Víkurfréttir - 24.04.2019, Blaðsíða 6

Upphaf veiða og vinnslu á loðnu í Sandgerði

Hvar haldið þið að loðna hafi verið brædd í fyrsta skipti á Íslandi og hvaða
bátur sá um veiðarnar? Með þessum orðum mínum sem eru hér að ofan
endaði síðasti pistill minn fyrir páska. Og þar sem ekkert hefur verið
að gerast í páskafrínu nema að sjómenn og þeir sem vinna við veiðar og
vinnslu sjávarafurða hafa verið að úða í sig mat og páskaeggjum þá er
rétt að svara þessari spurningu um loðnuna.
Þessi litli fiskur hefur skipt Ísland
miklu máli undanfarin ár. Hann var
reyndar litinn hornauga og sjómenn
vildu ekki sjá þennan fisk, nema þá
að línusjómenn veiddu hann og
notuðu sem beitu við línuveiðar.
Loðnuveiðar hófust ekki fyrr enn
árið 1964 og Sandgerði á ansi stóran
þátt í sögu loðnuveiða og -vinnslu
hérna við land, sem kanski fáir taka
eftir eða gera sér grein fyrir. Í Sand-
gerði á þessum árum gerðu bræður
frá Landakoti í Sandgerði, þeir
Óskar Árnason (sem síðar var lengi
með rækjuverksmiðju í Sandgerði
undir sama nafni), Einar Árnason
og Hrólfur Gunnarsson út bátinn
Árna Magnússon GK 5. Hrólfur var
skipstjóri á þessum báti.
Guðmundur Jónsson frá Rafnkels-
stöðum í Garði rak fiskvinnslu í
Sandgerði á þessum árum og líka
fiskimjölsverksmiðju, sem er í dag
skammt frá húsnæði Fræðasetursins
í Sandgerði. Fiskimjölsverksmiðjan
var mest í að bræða fiskihrat frá fisk-
vinnslunum í Sandgerði og Garði
ásamt síld sem kom til Sandgerðis
til löndunar og vinnslu þar. Á ár-
unum fyrir 1964 stunduðu margir
bátar síldveiðar um veturinn. Þegar
loðnan gekk yfir síldarmiðin hjá bát-
unum hættu svo til allir bátarnir
veiðum, enda var þetta þannig að
þegar loðnan kom í nætur bátanna
fóru bátarnir í land og létu hreinsa
loðnuna úr nótinni.
Hrólfur Gunnarsson sem var, eins
og fram kemur að ofan, skipstjóri á
Árna Magnússyni GK lét, ásamt þeim
bræðum Óskari og Einari, útbúa nót
sem var 30 faðma djúp og 130 faðma
löng og með mun smærri riðla en
síldarnætur voru. Þeir fóru snemma
í febrúar austur undir Hornafjörð
og fengu 130 tonn af loðnu í bátinn
en engin fiskimjölsverksmiðja vildi
taka við aflanum og endaði þessi 130
tonna loðnuafli sem beita fyrir línu-
sjómenn um öll Suðurnes og alveg
vestur á Vestfirði.
Hrólfur og áhöfnin á Árna Magnús-
syni GK var búin að sýna fram á að
það var hægt að veiða loðnu og í róðri
númer tvö fengu þeir um 140 tonn af
loðnu. Engin fiskimjölsverksmiðja
vildi taka við loðnunni til bræðslu.
Bræðurnir Óskar og Einar í Sandgerði,
sem áttu Árna Magnússon GK, fóru á
fund með Guðmundi Jónssyni frá Raf-
nkelsstöðum í Garði og eftir gott spjall
lét Guðmundur tilleiðast og ákvað að
gera tilraun til að bræða loðnuna sem
hann kallaði „verðlausan“ fisk. Hann
ákvað að greiða helmingi minna fyrir
loðnuna en greitt var þá fyrir síld.
Það var ekki af því hann ætlaði sér
að hlunnfara útgerð bátsins, heldur
hafði hann einfaldlega enga trú á að
það væri hægt að nýta loðnuna til
mjölframleiðslu. Hann og fleiri urðu
hins vegar hissa þegar ljós kom að
loðnumjölið var mjög gott og hið sama
má segja um lýsið.
Í framhaldi af þessu fóru fleiri bátar
á loðnuveiðar en þeir voru allir mun
minni en Árni Magnússon GK.
Allir bátarnir lönduðu í Sandgerði
til bræðslu þar. Nefna má nokkra
báta. Til dæmis landaði Tjaldur KE
87 tonnum í sex róðrum. Ver KE kom
með 76 tonn í fimm róðrum. Víðir II
GK, sem var í eigu Guðmundar, var
með 101 tonn í einni löndun. Auð-
björg RE með 155 tonn í átta róðrum.
