Austri - 12.09.1985, Blaðsíða 4

4
AUSTRI
Egilsstöðum, 12. september 1985.
Söngurinn hefur fylgt mér eins <
— rætt við Björn Pálsson, Egilsstöðum
Björn Pátsson.
Björn Pálsson þarf ekki að
kynna Héraðsmönnum. Hann
hefur fengist við eitt og annað um
dagana og nú rekur hann fata-
hreinsun á Egilsstöðum. Hann er
þekktur fyrir að bregðast vel við
alls konar kvabbi og sú varð enn
raunin er við báðum hann um
viðtal með engum fyrirvara. Eins
og jafnan er háttur okkar í við-
tölum sem þessu báðum við hann
fyrst að segja okkur eitthvað um
upprunann.
□ Ég er fæddur á Tjarnarlandi í
Hjaltastaðaþinghá og ólst að
mestu leyti upp í þeirri sveit fram
að fermingaraldri og átti þar heima
til 18-19 ára aldurs þótt ég væri í
vinnu svona hingað og þangað.
Vegavinna var eftirsótt á þessum
árum og þar dugði ekkert annað
en að standa sig því framboð var
nóg á vinnuafli. Þeir, sem gerðu
mikið af því að styðja sig við rek-
una, fengu fljótlega reisupassann.
■ Þú hefur þá ekki setið í veg-
kantinum?
□ Það mátti alls ekki setjast
niður en mér leiddist alltaf rekan.
Þá voru stungnar sniddur og veg-
urinn hlaðinn upp. Mér líkaði alltaf
betur að handleika kvíslina og
kasta sniddunum upp á vegkant-
inn ekki síst ef hægt var að hafa
þann í sigtinu, sem var uppi á
kantinum. En það var auðvitað allt-
af slys ef snidda lenti á manni þótt
slík “slys" væru nokkuð algeng.
Menn voru nú að reyna að lífga
eitthvað uþp á tilveruna þarna því
það er í rauninni ekkert spennandi
að standa úti í mýri og. stinga
sniddur og henda þeim upp í kant
allan daginn.
■ Bjugguð þið í tjöldum?
□ Já og þá voru eins margir í
tjaldi og framast mátti verða.
Menn lifðu við skrínukost því
mötuneyti komu ekki til sögunnar
fyrr en seinna. Nokkrir komu alltaf
ríðandi á morgnana og fóru heim
til sín á kvöldin því þótt unnið væri
í 10 tíma í vegavinnunni þá tóku
þeir líka eitthvað til hendinni
heima við. En við strákarnir sótt-
umst töluvert eftir því að vera í
tjaldi. Eftir vinnutíma leituðum við
uppi einhvern blett, sem ekki var
mjög þýfður, og hömuðumst í fót-
bolta. Fótboltinn var mikið stund-
aður og af áhuga, sem stafaði
m.a. af því að í Hjaltastaða-
þinghá var geysilega öflugt og gott
ungmennafélag.
■ Varstu mörg sumur í vega-
gerð?
□ Ég var nokkuð mörg sumur i
vegagerð og brúarvinnu svona til
skiptis. Á veturna passaði ég roll-
urnar heima. Síðan fór ég í bygg-
ingarvinnu. Ég hef stundum lýst
þeirri vinnu þannig að maður kom
á vorin og handgróf fyrir veggjun-
um, síðan var farið að steypa og
reisa og svo vann ég á veturna við
að múra húsin að innan en þá var
búið að loka þeim og farið að hita
þau upp. Maðurvarðhelst aðgera
alla hluti sjálfur og tileinka sér sem
flest því annars hafði maður enga
vinnu.
■ Þú hefur þá ekki farið út í að
læra neina iðn?
□ Það gerði ég ekki. Á þessum
árum var það alls ekki einfalt mál
að fara út í skólanám. Fólk var
dálítið farið að sækja alþýðuskól-
ana og ég fór í Eiðaskóla en veikt-
ist og varð að hætta námi þar og
var reyndar bannað að vinna í 2 ár
á eftir. Sennilega hef ég þá verið
stutt frá landamærum lífs og
dauða en ég varð sem sagt áfram
hérna megin. Svo var ég einn
vetur á Laugavatni og var þar
eiginlega í smíðadeild. Það var
góður staður að vera á. Ánnars
var fjárhagurinn eftir veikindin
með þeim hætti að frekara skóla-
nám kom eiginlega ekki til greina.
■ Var þá ekki farkennsla í
barnaskóla?
□ Jú og stundum gekk maður í
skóla sem kallað var þ.e. maður
fór á milli bæja en svaf heima hjá
sér. Við áttum að fá þriggja mán-
aða kennslu nema síðasta árið
skyldi vera fjögurra mánaða
kennsla. Síðasta mánuðinn fyrir
prófið átti ég að vera úti á Sand-
brekku, sem er larigt frá Hrjót þar
sem ég átti heima, og ég ákvað að
fara hvergi og sat uppi á baðstofu-
mæninum þegar veðrið var gott og
þóttist vera að lesa fyrir prófið.
