Morgunblaðið - 26.06.2019, Blaðsíða 13

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 26. JÚNÍ 2019 13SJÓNARHÓLL
Smiðjuvegi 76 • Kópavogi • Sími 414 1000 • tengi@tengi.is
Baldursnesi 6 • Akureyri • Sími 414 1050 • www.tengi.is
Opið virka daga frá kl. 8-18 og laugardaga kl. 10-15
Gæði, þjónusta, ábyrgð - það er Tengi
SÆNSK GÆÐI Í 90 ÁR
Sænska fyrirtækið Mora hefur framleitt bað- og eldhústæki í meira en 90 ár.
Tengi hefur mikla og góða reynslu af vörunum frá Mora.
BÓKIN
Það orðspor fer af hag-
fræðingum að þeir séu til-
tölulega litlausir og uni sér
best inni í dimmum komp-
um þar sem þeir geta
dundað sér í friði með
Excel-skjöl sín og
skruddur.
Alan Krueger var aldeilis ekki þess
háttar kompu-hagfræðingur heldur
hafði gaman af að beita tólum fræða-
sviðsins á alls kyns spennandi við-
fangsefni. Hann skrifaði
t.d. bók árið 2007 um efna-
hagslegar rætur hryðju-
verkastarfsemi, fjallaði
töluvert um jákvæð áhrif
hagvaxtar á umhverfismál,
og skömmu áður en hann
féll fyrir eigin hendi fyrr á
þessu ári lauk hann við rit-
ið Rockonomics: A Back-
stage Tour of What the Music Ind-
ustry Can Teach Us About
Economics and Our Future.
Kemur í ljós í bókinni að rokkheim-
urinn er heillandi rannsóknarefni fyr-
ir hagfræðinga. Bæði er það krefj-
andi fjárhagslegt viðfangsefni að
reka hljómsveit, halda utan um höf-
undarlaun og alls kyns tekjulindir, og
svo virðist rokkið líka gefa ákveðnar
vísbendingar um þróun hagkerfisins.
Þannig líkir Krueger saman vaxandi
auðsöfnun í efstu lögum þjóðfélagsins
og þeirri tilhneigingu tónlistarbrans-
ans að gera nokkrar stórstjörnur
ofsaríkar á meðan allur þorri tónlist-
arfólks nær varla að skrimta af list-
sköpuninni. ai@mbl.is
Hagfræðilexíur rokkaranna
Ríkisstjórnin hyggst, að til-lögu heilbrigðisráðherra,stofna starfshóp sem á að
ákveða hvernig hrint verði í fram-
kvæmd tillögum landlæknisemb-
ættisins um að draga úr syk-
urneyzlu Íslendinga. Veigamesta
tillagan er að færa jafnt sykraða og
sykurlausa gos- og svaladrykki,
ásamt sælgæti, í hærra þrep virð-
isaukaskatts og bæta vörugjöldum
þar ofan á þannig að verðið hækki
um 20%. Á móti vill embættið lækka
verð á grænmeti og ávöxtum með
lækkun eða afnámi á virð-
isaukaskatti.
Markmiðið er göfugt; að draga úr
offitu, sykursýki og tannskemmd-
um. Við tillögurnar er hins vegar
margt að athuga.
Tillögurnar myndu flækja kerfi
neyzluskatta á Íslandi stórlega,
kæmust þær í framkvæmd. Öll mat-
vara og áfengi hefur verið færð í
sama virðisaukaskattþrep. Fyrir
nokkrum árum voru vörugjöldin,
ranglátur skattur sem skekkti verð-
myndun og samkeppni, aflögð. Til-
lögur landlæknisembættisins ganga
út á að taka upp þrjú virð-
isaukaskattþrep mat-
vöru, auk vörugjalda.
Slík breyting kann
ekki góðri lukku að
stýra og myndi stór-
auka kostnað og óhag-
ræði verzlunarinnar,
auk hættu á skattund-
anskotum. Affarasæl-
ast væri að skatt-
leggja allar vörur í einu, tiltölulega
lágu virðisaukaskattþrepi með eng-
um undanþágum.