Freyja GK með 249 tonn í tíu róðrum.
Guðbjörg GK með 61 tonn í tveimur
róðrum. Hafborg GK með 35 tonn í
þremur, Ingólfur KE 115 tonn í ell-
efu róðrum, Sigurpáll GK með 350
tonn í tveimur róðrum en Sigurpáll
GK var í eigu Guðmundar eins og
Víðir II GK. Árni Magnússon GK var
langaflahæstur loðnubátanna með
1025 tonn í níu löndunum og var
öllum aflanum landað í Sandgerði
og líka úr fyrsta túrnum sem fór í
beitu út um allt.
Þessi tilraun að senda bæði bátinn
frá Sandgerði til loðnuveiða og líka
að bræða loðnuna í Sandgerði marg-
borgaði sig og var síðan loðnu landað
í Sandgerði í yfir 40 ár eftir þetta. En
í dag er því miður engri loðnu lengur
landað á Suðurnesjum.
Á myndinni með pistlinum má sjá
fiskimjölsverksmiðjuna sem talað
er um neðst í horninu vinstra megin.
AFLAFRÉTTIR Á SUÐURNESJUM
Gísli Reynisson
gisli@aflafrettir.is
AFLA
FRÉTTIR
Við Suðurnesjamenn þekkjum vel breytingar í atvinnulífinu. Hér sveiflast
atvinnuástandið að okkur finnst meira en á flestum öðrum stöðum. Við
höfum fundið fyrir miklum sveiflum undanfarin þrettán ár og kannski
erum við orðnir sérfræðingar í að bregðast við aðstæðum. Samfélagið
okkar hefur ávallt snúið bökum saman þegar á þarf að halda og er engin
breyting á því núna árið 2019 þegar enn eitt áfallið dynur yfir. Hér hafa
aðilar ávallt unnið saman þegar þörf krefur og við í MSS höfum verið svo
lánsöm að vera einn hlekkur í þeirri kveðju.
Þegar einstaklingur missir vinnu
sína þarf að mörgu að hyggja. Fyrsta
spurningin er að sjálfsögðu hvernig
ég sjái mér og mínum farborða á
næstu misserum. Síðan er að takast
á við þær félagslegu breytingar sem
verða en atvinnumissir hefur mikil
áhrif á daglegt líf og félagsleg tengsl
einstaklingsins. Þá er að koma sér
í aðra vinnu eða nýta tækifærið og
efla færni og hæfni sína með það að
markmiði að skipta um starfsvettvang
eða verða eftirsóttari starfskraftur.
Samfélagsleg skylda að
bregðast við
MSS hefur í tæp tuttugu ár sinnt at-
vinnulífinu og einstaklingum sem
hafa verið án vinnu og liggur mikil
þekking hjá starfsfólki okkar. Með
þessum skrifum vil ég minna þá
sem standa nú í þessum sporum
að hægt er að leita til okkar í MSS.
Við höfum hér náms- og starfsráð-
gjafa sem aðstoða einstaklinga til að
takast á við þessa stöðu hvort sem
það er með sjálfseflingu, markmið-
asetningu, ferilskrárgerð, gerð kynn-
ingarbréfs o.s.frv. Þjónusta þessi er
öllum að kostnaðarlausu og eru allir
velkomnir. Við bjóðum einnig upp á
ýmsar starfstengdar námsleiðir til
eflingar á vinnumarkaðnum. Við
lítum á það sem samfélagsskyldu
okkar að bregðast við aðstæðum og
vera virkur þátttakandi í viðbrögðum
og uppbyggingu í samfélaginu.
Fyrirlestrar í boði MSS
Hluti af leið okkar til þess að bregð-
ast við þörfum samfélagsins snýr að
opinni fræðslu og stuðningi við þá
sem takast nú á við breytingar og
atvinnumissi. Við munum því bjóða
upp á fyrirlestur með Jóhanni Inga
Gunnarssyni sálfræðingi þann 7. maí
kl. 12:00 þar sem lögð er áhersla á
gagnlegar aðferðir til að takast á
við breytingar við krefjandi að-
stæður. Einnig munum við bjóða
upp á fjármálanámskeið með Hauki
Hilmarssyni þann 2. maí þar sem
fjallað verður um hvernig hægt sé að
takast á við fjármál okkar við tekju-
missi. Á fyrirlestrinum er farið yfir
öll þau verkfæri og ráð sem við getum
gripið til strax við tekjumissi. Fjallað
verður um andlegu hlið fjármálanna
og hvernig við getum minnkað streitu
og kvíða í fjármálum á óvissutímum.
