Morgunblaðið - 13.02.2021, Qupperneq 22

22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 13. FEBRÚAR 2021
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Ómar Garðarsson
fréttaritiari í Vestmannaeyjum
U
m leið og almannavarnir
fóru að huga að Covid-19-
veirunni var ákveðið að
bregðast við. Þetta gerð-
ist allt mjög snögglega í
febrúar fyrir ári. Útbúin var að-
gerðaáætlun fyrir allt fyrirtækið en
þetta voru ekki svo mjög stór skref
fyrir okkur. Við erum matvælafyrir-
tæki og krafa um hreinlæti er mjög
mikil. Við gætum vel að öllum smit-
gáttum til að smit frá okkur fari ekki
í matinn sem við erum að framleiða,“
segir Björn Brimar Hákonarson,
framleiðslustjóri fiskvinnslu Ísfélags
Vestmannaeyja, um viðbrögð við
kórónuveirufaraldrinum.
„Við bættum við þrif og sótt-
hreinsun þar sem fólk er að vinna.
Hreinsum reglulega hurðarhúna og
alla aðstöðu fyrir fólkið og hurðir
sem venjulega eru lokaðar eru opnar
til að fækka snertiflötum. Annars
eru vinnslusalir og vinnslusvæði allt-
af þrifin daglega með sápu og sterk-
um sótthreinsiefnum þannig að ekki
þurfti að bæta við þar.“
Stöðin var hólfuð niður og fólki
skipt upp í hópa. „Það eru aldrei allir
saman í kaffi og við bjuggum til það
sem við getum kallað rúllandi
neysluhlé. Í vinnslunni eru allir í
hlífðarbúningum, einnota svuntum
og hönskum og með andlitsgrímu.
Einnig voru allir með öryggisgler-
augu þegar smithættan var hvað
mest. Þá skiptum við salnum með
tjaldi til að hóparnir væru örugglega
aðskildir. Annars staðar er bilið mun
meira en tveir metrar á milli fólks.“
Fólk tók þessu vel
Björn segir að fólkið hafi tekið þessu
mjög vel enda breytingin ekki svo
mikil. „Hér eru allir vanir því að
spritta á sér hendurnar eftir hvern
kaffitíma. En núna eru er spritt-
stöðvar út um allt og einnota hansk-
ar fyrir þá sem vilja. Þetta hefur
gengið vel og allir samtaka í að
passa sig.“
Þetta hefur skilað sér í því að eng-
in smit hafa komið upp innan fyrir-
tækisins en einhverjir veiktust síð-
asta sumar þegar engin vinnsla var í
gangi. „Þeir voru komnir í sóttkví
áður en vinnsla hófst og því engin
áhætta innan starfsmannahópsins.
Hvað varðar skipin okkar þá gáfu
Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi og
sjómannafélögin út samræmdar
leiðbeiningar um smitvarnir. Hvað á
að gera komi upp grunur um smit
um borð og áður en haldið er úr
höfn. Við höfum farið algjörlega eftir
þessu og ekkert skip hjá okkur hefur
þurft að stoppa.“
Björn segir minna um að erlent
starfsfólk hafi farið heim til sín yfir
jólin núna. „Það var heldur ekkert
skemmtilegt fyrir það að fara út.
Fara í sóttkví heima hjá sér og aftur
þegar það kom til landsins. Ein-
hverjir fóru en það var fylgst með
því að þeir virtu allar reglur eins
mikið og við getum skipt okkur af
því. Hjá okkur á Þórshöfn eru þeir
alveg covid-lausir og ég held að ekk-
ert smit hafi komið upp á staðnum
frá því að faraldurinn byrjaði.“
Hver dagur skiptir máli í loðnunni
Björn á ekki von á að loðnuvinnsla
sem nú fer í hönd kalli á frekari ráð-
stafanir því á meðan er ekki unninn
bolfiskur. Allir fara í loðnuna. Í
hrognatöku eru fengnir iðnaðar-
menn í ákveðin verkefni. „Á vöktum
hafa alltaf verið rúllandi neysluhlé
þannig að fólk hittist lítið. Ég sé því
ekki meiri áhættu í loðnunni umfram
bolfiskinn. Það er þó meira undir því
loðnan gengur upp á grunnið,
hrygnir og drepst síðan. Þetta gerist
á nokkrum vikum og ekki hægt að
sækja hana þegar Covid er búið.
