Morgunblaðið - 26.06.2019, Qupperneq 9

Allt að
Hefðbundin
sætaskipan
tveggja farrýma
flugdrægni flugdrægni
óviðjafnanlegt hagræði
eldsneytiseyðsla
á hvert sæti
Miðjutankur
aftan
& möguleiki á
auka
miðjutanki
Hámarks
flugtaksþyngd
101 tonn
A321XLR
neo vélanna
flugdrægni
farþegarými
LR-vélin og munar þar um 1.300 km. og þá
verður hámarks flugtaksþyngd hennar um 100
tonn eða þremur tonnum meira en LR-vélin.
Það sem enn eykur á nýtingarmöguleika
XLR-vélarinnar er sú staðreynd að hinir ít-
urvöxnu eldsneytistankar hennar liggja í
klæðningu vélarinnar, meðfram farangursrým-
inu sem gerir það að verkum að plássið sem
áður fór undir aukatankana í LR-vélunum nýt-
ist nú mun betur.
Og Airbus virðist hafa tekist ætlunarverkið.
Þannig hafa flugfélög sem hingað til hafa lagt
traust sitt á Boeing, og einkum hina frábæru
757-vél horft í auknum mæli til þess að skipta
henni út fyrir A321XLR. Nýjasta dæmið þar
um er American Airlines sem hefur lagt inn
pöntun fyrir 50 slíkum vélum til þess að fylla
skarðið sem myndast þegar 757-vélunum verð-
ur skákað til hliðar fyrir aldurs sakir.
Og nú þarf að velja að nýju
Þann 21. febrúar síðastliðinn var upplýst um
það í frétt á forsíðu ViðskiptaMoggans að Ice-
landair Group hefði að nýju kallað Airbus og
Boeing að samningaborðinu í þeirri viðleitni að
koma skikki á flotamál félagsins til frambúðar.
Var þar upplýst að til greina kæmi að byggja
upp blandaðan flota véla frá báðum framleið-
endum en einnig kæmi sá möguleiki nú til
greina að skipta öllum Boeing vélum félagsins
út fyrir Airbus. Þá hermdu heimildir blaðsins,
og voru þær raunar staðfestar í maí síðast-
liðnum með opinberri tilkynningu frá Ice-
landair að þessari endurskoðun muni ljúka í
haust eða nánar tiltekið á þriðja ársfjórðungi.
Heimildir ViðskiptaMoggans nú herma að
samninganefndir Airbus og Boeing hafi verið
tíðir gestir á skrifstofum Icelandair á und-
anförnum mánuðum þar sem farið hefur verið
yfir þá kosti sem í stöðunni eru fyrir flug-
félagið. Í þeirri vinnu hefur teiknast enn betur
upp en áður hversu flókið valið verður milli
ólíkra kosta í þessum efnum. Þar hafa óvæntir
atburðir tengdir kyrrsetningu MAX vélanna
ekki einfaldað leikinn. Icelandair hefur nú
þegar tekið við sex slíkum vélum og ráðgert
var að fyrir lok þessa árs yrðu níu slíkar vélar
í flota félagsins. Mikil óvissa er uppi um hve-
nær vélarnar muni taka á loft að nýju og
hvernig þeim muni reiða af í kjölfar þeirrar
miklu og neikvæðu fjölmiðlaumfjöllunar sem
um þær hafa skapast. Þá kveða samningar
Icelandair á um að innan örfárra missera verði
félagið komið með 16 vélar af þessari tegund í
notkun en sú staða mun ekki raungerast fyrr
en kyrrsetningunni verður aflétt endanlega.
Bogi Nils Bogason, forstjóri Icelandair Gro-
up, hefur gefið út að Icelandair muni sækja
bætur til Boeing vegna þeirrar röskunar sem
fylgt hefur kyrrsetningu MAX-vélanna. Heim-
ildamenn ViðskiptaMoggans herma hins vegar
að tjón félagsins verði í raun ekki bætt á
grundvelli þeirra ákvæða sem í samningum
milli fyrirtækjanna eru, þannig hafi Boeing
bæði belti og axlabönd í samskiptum sínum við
flest flugfélög. Hins vegar vilji Boeing eðlilega
tryggja viðskiptasambönd sín til frambúðar
með því að koma eins mikið til móts við við-
skiptavini sína og hægt er í kjölfar þeirrar öm-
urlegu stöðu sem upp er komin með hina nýju
framleiðslu fyrirtækisins.