Þetta slapp allt til og ég fór í
gegnum þetta eftir nokkuð eðli-
legum leiðum.
■ Þú minntist á ungmennafé-
lagið í Hjaltastaðaþinghá. Viltu
ekki segja okkur meira frá því?
□ Það var mikill skóli ungu fólki
á þessum árum. Þar lærði fólk
hreint og beint að tjá sig en ég tel
að þar sé víða pottur brotinn nú.
Þarna var mönnum skipað í
nefndir til að vinna að ákveðnum
verkum cg það var gengið svika-
laust eftir því að fólk ynni í þessum
félagsskap. Fyrsta ræðan gat
orðið talsverð þolraun fyrir marga.
Ég var - og er raunar enn - alltaf
dálítið feiminn og ég man að ég
var settur í málefnanefnd og átti að
reifa tiltekið málefni á ungmenna-
félagsfundi. Það var ekki erfitt að
finna málefni því félagið var að
koma sér upp íþróttavelli og það
átti að byggja samkomuhús. Ég
kaus að tala um íþróttavöllinn.
Við bjuggum til iþróttavöll og
grófum í hann lokræsi. Um þetta
var alveg sérstaklega góð sam-
staða, allir unnu bæði strákar og
stelpur. Þegar verkinu var lokið
var farið í fótbolta og slegið upp
balli. Þá var margt fólk í Hjalta-
staðaþinghá og búið á öllum
bæjum.
Það var reynt að setja upp eitt
leikrit á hverjum vetri og það var
sýnt í gamla samkomuhúsinu á
Kóreksstöðum en það var kallað
Templarahús. Gamall vinur minn
í sveitinni þarna sagði frá vígslu
þessa húss með þessum orðum:
“Bindindishúsið var vígt með
pomp og pragt og mikið drukkið".
Nú veit ég ekki að hve miklu leyti
hann sagði þetta í gríni en senni-
lega hefur eitthvað verið til í
þessu. En ungmennafélagið var
fyrst stofnað sem bindindisfélag.
■ Hvert fórstu þegar þú fluttir
úr Hjaltastaðaþinghá?
□ Ég lenti norður í Jökulsárhlíð.
Það má segja að þangað hafi ég
haft erindi sem erfiði því konan
mín, Petra Björnsdóttir, er þaðan,
frá Grófarseli. Ég tel því að ég hafi
gert góða ferð til Hlíðarmanna.
Ég átti þarna heima í 5 ár, á
Sleðbrjót og Grófarseli. Ég var
þarna svona kóngsins lausa-
maður og tók þátt í heimilis-
störfum milli þess sem ég var f
byggingarvinnu. Ég sá aldrei
fæðis- eða húsaleigureikninga
frá Geir á Sleðbrjót en maður
reyndi að vinna heimilinu þegar
maður var við látinn. Þá unnu allir
að því að láta hlutina ganga eðli-
lega fyrir sig án þess að vera alltaf
með klukkuna á lofti. Það er ann-
ars dálítið merkilegt hvernig menn
hrukku svo að segja í einu vet-
fangi út úr þessum tíma og inn í
það að verða þrælar klukkunnar.
■ Séra Sigurjón sagöi að kalt
væri í Kólguhlíð. Ertu sam-
mála?
□ Það er ekki fyrir hvern sem er
að setjast að í Hlíðinni. Hlíðin
temur sitt fólk í því að skilja ís-
lenskan hríðarbyl eins og hann
getur verstur orðið. Ég hef hvergi
séð byl nema þar, maður sá bók-
staflega ekki handa skil.
Geir, vinur minn á Sleðbrjót, var
vanur að segja við mig þegar
veðrið var vont: “Farðu nú var-
lega, Bjössi minn, það er ekkert
Hjaltastaðaþinghármannaveður í
dag“. Ég reyndi náttúrlega aðtil-
einka mér þessa eðliskosti Hlíðar-
mannsins, að láta bylinn ekki hafa
áhrif á mig.
Ég átti ákaflega góðu að mæta
á heimili þeirra hjóna, Geirs Stef-
ánssonar og Elsu heitinnar Björg-
vinsdóttur á Sleðbrjót. Þau komu
ávallt fram við mig eins og ég væri
einn úrfjölskyldunni. Oftskiptumst
við Geir á gamansömum kersknis-
orðum án þess að í því fælist
nokkur broddur. Ég man t.d. að
Elsa hafði eitt sinn orð á því að
hún þyrfti að prjóna mér peysu.
Geir bað hana endilega að hafa
hana í sauðarlitunum það klæddi
mig best. Ég reyndi að svara fyrir
og sagði Elsu að ef hún prjónaði
Geir peysu mætti hún ekki vera í
sauðarlitunum, hann væri nú nógu
sauðarlegur samt.