Við bjóðum einnig upp á tvo fyrir-
lestra á ensku og pólsku. Þann 9. maí
mun Monika Krus mannauðssér-
fræðingur halda fyrirlestur á pólsku
um hvernig hægt sé að takast á við
erfiðar aðstæður og þann 16. maí
verður fyrirlesturinn á ensku.
Allir eru velkomnir á þessa fyrirlestra
þeim að kostnaðarlausu en nauð-
synlegt er að skrá sig á www.mss.is.
Guðjónína Sæmundsdóttir
Forstöðumaður MSS
Breytingar í samfélaginu
Skipulagsstofnun telur að vinna þurfi sérstaklega að kynningu og sam-
ráði gagnvart íbúum við vinnslu frummatsskýrslu svo hægt sé að reka
verksmiðjuna í sátt við íbúa svæðisins en stofnunin hefur tekið ákvörðun
um matsáætlun fyrir mat á umhverfisáhrifum kísilvers Stakksbergs (áður
United Silicon) í Helguvík. Fallist er á tillögu fyrirtækisins að matsáætlun
með athugasemdum.
Skipulagsstofnun segir í tilkynningu
að í frummatskýrslu þurfi að koma
fram hvernig þessum þætti hafi verið
sinnt og sérstök áhersla lögð á sam-
ráð um þau atriði sem áhyggjur íbúa
beinast einna helst að.
Athugasemdir
Skipulagsstofnunar við
matsáætlun
• Skipulagsstofnun telur að vinna
þurfi sérstaklega að kynningu og
samráði gagnvart íbúum við vinnslu
frummatsskýrslu svo hægt sé að reka
verksmiðjuna í sátt við íbúa svæðisins.
Í frummatskýrslu þarf að koma fram
hvernig þessum þætti hafi verið sinnt
og sérstök áhersla lögð á samráð um
þau atriði sem áhyggjur íbúa beinast
einna helst að.
• Í frummatsskýrslu þarf að gera grein
fyrir mögulegri hámarksmengun við
óhagstæð veðurskilyrði.
• Í frummatsskýrslu þarf að gera grein
fyrir styrk snefilefna og hvort og þá
hvernig þau geti borist út í umhverfið.
Mikilvægt er að gerð sé grein fyrir
áhrifum breytilegs afls ofna á loftgæði
og viðbragðsáætlun ef ofnar séu ekki
á fullu álagi.
• Skipulagsstofnun bendir á að í
mörgum athugasemdum almenn-
ings við tillögu að matsáætlun eru
ábendingar frá fólki sem hefur fundið
fyrir óþægindum og veikindum þegar
kísilverið starfaði. Í frummatsskýrslu
þarf að gera grein fyrir áhrifum kísil-
versins á heilsu þar sem megináhersla
verði lögð á afleidd áhrif á heilsu
af loftgæðum einkum af völdum
mengunarefna og lyktar frá verk-
smiðjunni.
• Í frummatsskýrslu þarf að fjalla um
þann kost að ræsa ekki verksmiðjuna
aftur. Einnig þann kost að framleiðsla
verði minni en fyrirhuguð áform um
100.000 tonna ársframleiðslu geri
ráð fyrir.
• Í frummatsskýrslu þarf að gera
grein fyrir fráveitu og hugsanlegum
áhrifum á grunnvatn vegna fram-
kvæmdarinnar. Jafnframt þarf að
gera grein fyrir áhrifum áætlaðra
tæknilegra úrbóta á loftgæði, styrk
og dreifingu efna. Einnig þarf í frum-
matskýrslu að leggja mat á samfélags-
þætti líkt og vinnumarkað og íbúa-
þróun á nærsvæði kísilversins. Að
auki þarf að fjalla nánar um ásýndar-
breytingar vegna uppbyggingarinnar
og sýna þarf ásýndarbreytingar frá
fleiri sjónarhornum sem séu upp-
lýsandi fyrir íbúa í nálægu þéttbýli.
Í frummatsskýrslu þarf að fjalla um þann kost að ræsa ekki verksmiðjuna aftur.
KYNNING OG SAMRÁÐ VIÐ
ÍBÚA MIKILVÆGT SVO HÆGT
SÉ AÐ REKA KÍSILVER
Gera þarf grein fyrir mögulegri hámarksmengun
við óhagstæð veðurskilyrði.
UMRÆÐAN Á SUÐURNESJUM
6 FRÉTTIR Á SUÐURNESJUM miðvikudagur 24. apríl 2019 // 17. tbl. // 40. árg.