Börn og menning - 01.04.2001, Síða 6

BÖRN 06 MENN|N6
Aslaug Jónsdóttir:
Yfir eydimörkina á
merinni Myndlýsingu
Þegar ég er beðin um að tjá mig um myndlýsingar í íslenskum bókum
finnst mér égþurfa að hefja rœðu mína í anda góðra œvintýra: „Einu
sinni var lítið fræ... “ En svo kemst ég ekki lengra með þetta fræ.
íslenskar myndlýsingar eru enn á upphafsreit og ég veigra mér við að tala um þessa meri
sem við sitjum svo aftarlega. Mér finnst égþurfa að ræskja mig vel og lengi áður en ég segi
eitthvað um þessa yfirséðu listgrein, þögnin ífaglegri eyðimörk okkar teiknara er svo alger.
Okkar teiknara, sagði ég. Við íslenskir teiknarar
erum sem betur fer ólíkir, verkefni okkar og
viðfangsefni eru margvísleg. Það eru sjálfsagt ekki
allir sammála því að við myndskreytum blasi fagleg
eyðimörk. Ég vil líka gjarnan trúa því að myndskreytar
sem starfa við auglýsingar og grafíska hönnun séu á
góðu róli, sáttir við framgang mála á þeim sviðum.
Enda ætla ég ekki að íjalla um þann geira. Mig langar
hinsvegar að skoða hug minn gagnvart myndlýsingum í
bókum og blöðum, og ekki síst efni ætluðu börnum.
Bókaþjóð
Áður er lengra er haldið skal ég viðurkenna að
margt horfir til betri vegar þegar litið er á gæði
myndlýsinga í barnabókum. Margir teiknarar leggja
metnað í verk sín og áhugi á faginu virðist vaxandi.
Engu að síður fullyrði ég að þegar á heildina er litið séu
fleiri slælegri myndabækur og myndskreyttar bækur
gefnar út á íslandi en hægt er að afsaka með
fámennisútreikningum. Víða má sjá ófagleg
vinnubrögð eða „amatörisma“, þ.e. skort á
myndlistarþekkingu eða metnaði til að beita henni við
myndlýsingar. Við þetta bætist að hönnun bókanna er
oft ábótavant sem er óskiljanlegt þegar haft er í huga að
myndabækur eiga að vera sjónræn upplifun.
Bókahönnun er gífurlega vanmetin á Islandi en um
hana gildir það sama og aðra hönnun: hlutleysi er ekki
til. Hvert einasta atriði í útliti bókarinnar hefur áhrif og
verður að vinna með heildinni, falla að efniviðnum.
„Markaðurinn“ virðist ekki gera greinarmun á
vinnubrögðum fagfólks og áhugamanna og krefst ekki
mikils af myndlýsingum eða útliti bóka.
Myndabókaflóran er einsleit og íslenskir
barnabókamyndskreytar íhaldssamir í stíl og
vinnubrögðum. Sú íhaldssemi birtist fremur í
vankunnáttu en í tryggðum við hefðir. Ef einhverjum
finnst fast að orði kveðið bendi ég fólki á að kynna sér
útgáfu myndskreyttra bóka í öðrum löndum.
Samanburðurinn er okkur ekki í vil. Munur á gæðum er
áberandi og ég get ekki skýrt hann öðruvísi.
Til merkis um einhæfa framleiðslu okkar og skort á
faglegri breidd, skal ég nefna nokkur dæmi um
stílbrögð og efnisflokka sem ég sakna. Hér er ég ekki
aðeins að benda á einstök útlitseinkenni. Að baki þeim
liggja mismunandi viðhorf, sjónarhorn, áherslur og
gildi. Hér er t.d. ekki hægt að finna alvöru naivista í
hópi myndskreyta. Enga ljóðrænu að hætti austantjalds-
teiknaranna. Ekkert ljósmyndaraunsæi, engán
surrealisma, ekkert villt málverk. Hér eru engar
myndskreyttar fagbækur fyrir börn (utan
skólabækurnar). Myndabækur án texta eru óþekkt
fyrirbrigði. Hér eru blaðateikningar (editorial
illustrations) nær eingöngu bundnar við skrípa-
teikningar (cartoons) og myndaseríur (comic strips).
Hér eru ekki gefnar út myndskreyttar bækur fyrir
fullorðna. Hér eru eyður og gloppur í
myndlýsingafaginu sem ég trúi ekki að séu af því að við
eigum ekki listamenn sem kunna til verka. Þeir eru bara
að gera eitthvað allt annað.
Andstætt því sem víða þekkist í heiminum er
myndlýsingafagið ekki viðurkennt sem alvöru fag hér á
4