Vesturbæjarblaðið - des. 2017, Síða 5

bastarði Normandíhertoga eins og segir frá
þeim í Heimskringlu og konungasögunum.
Þá varð Dr. Sturlu að orði eftir að hafa
gengið 347 þrep upp í klaustrið Mon San
Michele.
“Það var fátt, sem að kálað gat köppunum
eða kippt undan riddara löppunum,
en á Sant Mikjálsey,
sagði djákninn; „Ég dey,
einhvern daginn í helvítis tröppunum“.
Hverjir eru upphaldssögustaðir Magnúsar.
“Ein af mínum uppáhalds söguslóðum
eru Orkneyjar. Í Njálu segir frá því að eftir
Njálsbrennu voru Flosi og brennumenn
dæmdir í útlegð. Flosi hét líka að ganga
suður til Rómar. Þeir héldu utan en Kári,
sem slapp einn úr Njálsbrennu fór á eftir
þeim, stuttu síðar, því hefnd hans var ekki
fullkomin, hann hafði fellt 13 brennumenn
en átti eftir að drepa tvo. Flosi og hans menn
dvöldu í Orkneyjum um stund hjá Sigurði
jarli Hlöðvissyni, sem var mikill Íslandsvinur.
Kári frétti þetta, hélt út í Birgisey þar sem
jarlshöllin var. Það bar saman að þegar hann
kom sátu höfðingjarnir að drykkju en einn
brennumanna, Gunnar Lambason, var fenginn
til að segja frá Njálsbrennu. Hann hallaði mjög
máli sínu og laug víða. Kári stóðst ekki mátið
hljóp að og hjó á háls Gunnari svo að af tók
höfuðið og fauk upp á borð höfðingjanna. En í
stuttu máli þá komst Kári undan.”
Íslendingasögurnar vinsælar
Hvaða sögur njóta mestra vinsælda
í ferðum þínum. “Ég ætla að nefna nokkrar
sögur, sem ég hef haft við hendina á ferðum
um söguslóðir erlendis; Grænlendingasaga,
Eiríks saga rauða, Þorfinns saga karlsefnis,
Færeyingasaga, Heimskringla, Orkneyinga-
saga, Danakonungasögur, Jómsvíkingasaga,
Flateyjabók, Játvarðar saga hins góða, Njáls
saga, Egils saga, Gunnlaugs saga omstungu,
Gísla saga Súrssonar, Finnboga saga ramma,
Eyrbyggja, Vatnsdæla, Sturlunga og fleiri og
fleiri mætti nefna.”
Borgarskipulag Nikulásar ábóta
Eitt af því sem ég hef rekist á í mínu
grúski og langar að minnast sérstaklega er
Leiðarvísir og borgarskipulag sem Nikulás
ábóti Bergsson ritaði um árið 1153 um
pílagrímsgöngur og lýsti leiðinni, sem hann
hafði gengið þremur árum áður gegnum
Jótland, Þýskaland, Sviss, yfir Alpana og suður
til Rómar og áfram til Jerúsalem. Leiðin frá
Danmörku til Rómar hefur tekið u.þ.b. 10
vikur, stysta dagleið var 16 km en að meðaltali
gekk hann 33 kílómetra á dag. Nikulás vísar
leið og lýsir áningarstöðum pílagríma suður til
Rómar og áfram til Jerúsalem. Leiðarvísirinn
sýnir mikla þekkingu á meginlandi Evrópu og
þótt að hann sé knappur er hann bitastæður
og nákvæmur í samanburði við aðra erlendar
frásagnir frá sama tíma. Hann er alls ekki þurr
aflestrar þótt við hefðum viljað fá miklu meira.
Siena á Ítalíu kallar hann Löngusýn sem hæfir
vel því borgin blasir við úr fjarlægð. Ýmsar
athugasemdir Nikulásar eru gulls ígildi, og við
veltum því fyrir okkur hvað þessi munkur og
verðandi ábóti meinar þegar hann segir að í
Löngusýn „séu konur vænstar.“
Menn sóttu sér lausnir til Rómar
Nú er þekkt að margir Íslendingar héldu
í pílagrímsferðir til Rómar á þessum tíma.