Tillögurnar virðast byggðar á
gömlum og röngum gögnum. Land-
læknisembættið vísar t.d. til lands-
könnunar á neyzlu frá 2010-2011 og
ályktar út frá henni að 34% við-
bætts sykurs komi úr sykruðum
gos- og svaladrykkjum. Embættið
tekur fram að ekki séu til nýrri töl-
ur um sykurneyzlu en frá 2012. Fé-
lag atvinnurekenda benti heilbrigð-
isráðherra á það fyrir ári að þessar
tölur væru bæði gamlar og rangar.
Önnur gögn bentu til að innan við
fimmtungur sykurneyzlu Íslendinga
komi úr gosdrykkjum. Jafnframt
var bent á að landlæknisembættið
hefði ekki sinnt óskum framleið-
enda og innflytjenda gosdrykkja
um samtal um það hvernig megi
tryggja að gögn, sem embættið
byggir tillögur sínar á, séu rétt.
Engu að síður tyggur ráðherrann
upp hina röngu tölu í grein sinni í
Morgunblaðinu á mánudaginn.
Sölutölur benda til þess að syk-
urneyzla breytist hratt á Íslandi.
Samkvæmt gögnum úr kassakerfum
95% verzlana á Íslandi hefur mark-
aðshlutdeild sykraðra gosdrykkja
minnkað úr 48% í 42% á þremur ár-
um, þ.e. frá maí 2016 til maí 2019. Á
sama tíma jókst markaðshlutdeild
kolsýrðs vatns úr 25% í 30%. Sjö til
átta ára gömul gögn sem landlæknir
vísar í ná ekki utan um þessa þróun
sem er mun hraðari en í mörgum
löndum sem hafa tekið upp syk-
urskatt. Neytendur verða æ meðvit-
aðri um hollustu og framleiðendur
hafa breytt vöruframboði sínu til að
bregðast við aukinni eftirspurn eftir
ósykruðum vörum.
Landlæknisembættið viðurkennir
að tölur um sykurneyzlu séu gamlar
og fé skorti til að gera haldbærar
kannanir á mataræði. Engu að síður
vill embættið fyrst setja á skattinn
og fylgjast síðan með og meta
„hvaða áhrif skattlagningin hefur á
neysluvenjur“. En hvernig á að
greina í sundur sjálfsprottna breyt-
ingu á neyzluvenjum, sem myndin
með þessari grein sýnir, og „áhrif
skattlagningar“? Hvernig væri að
sannreyna hvort sykurneyzla fer
vaxandi eða þverrandi áður en tekn-
ar eru afdrifaríkar ákvarðanir um
að kollsteypa kerfi neyzluskatta?
Óljóst er hver skilgreiningin er á
vörum sem eiga að falla undir syk-
urskattinn. Verða alls konar dísætar
mjólkurvörur undanþegnar? Kex og
bakarísbrauð? Á kolsýrt vatn með
náttúrulegum ávaxtasafa að falla
undir skattinn? Mikil hætta virðist á
að vörum og atvinnugreinum verði
gróflega mismunað með þeim skatt-
lagningaráformum sem eru uppi.
Sykurskatturinn er vanhugsuð til-
laga. Aðgerðaáætlun landlæknis
inniheldur ágætar hugmyndir um
miðlun upplýsinga um hættuna af
óhóflegri sykurneyzlu. Á grundvelli
slíkra upplýsinga og þekkingar eiga
neytendur að fá að taka sínar
ákvarðanir, án þess að ríkið reyni að
stýra neyzlunni með sköttum.
Vanhugsaður
sykurskattur
SKATTAMÁL
Ólafur Stephensen,
framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda.
”
Landlæknisembættið viður-
kennir að tölur um sykur-
neyzlu séu gamlar og fé
skorti til að gera haldbærar
kannanir á mataræði.
42%
46%48%
28%
25%26%
30%29%
25%
Markaðshlutdeild gosdrykkja maí 2016 - maí 2019
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Sykraðir gosdrykkir Ósætir gosdrykkir
(með sætuefnum)
Kolsýrt vatn
Heimild: Markaðsgreining/AC Nielsen
2016-2017 2017-2018 2018-2019