Morgunblaðið - 03.03.2021, Qupperneq 4

4 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 3. MARS 2021FRÉTTIR
NETVERSLUN
Gestur Hjaltason, framkvæmda-
stjóri Elko, segir hlutfall netsölu af
veltu fyrirtækisins hafa lækkað úr
60% í nóvember,
þegar samkomu-
takmarkanir voru
í kórónuveiru-
faraldrinum, nið-
ur í um 20% af
veltu.
Hann rifjar upp
að Elko hafi að
hámarki mátt
hafa tíu viðskiptavini í hverri verslun
í nóvember. Við því hafi verið brugð-
ist með því að efla netdeildina.
„Við færðum alla okkar markaðs-
starfsemi á vefinn og unnum þar all-
an sólarhringinn á þremur vöktum
við erfiðar aðstæður því þar voru líka
samkomutakmarkanir. Við gátum
ekki stöðugt bætt við mannskap. Það
var svakaleg törn en gekk samt ótrú-
lega vel. Það voru að vísu hnökrar en
liðið gátu þrír til fimm dagar frá því
varan var pöntuð og þar til hún barst
viðskiptavinum. Við gátum ekki ver-
ið með 50 manns að taka til vörur
heldur aðeins tíu á hverri vakt allan
sólarhringinn. Það er sem betur fer
liðið,“ segir Gestur. Þótt hlutur net-
sölu af veltu hafi dregist saman úr
40-60% í faraldrinum sé hún engu að
síður tvöfalt meiri í janúar og febr-
úar en sömu mánuði í fyrra.
Áætlað sé að hlutur netsölu af
heildarveltu Elko verði um 20% í ár.
Nýr söluvefur í þróun
Gestur segir Elko hafa hafið net-
sölu á vefnum Elko.is árið 2007.
Stöðugt sé unnið að uppfærslu
vefjarins og áformað að taka upp-
færðan söluvef í notkun í vor.
Ný verslun Elko á Akureyri hafi
fengið góðar viðtökur og salan verið í
samræmi við væntingar. Þó hafi
vetrarfærðin fyrir norðan haft sitt að
segja. baldura@mbl.is
Morgunblaðið/Ómar
Elko sækir fram í netsölunni.
Netsalan hjá Elko
tvöfaldast milli ára
Gestur
Hjaltason
Áætlað er að fjöldi bréfa undir 50 gr.
hjá Íslandspósti (ÍSP) verði um tíu
milljónir í ár eða ríflega helmingi
færri en árið 2017.
Þróun bréfamagns frá 2005 er
sýnd á grafinu
hér til hliðar.
Tölurnar voru
fengnar hjá Póst-
og fjarskipta-
stofnun (PFS).
Að sögn Hrafn-
kels V. Gísla-
sonar, forstjóra
PFS, liggja tölur
um fjölda pakka-
sendinga hjá Póstinum ekki fyrir til
birtingar að svo stöddu.
Gera megi ráð fyrir að ÍSP muni
birta þær í ársreikningi félagsins en
aðalfundur fer fram á föstudag.
Fækkunin skapar fjárþörf
Fækkun bréfa á þátt í fjárþörf
sem fjallað er um í skýrslum PFS
sem eftirlitsaðila með alþjónustu
ÍSP. Þá meðal annars í ákvörðun nr.
1/2021 varðandi umsókn ÍSP um
framlag vegna alþjónustubyrði.
Niðurstaðan var að íslenska ríkið
skyldi, samkvæmt póstlögum, greiða
Póstinum 509 milljónir vegna kostn-
aðar við alþjónustu árið 2020.
Af því tilefni sagði Hrafnkell við
Morgunblaðið í síðustu viku að hugs-
anlegt væri að stofnunin myndi ár-
lega þurfa að meta óhagræði Ís-
landspósts vegna alþjónustubyrði og
ákvarða framlagið út frá því. Þá að
því gefnu að regluverkinu eða til-
högun alþjónustutilnefningar verði
ekki að öðru leyti breytt.
Sé hvati til hagræðingar
Með áðurnefndri ákvörðun PFS,
nr. 1/2021, var tekin afstaða til um-
sóknar Póstsins um framlag vegna
alþjónustu. Þ.m.t. dreifingar bréfa
upp að tveimur kílóum.
Í áðurnefndri ákvörðun PFS segir
að fyrirsjáanlegt sé að bréfum muni
halda áfram að fækka á næstu árum.
Afleiðingin sé meðal annars sú að
sjálfbærni þjónustunnar eigi „sífellt
meira undir högg að sækja með
minnkandi bréfamagni í dreifing-
arkerfi fyrirtækisins, sem eykur
óhagræði kerfisins í heild. Ekki er
líklegt að fyrirtækið geti mætt þessu
tekjutapi með frekari hækkun á
gjaldskrá fyrir almennan bréfa-
póst,“ sagði orðrétt í ákvörðuninni.
Spurður hvaða áhrif þessi þróun
hafi á fjárþörf Íslandspósts segir
Hrafnkell að „ef ekkert er að gert
muni það væntanlega auka fjárþörf
fyrirtækisins, að því er varðar hrein-
an kostnað fyrirtækisins, þegar
kemur að dreifingu á bréfum, á
óvirkum markaðssvæðum“.
