Morgunblaðið - 10.03.2021, Qupperneq 12

SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Fyrir dyrum stendur aðstækka verulega öryggis-svæðið á Gunnólfsvíkur-fjalli á Langanesi þar sem
staðsettar eru ratsjár- og fjar-
skiptastöðvar, sem notaðar eru fyrir
loftrýmisgæslu og loftrýmiseftirlit
Atlantshafsbandalagsins.
Utanríkisráðuneytið hefur birt á
samráðsgátt drög að frumvarpi um
breytingu á varnarmálalögunum þar
sem lagt er til að mörk núverandi ör-
yggissvæðis við Gunnólfsvíkurfjall, í
landi ríkisins við Gunnólfsvík, verði
endurskilgreind og þau útvíkkuð úr
93,5 hekturum í 771 hektara.
Er markmiðið sagt vera að færa
skipulags- og mannvirkjavald á end-
urskilgreindu öryggissvæði yfir til
ríkisins og tryggja óraskaða starf-
semi öryggissvæðisins að teknu tilliti
til hagsmuna ríkisins, sem og þjóð-
réttarlegra skuldbindinga.
Tilefnið rakið til áforma um
stórskipahöfn í Finnafirði
Tilefni þessara breytinga er
rakið til undirbúningsvinnu við
mögulega uppbyggingu stór-
skipahafnar í Finnafirði vegna ná-
lægðar þess þróunar- og þjónustu-
svæðis við núverandi öryggissvæði á
Gunnólfsvíkurfjalli. Mikilvægt sé að
ríkið endurskilgreini þörf sína á
stærð öryggissvæðisins þar sem
fyrirsjáanlega verði aukin umsvif á
svæðinu.
Landhelgisgæslan rekur örygg-
issvæðið við Gunnólfsvíkurfjall og
var núverandi öryggissvæði skil-
greint árið 2008.
Fram kemur í greinargerð að
gert sé ráð fyrir að á starfssvæðinu
verði t.d. aðstaða fyrir viðlegukant,
þyrlupalla, þyrluflugskýli, eldsneyt-
isbirgðastöð, varahlutageymslur og
þess háttar.
„Í engu er frumvarpinu ætlað að
torvelda fyrirhugaða uppbyggingu í
Finnafirði heldur fyrst og fremst að
tryggja hagsmuni ríkisins með helg-
un svæðis til mögulegrar nýtingar
hvað varðar leit og björgun til fram-
tíðar litið. Engin áform eru um bygg-
ingu varnarmannvirkja á svæðinu.
Endurskilgreint öryggissvæði í um-
sjón Landhelgisgæslunnar gæti vel
samræmst og jafnvel stutt við fyrir-
hugaða uppbyggingu í Finnafirði er
lýtur t.d. að stórskipasiglingum og
hvers konar uppbyggingu á því
sviði,“ segir í greinargerð frumvarps-
draganna.
Samráðshópur hefur ekki
skilað stöðuskýrslu
Ekki kemur fram hvar undir-
búningur stórskipahafnarinnar í
Finnafirði stendur en bent er á að
samráðshópi um undirbúning hafn-
arframkvæmdanna var ætlað að skila
stöðuskýrslu um verkefnið í byrjun
árs 2019. Var hún hugsuð sem grund-
völlur að frekari ákvörðunum um
áframhald verkefnisins en skýrslan
hafi ekki verið komin út þegar frum-
varpsdrögin voru samin.
Tekið er fram að mikivægt sé að
ríkið endurskilgreini þörf sína á
stærð öryggissvæðisins og horfa beri
til hagsmuna Íslands og þjóðréttar-
skuldbindinga til lengri tíma litið. Ís-
land beri ríka ábyrgð gagnvart norð-
urslóðum og þróun mála þar.
Með lögfestingu frumvarpsins
mun skipulags- og mannvirkjavald á
því svæði sem bætist við öryggis-
svæðið færast frá Sveitarfélaginu
Langanesbyggð yfir til utanríkis- og
þróunarsamvinnuráðherra. Þá munu
ákvæði varnarmálalaga, t.d. varðandi
hagnýtingu öryggissvæðisins, að-
gangsheimildir og skattundanþágur,
gilda um allt hið endurskilgreinda ör-
yggissvæði.
Öryggissvæðið við
Gunnólfsvík áttfaldað
Morgunblaðið/Ásdís
Á Gunnólfsvíkurfjalli Með stækkun öryggissvæðisins færist skipulags- og
mannvirkjavald á viðbótarsvæðinu frá Langanesbyggð til ríkisins.
12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 10. MARS 2021
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Þau óvenju-legu tíðindiurðu í gær,
að Evrópuþingið
valdi, með um 400
atkvæðum gegn
um 250, að svipta
þrjá af þingmönnum sínum
friðhelgi, en allir þrír eru
fulltrúar aðskilnaðarsinna í
Katalóníu. Þeirra þekktastur
er Carles Puigdemont, fyrr-
verandi forseti héraðsins, en
hann var í forsvari þegar að-
skilnaðarsinnar reyndu að
halda þjóðaratkvæðagreiðslu
í héraðinu um hvort að Kata-
lónar ættu að segja skilið við
Spán árið 2017 og lýstu svo í
kjölfarið yfir sjálfstæði hér-
aðsins. Hin tvö eru Clara
Ponsati, fyrrverandi mennta-
málaráðherra Katalóníu, og
Toni Comin, fyrrverandi
heilbrigðisráðherra héraðs-
ins.