Hver dagur sem fellur niður kemur
ekki aftur. Komi til þess að sjávar-
útvegur lamist vegna faraldursins
minnka gjaldeyristekjur þjóðar-
innar. Þess vegna taka menn þetta
mjög alvarlega. Við endurskoðum
okkar áætlun eftir því sem almanna-
varnir gefa út, um minna aðhald eða
meira. Það er kynnt starfsfólkinu
sem hefur virt þær.“
Björn segir síðasta ár hafa komið
betur út en þeir þorðu að vona. „En
það hefur verið sölutregða í sumum
tegundum sem má rekja beint til Co-
vid. Vara sem fer á veitingastaði og
mötuneyti selst verr og aukning á
sölu í verslunum nær ekki að vega
það upp. Við reynum að vinna þorsk-
inn eins mikið í ferskar afurðir og
við getum en afskurður og þunnildi
eru fryst. Ýsuna seljum við líka
ferska en hún hefur farið mikið í
frost eftir að hún byrjaði,“ sagði
Björn að endingu.
Alltaf verið skrefi á undan
og aðgerðir svínvirkað
„Fyrsta tilfellið var ekki komið til Ís-
lands þegar við fórum að ræða hætt-
una. Íslendingar voru enn að ferðast
og tilfellum fjölgaði úti í heimi. Við
erum með sölumenn í mörgum lönd-
um og fannst ekki æskilegt að þeir
væru að koma til okkar. Þegar
fyrstu tilfellin greindust á Íslandi
vorum við búin að tala við Hjört
Kristjánsson lækni um líkurnar á að
veiran kæmi og dreifðist um landið.
Hann sagði það ekki spurningu
hvort heldur hvenær Covid-19-
veiran kæmi hingað,“ segir Lilja
Björg Arngrímsdóttir, forstöðu-
maður lögfræði- og mannauðssviðs
Vinnslustöðvarinnar í Vestmanna-
eyjum (VSV), um viðbrögð félagsins
við faraldrinum sem byrjaði að herja
á heimsbyggðina fyrir réttu ári.
Strax var brugðist við, bæði í
landvinnslunni þar sem starfa 100
manns og á fimm skipum félagsins.
„Við fórum að teikna upp skiptingu á
skrifstofum, skipta í hópa í vinnsl-
unni, fjölga kaffistofum til að
minnka hópamyndun þannig að þeg-
ar fyrsta tilfellið greindist í Vest-
mannaeyjum vorum við búin að gera
miklar ráðstafanir.“
Lilja segir að þetta hafi gengið vel
en veiran hafi stungið sér niður með-
al starfsfólks. „Það var utan vinnsl-
unnar og aldrei þannig að við þyrft-
um að setja fólkið í sóttkví. Í heild
hefur ekki margt af okkar fólki farið
í sóttkví þannig að hópaskipting og
aðgreining hjá okkur hefur svínvirk-
að.“
Öryggishópur SFS fundar reglulega
Þið hafið alltaf verið skrefi á undan.
„Það hjálpaði að um miðjan mars
boðaði SFS til fundar með öryggis-
hópnum svokallaða. Í honum er fólk
sem vinnur að öryggismálum hjá öll-
um fyrirtækjum í sjávarútvegi. Við
gátum borið saman bækur okkar. Þá
var veiran farin að stinga sér niður
og þarna reyndum við að læra hvert
af öðru. T.d. að vera með mismun-
andi lit á hárnetum, sem auðveldaði
fólki að passa sig.“
Öryggishópurinn fundar reglu-
lega og SFS miðlar upplýsingum og
er í sambandi við landlækni. Reynt
er að fara að settum reglum en þeg-
ar samkomubannið var komið niður í
tíu var fyrirtækjum vandi á höndum.
„Það breyttist þegar undanþága
fékkst frá heilbrigðisráðuneytinu
fyrir fyrirtæki sem teljast efnahags-
lega mikilvæg. Þar féllum við inn í
en aðgerðaáætlun var þegar til stað-
ar þar sem hver hefur sitt hlutverk.
Já, við vorum vel undir þetta búin og
ég var rosalega stolt af fólkinu okkar
og stjórnendum. Það taka allir vel í
þegar þarf að breyta fram og til
baka því öll erum við að takast á við
eitthvað nýtt. Sumar leiðir virkuðu
ekki og þá þurfti að stíga skrefið til
baka. Núna erum við að taka glæsi-
lega starfsmannaaðstöðu í notkun
sem auðveldar þetta til mikilla
muna.“
Verndum okkar fólk
Lilja segir að hræðslan hafi verið
mikil í fyrstu bylgjunni og ástæða til
því í henni smituðust fimm prósent
Eyjamanna og bærinn settur á
hæsta viðvörunarstig. Ekki var það
til að létta róðurinn að starfsfólk
kemur víða að. „Við erum með
starfsfólk frá Portúgal, Póllandi og
Rússlandi. Nánast frá öllum heims-
álfum. Fólk sem var að fá fréttir að
heiman og þær oft hræðilegar.
