Morgunblaðið - 19.06.2019, Side 12

12 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 19. JÚNÍ 2019SJÓNARHÓLL
FORRITIÐ
Blessað netið er alveg ómissandi, og
óþrjótandi uppspretta fróðleiks.
Hjá mörgum snýst stór hluti vinnu-
eða skóladagsins um að skima eftir
upplýsingum á netinu og safna sam-
an í skýrslur og ritgerðir, eða nýta
til að ná betri árangri við hin ýmsu
verkefni dagsins. Verst að netið er
líka mikill tímaþjófur og margt sem
getur dreift athyglinni frá því sem
þarf að gera hverju sinni.
Hver kannast t.d. ekki við að
leita heimilda á fréttavef, en reka
augun í áhugaverðan hlekk og vera
allt í einu kominn á bólakaf í
myndasyrpu frá brúðkaupsveislu
suður á Ítalíu, eða æsispennandi
frétt um orkupakkamálin. Meira að
segja vefsíður eins og Wikipedia
eru þannig úr garði gerðar að fróð-
leiksfúsir geta fyrir slysni verið
farnir að kafa djúpt ofan í eitthvað
allt annað en til stóð.
Deepmode (www.deepmode.app)
er viðbót við Chrome-vafrann sem
hjálpar netnotendum að falla ekki í
svona gildrur.
Notandinn lætur Deepmode vita
hvað hann er að reyna að lesa sér
til um og notar forritið gervigreind
til að skima hverja síðu og greina
hvort hún fjallar um eitthvað allt
annað. Ef vefsíðan þykir trufla
frekar en að hjálpa þá lokar Deep-
mode á hana og heldur notandanum
þannig við efnið. ai@mbl.is
Gervigreind sem
heldur þér við efnið
Undanfarin misseri hefur töluvert verið fjallað umlög nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvættiog fjármögnun hryðjuverka og aðgerðir stjórn-
valda byggðar á þeim lögum. Ástæðan fyrir mikilli vinnu
löggjafans og fagráðuneyta er skýrsla Financial Action
Task Force (FATF) frá febrúar 2018 en hún leiddi í ljós
ýmsa veikleika í íslenskri löggjöf. Í kjölfar útgáfu skýrsl-
unnar var ráðist í umfangsmiklar lagabreytingar, s.s. með
framlagningu þess frumvarps sem síðar varð að lögum nr.
140/2018. Í þessari grein verður fjallað um nýsamþykkt
lög sem eru tilkomin vegna tilmæla FATF, nánar tiltekið
ný lög um skráningu raunverulegra eigenda.
Markmið laga um skráningu raunverulegra eigenda er
að tryggja að til staðar séu réttar og áreiðanlegar upplýs-
ingar um raunverulega eigendur svo unnt sé að greina og
koma í veg fyrir peningaþvætti og fjármögnun hryðju-
verka. Samkvæmt lögunum skulu skráningarskyldir að-
ilar, s.s. hlutafélög, einkahluta-
félög, samvinnufélög,
sameignarfélög, samlagsfélög,
svo og aðrir aðilar sem fengið
hafa útgefna kennitölu, safna
saman upplýsingum um raun-
verulega eigendur. Þessir að-
ilar skulu tilkynna ríkisskatt-
stjóra um raunverulega
eigendur sína.
En hvað felst þá í hugtakinu
„raunverulegur eigandi“? Sam-
kvæmt 13. tölul. 3. gr. laga nr.
140/2018 telst raunverulegur
eigandi vera sá einstaklingur,
einn eða fleiri, sem í raun á
starfsemi eða stýrir viðskiptamanni, hvort heldur sem um
lögaðila eða einstaklinga er að ræða, í hvers nafni við-
skipti eða starfsemi er stunduð eða framkvæmd. Í tilviki
lögaðila telst raunverulegur eigandi vera einstaklingur
sem í raun á eða stjórnar lögaðila í gegnum beina eða
óbeina eignaraðild að meira en 25% hlut, ræður yfir meira
en 25% atkvæðisréttar eða telst á annan hátt hafa yfirráð
yfir lögaðila.