Ákvörðunin þýðir að þing-
mennirnir þrír munu mögu-
lega þurfa að sæta framsali
til Spánar, en spænska ríkið
hefur ákært þau öll fyrir til-
raun til uppreisnar gegn rík-
inu, og Puigdemont raunar
um leið fyrir fjármálamis-
ferli, þar sem hann hafi nýtt
fjármuni héraðsins til ólög-
legra verka með því að halda
þjóðaratkvæðagreiðsluna.
Puigdemont hefur búið í
Belgíu í sjálfskipaðri útlegð
frá árinu 2017, en Spánverjar
hafa lagt mikla áherslu á að
reyna að klófesta hann.
Puigdemont segir hins vegar
framferði Spánverja gagn-
vart honum og öðrum leiðtog-
um Katalóna sé ekkert annað
en ofsóknir gegn pólitískum
andstæðingum. Hét Puigde-
mont því að hann myndi
reyna að fá Evrópudómstól-
inn til þess að snúa ákvörðun
þingsins við.
Raunar hafa aðfarir Spán-
verja gegn leiðtogum að-
skilnaðarsinna frá árinu 2017
ekki gefið mikið tilefni til
bjartsýni og gagnrýni
Puigdemont er skiljanleg í
ljósi þess sem gerst hefur.
Þeir sem ekki sluppu úr landi
líkt og Puigdemont máttu
sæta löngu gæsluvarðhaldi,
án þess að nokkur hreyfing
yrði á málum þeirra, og þegar
á endanum var dæmt í mál-
unum árið 2019 fengu níu af
þeim tólf sem ákærðir voru
langa fangelsisvist. Þar af
voru tveir, Jordi Sanchez og
Jordi Cuixart, sem tengdust
ákvarðanatöku leiðtoga að-
skilnaðarsinna lítið sem ekk-
ert en fengu þrátt
fyrir það á sig níu
ára dóm.
Vissulega er
hægt að hafa ólík-
ar skoðanir á að-
gerðum aðskiln-
aðarsinna í Katalóníu eða
jafnvel meintum brotum
þeirra þegar þeir reyndu að
slíta hérað sitt frá Spáni. En
málsmeðferð Spánverja hef-
ur fengið á sig skiljanlega
gagnrýni og vakið upp miklar
efasemdir, svo ekki sé meira
sagt, um réttarfarið þar og
stöðu mannréttinda í landinu.
Í því ljósi verður ákvörðun
Evrópuþingsins um að svipta
Katalónana þrjá þinghelgi
sinni enn umhugsunarverð-
ari. Nær hefði verið að Evr-
ópuþingið hefði sýnt að það
stæði vörð um réttarríkið,
líka þegar aðildarríki Evr-
ópusambandsins eiga í hlut.
En Evrópusambandið og
þing þess láta það eflaust
hafa áhrif á sig að Katalónar
eru ekki endilega þeir einu
sem gætu hugsað sér að-
skilnað. Kæmust Katalónar
upp með að kveðja Spán gætu
aðrir séð í því tækifæri og
það gæti jafnvel orðið vatn á
myllu þeirra sem vilja kveðja
Evrópusambandið sjálft.
Eins og dæmin sanna gera
valdamenn í Brussel allt til að
koma í veg fyrir slíka þróun.
Arancha Gonzalez Laya,
utanríkisráðherra Spánar,
sagði í yfirlýsingu sinni eftir
ákvörðun Evrópuþingsins að
þingið væri í raun að lýsa
bæði yfir að það teldi ekkert
athugavert við spænskt rétt-
arfar, og um leið að Katalón-
íu-vandinn yrði að leysast
innan Spánar. Bætti hún við
að spænsk stjórnvöld væru
að reyna að leysa þann vanda
með útréttri sáttarhönd og
samningaviðræðum. Í ljósi
reynslunnar verður sú stað-
hæfing að teljast afar hæpin.
Vonandi verður þróunin þó
sú að spænsk stjórnvöld leiti
friðsamlegra lausna á þeirri
erfiðu stöðu sem Katalóníu-
málið er í. Víst er að sú harka
sem beitt var árið 2017 gerði
lítið annað en að afla aðskiln-
aðarsinnum fylgis, og fái
Puigdemont og hinir tveir
sem sviptir voru þinghelgi í
gær svipaða meðferð og aðr-
ir, sem komu að hinni mis-
heppnuðu sjálfstæðisvið-
leitni, eru líkur á að það verði
ekkert annað en olía á eldinn
sem gæti þá blossað upp á
nýjan leik.