Þetta var þónokkur fjöldi. Af mörgum
þekktum pílagrímum sem gengu suður til
Rómar, ætla ég að nefna þrjá, við skulum
segja að fyrsti íslenski pílagrímurinn sé Auður
Vésteinsdóttir, kona Gísla Súrssonar, hún
gekk árið 985. Guðríður Þorbjarnardóttir,
kona Þorfinns karlsefnis, víðförlasta kona
heims á þessum tíma gekk árið 1025. Sturla
Sighvatsson fékk lausn allra sinna mála og
föður síns árið 1233 og tók stórar skriftir.
„Já - hann var leiddur berfættur á milli allra
kirkna í Rómarborg og hýddur fyrir flestum
höfuðkirkjum. Bar hann það drengilega, sem
líklegt var, en flest fólk stóð úti og undraðist,
barði á brjóstið og harmaði, er svo fríður
maður var svo hörmulega leikinn, og máttu
eigi vatni halda, grétu bæði konur og karlar.“
Hliðstæður við víkinga
Magnús segir að við getum ekki annað en
dáðst að og undrast þekkingu Íslendinga á
12. og 13. öld á umheiminum, vegalengdum,
staðháttum, örnefnum, páfum, erkibiskupum,
konungum, jörlum, drottningum, höfðingjum,
hirðskáldum, atburðum, stríðum, átökum og
svo framvegis og framvegis. “Ég vil undirstrika
að frásagnirnar eru sjaldan þurr upptalning á
nöfnum og örnefnum heldur er þær hlaðnar
frásagnargleði, spennu og eftirvæntingu. Það
er líka undrunarefni hversu margir og hve
víða íslenskir menn sóttu frama og upphefð
erlendis. Þeir gerðu það einkum í gegnum
skáldskap og voru dáðir jafnvel á unglings
aldri. Þetta vísar í stutta frásögn af Gunnlaugi
ormstungu, sem hélt utan í leit að frægð og
frama, aðeins 18 ára gamall.
Hliðstæður við samtímann
Magnús segir mjög áhugavert að finna
hliðstæður við samtíma okkar og þessi
ævarandi víkingagen um yfirburði okkar
Íslendinga og hann heldur áfram að segja
frá. “Í Gunnlaugs sögu segir að Gunnlaugur
hafi siglt fyrst til Þrándheims í Noregi þar
sem hann gekk fyrir Eirík jarl á Hlöðum.
Gunnlaugur var í gráum kirtli, hafði sull á fæti
og freiddi úr blóð og gröftur. Þannig gekk
hann fyrir jarlinn, sem mælti; „Hvað er á fæti
þínum Íslendingur?“ Sullur er á, herra.“ „Og
gekkst þú þó ekki haltur?“ Gunnlaugur svarar:
„Eigi skal haltur ganga, meðan báðir fætur
eru jafnlangur.“ Þá mælti hirðmaður jarls.
„Þessi rembist mikið, Íslendingurinn …“ enda
kemur sú afstaða betur í ljós, á ýmsu gengur
og Gunnlaugur fær jarlinn upp á móti sér og
grípur fyrsta tækifæri og heldur til Englands,
þar réð Aðalráður konungur Játgeirsson. „Ein
var þá tunga á Englandi sem í Noregi og í
Danmörku. En þá skiptust tungur í Englandi,
er Vilhjálmur bastarður vann England; gekk
þaðan af í Englandi valska [franska], er hann
var þaðan ættaður.“ Gunnlaugur gekk fyrir
konung, kvaddi hann vel og virðulega og
sagði „en því hef ég sótt á yðar fund, herra,
að ég hef kvæði ort um yður, og vildi ég,
að þér hlýðið kvæðinu.“ Gunnlaugur flutti
svo kvæðið vel og skörulega. Konungur gaf
honum að bragarlaunum skarlatsskikkju
dregna hinum bestu skinnum og gerði hann
að hirðmanni sínum. Gunnlaugur var með
konungi stutta stund, hélt til Dyflinnar,
þar réð Sigtryggur konungur silkiskegg.
