um pen-
inga mörk uð um og átti sinn þátt í
að kerf ið loks hrundi.
Þeg ar fólk í öðr um lönd um kaup-
ir sér þak yfir höf uð ið—og við skul-
um gleyma þessu stutta tíma bili
taum lausra lána sem setti kerf ið
víða á haus inn—þá ráða mán að ar-
tekj urn ar al gjör lega ferð inni þeg ar
boð ið er í eign irn ar. Ef eyðslu tekj ur
hjóna (eft ir skatta) eru 400.000 á
mán uði þá er al geng regla að gera
ráð fyr ir að þau geti end ur borg-
að lán sem ber 120.000 mán að ar-
greiðsl ur (30% ráð stöf un ar tekna).
Það er lán upp á um 20 millj ón ir
á 6% föst um vöxt um til 30 ára. Ef
vext ir hækka upp í 8% þá lækk ar
láns hæfni þeirra hjóna nið ur í 16,4
millj ón ir, þannig að við sjá um inn-
byggt við nám gegn ok ur vöxt um.
Eft ir spurn eft ir lán um dregst strax
sam an ef kostn að ur inn kem ur
strax fram.
Verð trygg ing lána lækk ar mán-
að ar greiðsl urn ar óeðli lega vegna
þess að verð bólg an—sem aðr ar
þjóð ir reikna beint inn í föst lán
með hærri pró sentu—bæt ist við
höf uð stól inn og er því ekki eðli leg-
ur hluti greiðslu byrð ar inn ar. Fólk
býð ur því hærri upp hæð ir í hús-
næð ið en það raun veru lega get ur
borg að. Timb ur menn irn ir hlað ast
bara upp á hin um end an um. Verð-
trygg ing in hélt senni lega verði
íbúð ar hús næð is 10–15% of háu
árum sam an.
Verð trygg ing in er líka sið laus.
Hvern ig stenst það í frjálsu hag-
kerfi þar sem tveir að il ar semja að
að eins ann ar þeirra, lán tak andi,
taki á sig alla áhættu vegna verð-
bólgu og óstjórn ar í fram tíð inni?
Og það leið ir okk ur að öðru hrika-
legu órétt læti.
Banka kerf ið gat leik ið sér að því
að fella geng ið hvað eft ir ann að
vegna þess að flest inn lend út lán
þeirra voru verð tryggð. Verð bólg-
an æddi nátt úru lega upp með lækk-
andi gengi en þeim stóð ná kvæm-
lega á sama. Banka kerf ið hefði ekki
grætt neitt á geng is fell ing um ef
útistand andi lán þeirra hefðu rýrn-
að um leið. Kerf ið hef ur sem sagt
rétt til þess að græða á báð um end-
um.
Verð trygg ing in er byggð á röng-
um for send um vegna þess að hún
kem ur í veg fyr ir að fram boð og
eft ir spurn lækki eða hækki vexti
þeg ar það á að ger ast. Hún fel ur
raun veru leg an kostn að og eyk ur
greiðslu byrð ina þeg ar spurt er að
leikslok um. Þetta er aug lýst sem
eitt hvað gust uka verk en þjón ar
að eins ok ur lán ur um.
Vaxta þræl ar
www.myndlistaskolinn.is
Námskeið fyrir
börn, unglinga og
fullorðna
sími 5511990
VORÖNN 2009
Flatahraun 5a • www.utfararstofa.is
Vaktsími: 565 5892 & 896 8242 • Sólarhringsvakt
Komum heim til aðstandenda ef óskað er
ÚTFARARSTOFA HAFNARFJARÐAR
Kistur • Krossar • Sálmaskrár • Duftker • Blóm • Fáni • Gestabók • Erfidrykkja • Prestur
Kirkja • Legstaður • Tónlist • Tilkynningar í fjölmiðla • Landsbyggðarþjónusta • Líkflutningar
Suðurhlíð 35 Fossvogi • www.utforin.is
Vaktsími: 581 3300 & 896 8242 • Sólarhringsvakt
Komum heim til aðstandenda ef óskað er
Bryndís ValbjarnardóttirSverrir Einarsson
ÚTFARARSTOFA ÍSLANDS
Það sem hafa ber í huga varðandi andlát og útför
Hermann Jónasson Jón G. Bjarnason
Grein flessi birtist fyrst á vefnum vald.org og var send til blaðsins af íbúa á Seltjarnarnesi sem telur að hún
eigi vel við eins og aðstæður eru í þjóðfélaginu í dag.