Póstnúmer sem falla undir óvirk
markaðssvæði eru skilgreind í
ákvörðun PFS nr. 13/2020 en þau
eru svæði þar sem PFS telur að ekk-
ert fyrirtæki á markaði væri tilbúið
að dreifa pósti á markaðsforsendum.
Varðandi afnám einkaréttar Íslands-
pósts á bréfasendingum 1. janúar
2020 rifjar Hrafnkell upp að með því
hafi ekki lengur verið heimilt að láta
einkaréttinn bera kostnað af alþjón-
ustu. Sama staða sé alls staðar í
Evrópu. Horfa verði til þróunar í
bréfamagninu. Af þessu leiðir að
óraunhæft er að tekjur af bréfum
standi undir annarri alþjónustu.
Ákveðið var í árslok 2019 að eitt
verð skyldi gilda fyrir allt landið í
pakkasendingum ÍSP. Með því var
gjaldsvæðum fækkað úr þremur í
eitt og upp frá því miðað við sama
verð og var á höfuðborgarsvæðinu.
Spurður hvort ljóst hefði verið,
þegar þessi ákvörðun var tekin,
hvaða áhrif hún myndi hafa á af-
komu ÍSP árið 2020, vísar Hrafnkell
á kafla 3.6.4. í ákvörðuninni.
Þar er vísað til erindis frá ÍSP
þess efnis að félagið hafi tapað 126
milljónum á fækkun gjaldsvæða úr
þremur í eitt miðað við hverjar
tekjurnar hefðu orðið ella.
Við meðferð Alþingis á lögum um
póstþjónustu hafi sú breyting verið
gerð að krafan um jafnaðarverð tæki
ekki lengur einungis til bréfa undir
50 grömmum heldur tæki hún nú til
allra vara innan alþjónustu, þ.e.
bréfa- og pakkasendinga.
„Í nefndaráliti þingsins var breyt-
ingin rökstudd með tilliti til byggða-
og jafnræðissjónarmiða. Engin
greining virðist hins vegar hafa farið
fram af hálfu þingsins um mögu-
legar fjárhagslegar afleiðingar fyrir
þann aðila sem skylt væri að starfa
undir þessari tilteknu kvöð,“ segir í
títtnefndri ákvörðun PFS.
Fer gegn eigin markmiðum
Síðar er vikið að því hvaða afleið-
ingar breytingarnar höfðu fyrir ÍSP.
„Leiða má líkum að því að ákvörð-
un Alþingis um að takmarka svig-
rúm ÍSP til verðlagningar á vörum
innan alþjónustu með þeim hætti
sem gert var fari gegn upphaflegum
markmiðum frumvarpsins um
sveigjanleika til að breyta þjónustu-
fyrirkomulagi til kostnaðarlækk-
unar og/eða tekjuauka.“
Hins vegar telur PFS að ef Póst-
urinn hefði gengið „lengra í þá átt að
„jafna“ gjaldskrána í átt að því
svæðisbundna verði sem áður gilti
hefði mögulega komið upp sú staða
að fyrirtækið væri að „okra“ á höf-
uðborgarsvæðinu“. Þá séu „öll lík-
indi til þess að fyrirtækið myndi
verðleggja sig út af markaðnum“.
Af framansögðu má ráða að Póst-
urinn stendur samtímis frammi fyrir
tekjuhruni af bréfasendingum og
tapi af pakkasendingum en Samtök
verslunar og þjónustu telja þær síð-
arnefndu fela í sér niðurgreiðslur.
Hefði ófyrirséðar afleiðingar
Á hinn bóginn telur PFS að Póst-
inum hafi ekki verið stætt á öðru en
að miða við gjaldskrána sem áður
gilti á höfuðborgarsvæðinu. Með
öðru og hærra viðmiði sé hætt við
hruni í hlutdeild Póstsins í pakka-
sendingum á höfuðborgarsvæðinu
með ófyrirséðum afleiðingum fyrir
rekstur fyrirtækisins.
Telur Hrafnkell einsýnt að endur-
skoða þurfi kostnaðarlíkan Póstsins
í ljósi breytinga á póstmagni.
Jafnframt sé „sennilegt að mark-
mið laganna um sama verð um allt
land hefði ekki náð fram að ganga
því almennt verð markaðsaðila á
höfuðborgarsvæðinu væri lægra en
verð Íslandspósts á landsvísu“.
Hrun í bréfa-
sendingum
hjá Póstinum
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Hrun í bréfasendingum
hjá Íslandspósti eykur að
óbreyttu fjárþörf félagsins.
Forstjóri PFS segir óvíst
hvort markmið laga um eitt
verð á landinu hafi náðst.
Morgunblaðið/Eyþór
Íslandspóstur stendur frammi fyrir miklu umróti á póstmarkaði.
2005-2020 og áætlun fyrir 2021, milljónir bréfa undir 50 g
Fjöldi bréfasendinga hjá Íslandspósti
60
50
40
30
20
10
0
'05 '06 '07 '08 '09 '10 '11 '12 '13 '14 '15 '16 '17 '18 '19 '20 '21
Heimild: Póst- og fjarskiptastofnun
Áætlun
Íslands-
pósts
Hrafnkell V.
Gíslason