Sérfræðingur á flugmarkaði sem Viðskipta-
Mogginn ræddi við sagði að ef það verði nið-
urstaðan af viðræðum Icelandair við Boeing
og Airbus að viðskiptum verði hætt við Boeing
og skipt yfir í vélar frá Airbus, verði mun
snúnara að sækja bætur til Boeing, umfram
það sem stífustu samningsákvæði kveða á um.
Þá muni Boeing gera allt sem í þess valdi
stendur til þess að komast upp með sem
minnst fjárútlát vegna viðskiptanna við Ice-
landair en gera má ráð fyrir að tjón félagsins
vegna kyrrsetningarinnar hlaupi á hundruðum
milljóna og jafnvel milljörðum. Alvarleg rösk-
un á flugáætlun þess, leigukostnaður vegna
véla sem teknar hafa verið inn í flotann auk
annars afleidds kostnaðar hleðst nú upp á
vettvangi Icelandair sem mátti ekki við
skakkaföllum af þessu tagi eftir mjög lélegt
rekstrarár í fyrra og þunga mánuði í upphafi
þessa árs.
Pressa vegna aldurs 757-vélanna
Á síðustu árum hefur talsverð umræða
spunnist um aldur flugflota Icelandair. Hefur
það ekki síst komið til vegna samanburðar við
nýjan flugflota WOW air sem óx gríðarlega á
árunum 2015 til 2018. Þar var um að ræða nýj-
ustu útfærslur A320-, A321- og A330-þotna frá
Airbus. Forsvarsmenn Icelandair hafa lengi
varist gagnrýni á síhækkandi aldur flotans og
bent á að vélarnar eigi mörg ár eftir í rekstri,
því ráði m.a. hagstæðar flugleiðir félagsins en
aldur og slit véla er yfirleitt samspil nokkurra
þátta, einkum fjölda lendinga og flugtaka.
Hvað sem líður málsvörn forsvarsmanna fé-
lagsins er ljóst að það er orðið knýjandi að
finna framtíðarlausn í stað 757-vélanna. Þar
veldur m.a. upplifun farþega sem sífellt eru
meðvitaðri um þætti á borð við hljóðvist um
borð í vélunum. Hávaðinn um borð í 757-
vélunum er afar mikill í samanburði við þá
sem boðið er upp á í nýrri vélum, ekki síst
MAX-vélunum og þeim vélum Airbus sem
búnar eru nýjustu kynslóð hreyfla (neo).
Heimildir ViðskiptaMoggans herma að for-
svarsmenn Icelandair hafi m.a. kannað mögu-
leika á því að láta einangra skrokka 757-
vélanna betur í þeirri viðelitni að auka ending-
artíma þeirra í farþegaflutningum. Þar þarf að
líta til þess kostnaðar sem hlýst af, ekki síst
vegna þess að vélarnar munu á næstu árum
hverfa úr flota félagsins.
Samkvæmt því sem Icelandair hefur gefið
út um yfirstandandi viðræður eru þrjár sviðs-
myndir einkum til skoðunar varðandi flota-
málin. Í fyrsta lagi er inni í myndinni að við-
halda óbreyttri flotastefnu en með henni væri
að einhverju marki veðjað á að NMA/797 komi
til sögunnar á næsta áratug og geti þá bæst
inn í flota MAX-véla og fremur aldraðra 757-
og 767-þotna eftir árið 2025. Í öðru lagi er
skoðað hvort A321neo-vélar verði teknar inn í
flota félagsins (m.a. A321LR) og þær reknar
samhliða Boeing 737 MAX-vélunum. Þannig
væri hægt að hraða úreldingu 757-vélanna.