Margir neituðu að koma í vinnu.
Binni (Sigurgeir Brynjar Krist-
geirsson framkvæmdastjóri) mætti
hér einn morguninn og sagði að
Vinnslustöðin ætlaði að gera allt
til að vernda sitt fólk og halda áfram
vinnslu. Þá vorum við í miðri salt-
fiskvertíð og það tók tíma að fá fólk
til að treysta okkur og því sem við
vorum að gera. Það hafðist og hér
mættu allir nema þeir væru með
undirliggjandi sjúkdóma.“
Facebook reyndist best til að ná
til starfsfólks og á tímabili voru allar
tilkynningar á pólsku, ensku og
portúgölsku auk íslensku. Daglega
eru settar inn upplýsingar um fjölda
smitaðra og í sóttkví í Vestmanna-
eyjum og stöðuna hjá fyrirtækinu.
Hvað er í gangi og hvatningarorð til
fólksins. „Þannig myndaðist traust á
því sem við erum að gera og nú not-
um við síðuna til að koma á framfæri
t.d. upplýsingum um veiðar og
vinnslu.“
Skipstjórar fara að settum reglum
Í þrígang þurftu skip félagsins að
sigla í land vegna gruns um Covid-
smit en þá var búið að kynna skip-
stjórum þær reglur sem grípa þarf
til. „Hafa á samband við Neyðarlín-
una og Landhelgisgæsluna og þá fer
í gang ferli sem þeim ber að fylgja
án okkar aðkomu. Sem betur fer var
ekki um smit að ræða en allt tók
þetta tíma.“
Þetta er stöðugt verkefni og líka
þarf að fylgjast með því sem er að
gerast í öðrum löndum. „Fólkið okk-
ar sem fór í frí til Póllands um jólin
hefur sumt verið smitað. Það fer í
prufu á landamærunum, kemur til
Eyja og beint í sóttkví. Við höfum
hamrað á að farið sé eftir öllum
reglum. Annað geti haft alvarlegar
afleiðingar í för með sér og öll mál
eru unnin í samstarfi við lækni og
lögreglu.“
Erfitt fyrir útlendingana
Og aðgerðir hafa skilað sér því eng-
ar tafir hafa orðið á framleiðslu og
lítið um frátafir hjá skipunum. „Við
erum þakklát Íslenskri erfðagrein-
ingu sem kom hingað í fyrstu bylgju
og skimaði fjölda bæjarbúa. Bauð
líka upp á skimun á áhöfnum skipa
sem við nýttum mjög vel. Og gerum
enn. Við erum enn í bullandi ráðstöf-
unum þó okkur finnist þetta vera bú-
ið. Fyrst og fremst erum við þakklát
fólkinu okkar fyrir jákvæðni og
sveigjanleika. En þetta er búið að
vera erfitt ár, ekki bara faraldurinn
heldur hefur fólk erlendis frá verið
að missa ættingja. Það er andlega
erfitt fyrir það að komast ekki heim
og líka fyrir þá sem ætluðu út í frí
síðasta sumar. Ég vorkenni okkur
Íslendingunum ekkert fyrir að þurfa
að vera heima en útlendingarnir áttu
margir mjög erfitt.“
Hver dagur dýrmætur á loðnuvertíð
Loðnukvótinn í ár er ekki mikill og verður allt kapp lagt á að hámarka verðmæti frá takmörkuðum afla. Það skiptir miklu að ekki verði
tafir á veiðum og vinnslu, ekki síst í Vestmannaeyjum sem ráða yfir 30% loðnukvótans. Rétt ár er síðan heimsfaraldur skall á og hefur
greinin komist áfallalítið í gegnum þann slag. Á loðnuvertíð er hver dagur dýrmætur og það veit starfsfólk Ísfélags og Vinnslustöðvar í
Vestmannaeyjum sem hefur haldið hjólunum gangandi. Með þá reynslu er haldið inn í loðnuvertíðina, þá fyrstu frá árinu 2018.
„Aðgerðir vegna Covid-19 skerptu á hreinlætiskröfum hjá okkur,“ segir Björn Brimar. „Með góðu samstarfi við okkar fólk hefur þetta tekist,“ segir Lilja Björg.