Gunnlaugur gekk fyrir hann og mælti:
„Kvæði hef ég ort um yður og vildi ég hljóð
fá“. Konungur gaf honum af bragarlaunum
gripi góða, sverð, gullhringa og góð klæði.
Gunnlaugur þakkað honum vel en dvaldist
þar skamma stund, honum lá á að heimsækja
Sigurð jarl Hlöðvisson í Orkneyjum. Hann
færði Sigurði jarli gott kvæði og þáði að
kvæðislaunum silfurslegna breiðöxi og jarl
bauð honum að vera hjá sér en það var eins
með Gunnlaug þá og áður, hann þakkaði vel
fyrir sig en þurfti að flýta sér, átti eftir að fara
til Gautlands í Svíþjóð þar sem Sigurður jarl
réð ríkjum.”
Var Gunnlaugur fyrsti
útrásarvíkingurinn
“Þó ég hafi neyðst til að fara hratt yfir
sögu getum við skynjað að við Íslendingar
þurfum svo sannarlega að hafa húmor fyrir
okkur sjálfum, á öllum tímum, hvernig sem
á stendur. Og ef ekki megi finna í Gunnlaugi
hinn sanna íslenska útrásarvíking sem
við höfum löngum mært og dáð – þá er
ég illa svikinn. Hann var drjúgur með sig,
grobbinn, frakkur, blindur á eigið ágæti, fer
ekki í manngreiningarálit, höfðingjadjarfur,
ófyrirleitinn, tekur ekki tillit til aðstæðna,
hlustar ekki á sér vitrari menn, og fer óvarlega
með fé.”
Sættir, iðrun og fyrirgefning
Magnús segir að af öllum þessum
söguslóðum sem hann hafi lauslega minnst
á, hafi hann einkum vísað í frásagnir frá
Orkneyjum og Rómargöngu, kannski vegna
þess að á næsta ári eru tvær ferðir á dagskrá
hjá sér önnur til Skotlands og Orkneyja og
hin á slóðir pílagríma á Ítalíu. “En að lokum
aftur að Flosa og Kára, þar sem við skildum
við þá í Orkneyjum. Flosi efndi heit sitt og
gekk suður til Rómar. Þar fékk hann svo mikla
sæmd, að hann tók lausn af páfanum sjálfum,
hélt síðan heim til Íslands að Svínafelli, þar
sem hann bjó. Kári hélt líka stuttu síðar suður
og fékk lausn allra sinna mála. Hann hélt til
Íslands, fékk langa og erfiða útivist, braut
skip sitt við Ingólfshöfða, það var kafahríð
og hann tók það ráð að ganga að Svínafelli
og reyna á manngæsku Flosa. Flosi spratt
upp á móti honum, setti hann í hásæti hjá
sér og þeir sættust heilum sáttum. Þannig
lýkur Njálu, forsjá Guðs leiðir óvinina saman
að lokum eftir suðurgöngu beggja, þar sem
þeir iðruðust og tóku aflausn fyrir syndir
sínar. Endanlegar og viðvarandi sættir,
iðrun og fyrirgefning í stað hefndarnauðung
sæmdarinnar. Af þessu má ýmislegt læra.
5VesturbæjarblaðiðDESEMBER 2017
Ekki gefa bara eitthvað,
gefðu frekar hvað sem er.
Með gjafakorti Landsbankans er ekkert
mál að velja réttu jólagjöfina. Þú ákveður
upphæðina og sá sem þiggur velur gjöfina.
Þú færð gjafakortið í næsta útibúi.
landsbankinn.is 410 4000Landsbankinn