Geir er góður hagyrðingur og
hann orti stundum á mig. Þar mát-
aði hann mig alveg því ég gat ekki
svarað í sömu mynt.
■ Hafðirðu aldrei búskap að
aðalatvinnu?
□ Ég hafði alltaf mikinn áhuga
fyrir sauðfé og búskap. Þegar ég
fór úr Hlíðinni var ég fyrst leiguliði
hjá Haraldi á Eyjólfsstöðum í eitt
ár. Síðan var ég á Unalæk í 3 ár
en það var nýbýli úr landi Ketils-
staða á Völlum. Sú búskaparsaga
var ekki stórbrotin. Ég tel að þessi
nýbýli, sem þá var verið að koma
á fót, hafði verið afar mislukkuð
vegna þess m.a. að þau voru allt
of lítil til að standa undir þeim
mig. Ég lá í 2 mánuði á spítala
norður á Akureyri og ætli það hafi
ekki verið um 5 mánuðir sem ég
mátti ekki vinna. Ég vorkenndi allt-
af ýtumanninum að lenda í
þessu. Hann gat ekkert að þessu
gert. Þessi spítalavist kom sér illa
fyrir mig því einmitt þá var ég að
byrja að byggja yfir mig á Egils-
stöðum. En það tókst með hjálp
guðs og góðra manna.
■ Og verðbólgunnar?
Tónkórinn
sem situr I
(Mynd: Hé
□ Já, við skulum segja að hún
hafi verið eitt af þessum góðra
manna verkum.
Ég flutti svo inn í húsið í júní
1960, allt hálfkarað. Síðan hef ég
verið hér og ég kann vel við mig á
Egilsstöðum og hef ekki ennþá
slegist í hóp flóttamannanna til
Reykjavíkur. í þeim efnum eigum
við að stinga niður hælunum og
toga á móti en við vitum að Reykja-
víkursvæðið togar ákaflega fast
í fólk utan af landsbyggðinni og
þangað streyma peningarnir. Ég
er að vona að okkur takist að
halda í það fjármagn sem við
þurfum til að byggja upp eðlilegt
samfélag á landsbyggðinni. Við
þurfum að búa þannig um hnútana
Karlakórinn - sá yngri. Björn er lengst til vinstri.
kostnaði, sem óhjákvæmilegur
reyndist. Það var t.d. gert ráð fyrir
að bústofninn á Unalæk væri 15-
18 kýr og 50-80 kindur. Það er
mikið til í þeim orðum Sigfúsar
Árnasonar að Landnám ríkisins
hefði orðið til þess að lögbinda
þúsund ára kotbúskap á fslandi.
■ Flyturðu svo frá Unalæk í
Egilsstaði?
□ Ég fór að byggja yfir mig á Eg-
ilsstöðum 1959 og hef síðan gert
út héðan skulum við segja. Ég fór
að vinna hjá rafveitunum og var
við vélgæslu á Seyðisfirði og
fleira.
Eitt sinn unnum við að því að
fella gamla raflínu þar á meðal
staur sem hlaðið hafði verið utan
um. Ég var eitthvað að leiðbeina
ýtumanninum, sem var að sneiða
með tönninni utan úr hleðslunni,
þegar hann rak tönnina eitthvað í
staurinn. Staurinn hafði þá aldrei
verið rekinn niður heldur bara
hlaðið utan að honum. Ég sá hvað
verða vildi og hljóp af stað en ekki
nógu hratt og staurinn féll á hnakk-
ann á mér og höfuðkúpubraut mig.
Þar, sem staurinn hitti mig, voru
festar á hann kúlur og vinkiljárn sitt
hvoru megin en þau komu ekki við
að fólk vilji vera úti á landi en það
verður ekki gert nema tryggt sé að
það sjái einhvern árangur erfiðis
síns. Ölmusumenn viljum við ekki
vera.
■ Þú varst starfandi vörubíl-
stjóri um skeið?
□ Ég keypti vörubíl og vann
með hann í um það bil 10 ár. Þá
hef ég sjálfsagt ætlað að fara að
græða. Það sögðu allir að vöru-
bílstjórargræddu svo mikið. En ég
gat ekki grætt á þessu og hætti
þessu og fór að hreinsa föt og hef
sjálfsagt hugsað mér að eiga nú
rólega daga og njóta öryggis. En
það var kannski ein reiknings-
skekkja í þessu. Það er talið að
það þurfi 4500-5000 viðskiptavini
til að fatahreinsun verði rekin með
eðlilegum hætti og það búa ekki
nema um 2500 á Héraðinu öllu. Á
fjörðunum eru víða fatahreinsanir
og þar við bætist að það kostar
meira að senda jakka fram og til
baka með flugi - t.d. frá Vopnafirði
- en að láta hreinsa hann.
Mér hefur verið sagt að ýmiss
konar smærri þjónusta eins og t.d.
fatahreinsun sé dýrari víða er-
lendis en hún er hér jafnvel allt að