Af orðalagi ákvæðisins er ljóst að gera þarf greinarmun
á „lagalegum eiganda“ annars vegar og „raunverulegum
eiganda“ hins vegar. Lagalegur eigandi getur verið sá
sem er skráður eigandi fjármuna, eigna eða fyrirtækja.
Hann þarf þó ekki endilega að vera raunverulegur eig-
andi. Svo dæmi sé tekið þá geta þrír einstaklingar átt mis-
mikið hlutafé í hlutafélagi. Ef t.d. minnsti hluthafinn fer
með allan atkvæðisrétt á hluthafafundum samkvæmt sér-
stöku hluthafasamkomulagi, þá yrði sá hluthafi talinn
raunverulegur eigandi hlutafélagsins enda gæti hann einn
tekið ákvörðun um málefni félagsins.
Á skráningarskyldum aðilum hvílir sú skylda að veita
upplýsingar um raunverulega eigendur. Er þeim skylt að
tilkynna um a) nafn, b) lögheimili, c) kennitölu, d) ríkis-
fang, e) eignarhlut, tegund eignarhalds, dagsetningu eig-
endaskipta; og f) gögn sem staðfesta veittar upplýsingar
og sýna fram á að viðkomandi sé raunverulegur eigandi. Í
þessu sambandi er einstaklingum og lögaðilum skylt að
láta ríkisskattstjóra í té án tafar allar upplýsingar og
gögn sem nauðsynleg eru til að tryggja rétta skráningu.
Er hér um umfangsmikla skuldbindingu að ræða, sem
mun m.a. leggja þá skyldu á herðar aðilum að afhenda rík-
isskattstjóra samninga, þ. á m.
hluthafasamninga, sem veita
tilteknum aðilum aukin rétt-
indi í tengslum við eignaraðild
sína að hvers kyns félögum.
Upplýsingar um raunveru-
lega eigendur munu vera að-
gengilegar yfirvöldum sem
hafa hlutverki að gegna sam-
kvæmt lögum um aðgerðir
gegn peningaþvætti og fjár-
mögnun hryðjuverka, skatt-
yfirvöldum, tilkynningar-
skyldum aðilum og almenningi.
Ef í ljós kemur að lögaðilar og
einstaklingar fylgi ekki lög-
unum er hægt að leggja á dagsektir eða eftir atvikum
stjórnvaldssektir. Í tilviki einstaklinga getur sekt numið
frá 100 þús. kr. til 5 millj. kr. en sektir lagðar á lögaðila
geta numið frá 500 þús. kr. til 80 milljóna króna eða allt að
10% af heildarveltu lögaðilans.
Af efni hinna nýju laga er ljóst að nú fer í hönd ein
mesta upplýsingasöfnun síðari ára þar sem hagsmunir
einstaklinga í fyrirtækjum verða kortlagðir. Er hér um
grundvallarbreytingu að ræða þar sem gerðar eru nú
ítarlegri kröfur en áður um skráningu eignarhalds að
fyrirtækjum. Gera má ráð fyrir því að þessi nýju lög muni
hafa veruleg áhrif á skráningu hvers kyns félaga hér á
landi.
Raunverulegir eigendur
LÖGFRÆÐI
Finnur Magnússon
hæstaréttarlögmaður og aðjunkt við lagadeild
Háskóla Íslands
”
Markmið laga um skráningu
raunverulegra eigenda er að
tryggja að til staðar séu rétt-
ar og áreiðanlegar upplýs-
ingar um raunverulega eig-
endur svo unnt sé að greina
og koma í veg fyrir pen-
ingaþvætti og fjármögnun
hryðjuverka.
ARNÞÓR BIRKISSON
Fyrir líkama og sál
Laugarnar í Reykjavík
Frá
morgnifyrir alla
fjölskylduna
í þínu
hverfi t i l kvölds
Sími: 411 5000
www.itr.is