Þriðja sviðsmyndin byggir svo á því að hraða
endurnýjun flotans enn frekar með Airbus-
vélum. Þannig yrði endi bundinn á samstarf
við Boeing og framtíðin mörkuð með A321-
vélum, bæði þeim sem nú eru í boði en einnig
sett stefna á A321XLR-vélina sem best getur
leyst af hólmi 757-vélina, að því gefnu að langt
sé í að NMA/797-vélin komist á markað.
Gríðarlegur kostnaður
Allir þeir kostir sem eru uppi í stöðunni
munu kalla á gríðarleg útgjöld af hálfu Ice-
landair. Hins vegar er ljóst að ákvarðanir sem
fela munu í sér innleiðingu Airbus-véla eru að
mörgu leyti mun flóknari fyrir félagið en að
halda sig við núverandi framleiðanda. Því
valda nokkrar ástæður. Í fyrsta lagi flækir það
allan rekstur, bæði viðhald, bókanakerfi og
þjónustu að vera með fleiri tegundir en færri í
flotanum. Það á ekki síst við þegar floti félaga
telur ekki fleiri vélar en raun ber vitni í tilfelli
Icelandair. Í dag gera áætlanir Icelandair ráð
fyrir að 36 vélar séu í flota félagsins en þær
gætu orðið um 50 talsins í lok árs 2025. Með
slíkan fjölda véla í vopnabúrinu væri mögulega
réttlætanlegt að vera með þrjár tegundir Bo-
eing-véla og eina tegund Airbus-véla en það er
þó stór ákvörðun af framangreindum ástæð-
um.
Með því að fara 100% inn í Airbus eykst
flækjustigið enn frekar. Það tengist ekki síst
þjálfunarmálum og þeim kjarasamningum sem
í gildi eru milli Icelandair og Félags íslenskra
atvinnuflugmanna. Ljóst er að kostnaður við
nýþjálfun núverandi starfsmanna fyrir-
tækisins yrði gríðarlegur og félaginu er ekki
unnt að leita út fyrir raðir félagsmanna FÍA
miðað við ákvæði núverandi samninga. Þá hef-
ur það einnig áhrif á ákvarðanatöku félagsins
að á undanförnum árum hefur það byggt upp
fyrirtæki á Flugvöllum í Hafnarfirði þar sem
þrír fullkomnir og háþróaðir flughermar eru
til staðar til þjálfunar fyrir áhafnir á 737
MAX-, 757- og 767-þotur frá Boeing. Sá rekst-
ur kæmist í raun allur í uppnám ef ekki væri
þörf fyrir búnaðinn vegna þjálfunar áhafna
Icelandair. Fjárfesting í flughermunum hleyp-
ur á milljörðum króna.
Stórtíðindi handan við hornið
Stefnt hefur verið að niðurstöðu í viðræðum
fyrirtækjanna þriggja fyrir lok þriðjar árs-
fjórðungs. Heimildir ViðskiptaMoggans herma
að meiri líkur en minni séu á því að viðræð-
urnar muni teygja sig allt til loka sept-
embermánaðar. Víst er að ákvörðunin mun
ráða miklu um framtíðarásýnd Icelandair.
Miklir hagsmunir eru í spilinu. Djarfasta
skrefið yrði vísast að skipta alfarið yfir í vélar
frá Airbus en einn sérfræðingur á flugmarkaði
sem ViðskiptaMogginn ræddi við sagði að einn
möguleikinn í stöðunni væri einfaldlega að
panta 50 Airbus A321XLR-vélar og setja
stefnuna á algjöra umbyltingu flotans. Þótt
ekki megi útiloka svo drastíska ákvörðun af
hendi félagsins verður að teljast líklegra að
stigið verði varlegar til jarðar. Listaverð á 50
A321XLR-vélum stappar nærri 1.000 millj-
örðum króna. En hver sem niðurstaðan verður
er víst að stórar ákvarðanir á komandi hausti
munu kalla á miklar fjárfestingar og þær gætu
einnig skilið á milli velgengni og alvarlegra
mistaka á markaði sem hreyfist hratt og ein-
kennist mjög af miklum sviptingum.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
n á flotamálum Icelandair
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 26. JÚNÍ 2019 9FRÉTTASKÝRING