Evrópuþingið tekur
afstöðu með
spænskum
stjórnvöldum}
Katalóníumálið
aftur í sviðsljósið
M
ennta- og menningar-
málaráðherra (M&m) hélt
upp á alþjóðlegan baráttudag
kvenna með því að áfrýja máli
sem hún hafði tapað í héraðs-
dómi til Landsréttar. Málið höfðaði ráðherra á
hendur kynsystur sinni sem hafði skotið ráðn-
ingu á pólitískum samverkamanni ráðherrans
í embætti ráðuneytisstjóra til kærunefndar
jafnréttismála. Úrskurður kærunefndar sem
héraðsdómur hefur nú staðfest er sá að M&m
hafi brotið gegn ákvæðum jafnréttislaga og
komst ráðherra þar með í þröngan hóp þeirra
ráðherra íslenskra sem brotið hafa þau lög,
standi dómur héraðsdóms. Eins og alþjóð veit
hefur enginn brotlegu ráðherranna þurft að
bera ábyrgð á lögbrotum sínum til þessa. Ef-
laust verður það sama upp á teningnum gagn-
vart M&m sem með áfrýjuninni hefur keypt sér tíma
fram yfir kosningar því nær útilokað er að Landsréttur
kveði upp úrskurð sinn fyrir septemberlok. Hér er um
ójafnan leik að ræða þar sem ráðist er með fullum þunga
ríkissjóðs að konu sem ekkert hefur til saka unnið annað
en að sækja um starf og vera talin hæfust til að gegna
því. M&m leggur töluverðan útgjaldaauka á ríkissjóð
með því að draga málið á langinn og gerir hlut sinn í mál-
inu enn alvarlegri. Enn um sinn verður áðurnefnd kona
að eyða tíma og fjármunum (alla vega tímabundið) í að
verjast atlögu ráðherrans sem þolir ekki að tapa. Von-
andi fær þetta óheillamál flýtimeðferð fyrir Landsrétti.
Heilbrigðisráðherra hélt upp á alþjóðlegan baráttudag
kvenna með því að taka á móti bænaskjali
meira en fimm þúsund einstaklinga um að
skimanir á leghálskrabbameini verði fluttar
til landsins að nýju eftir hrakför ráðherrans
með sýni til Danmerkur. Sú ákvörðun hefur
valdið óþolandi drætti á því að niðurstöður
berist konum sem bíða milli vonar og ótta.
Auk þess veldur hringl með sýni milli landa
aukinni hættu á að sýnin misfarist. Áður voru
þau flutt milli herbergja hjá Krabbameins-
félaginu. Sýnaúrvinnsla auk brjóstaskimunar
voru hrifsuð af Krabbameinsfélaginu og færð
Landspítala sem ekki var í færum að taka við
keflinu fyrirvaralaust. Það verður ekki sagt
að sýnataka og úrvinnsla Krabbameins-
félagsins hafi verið án áfalla en unnið hafði
verið að úrbótum og félagið hafði orðið sér úti
um nákvæmari búnað til rannsóknar á sýn-
um. Landspítalinn hafði lýst því yfir að hann réði við úr-
vinnslu og rannsókn á sýnum þrátt fyrir mikið álag á
spítalann. Margir helstu sérfræðingar landsins hafa stig-
ið fram og gert alvarlegar athugasemdir við ákvörðun
heilbrigðisráðherra. M.a. hefur verið bent á að með
henni geti mikilvæg þekking og reynsla rannsóknarfólks
hér á landi glatast. Það ber að vona að ráðherra beri
gæfu til þess að hlusta á raddir sérfræðinga og þess
stóra hóps kvenna sem lýst hafa áhyggjum sínum og
endurskoði ákvörðun sína um skimanir.
Þorsteinn
Sæmundsson
Pistill
Nei ráðherra!
Höfundur er alþingismaður Miðflokksins í Reykjavík suður.
thorsteinns@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
Samtök hernaðarandstæðinga
gagnrýna frumvarpið í umsögn
og segja það annaðhvort til-
gangslaust eða ekki lagt fram af
fullum heilindum. Rakin séu
möguleg framtíðaráform um
mögulega leitar- og eftirlits-
tengda starfsemi á svæðinu sem
ætlunin sé að afmarka. Erfitt sé
að sjá nokkra þörf fyrir slíkt.
Meira en nægt rými ætti að vera
innan hins fyrirhugaða hafnar-
svæðis fyrir starfsemi Landhelg-
isgæslunnar. Telja megi það frá-
leitan tvíverknað að ætla að
koma upp tveimur höfnum hvorri
sínu megin í firðinum. „Sú hugs-
un flögrar að tortryggnum les-
anda að markmið frumvarpsins
sé einmitt ekki að tryggja Land-
helgisgæslunni framtíðarvaxtar-
svæði til gæslu og björgunar-
starfa heldur að eyrnamerkja
land til uppbyggingar framtíðar-
herskipahafnar þegar og ef stór-
framkvæmdir við höfn í Finna-
firði verða að veruleika,“ segir
þar m.a.
Erfitt að sjá
þörfina
HERNAÐARANDSTÆÐINGAR