Fréttablaðið - 29.07.2021, Síða 24

Rétt er að minna á að
nýjabrum og næm
tilfinning fyrir því
hvernig veröldin veltist
er ekki kynslóðabund-
in.
Brautirnar
eru
fáanlegar
með
mjúklokun
Mikið úrval
rennihurðabrauta frá
Þýsk gæðavara.
Skútuvogi 1h - Sími 585 8900
www.jarngler.is
MYNDLIST
Iðavöllur: Íslensk
myndlist á 21. öld
Listasafn Reykjavíkur,
Hafnarhúsið
Aðalsteinn Ingólfsson
Það er alltaf varasamt að spá, sér­
staklega um framtíðina, er haft
eftir þekktum spéfugli. Samt hafa
söfn og sýningarstjórar ástundað
það um árabil, af misjafnlega mikilli
fyrirhyggju. Við könnumst öll við
myndlistarsýningar þar sem sam­
tíminn er krufinn undir ýmsum
formerkjum með allrahanda „fram­
sýnum“ verkum. Slíkar sýningar eru
í eðli sínu meinlausir og oft áhuga­
verðir samkvæmisleikir, svo fremi
sem skipuleggjendur taka sjálfa sig
ekki of alvarlega. Þær geta raunar
verið kærkomið tækifæri fyrir lítt
þekkt hæfileikafólk og dregið fram
í dagsljósið brýn viðhorf sem legið
hafa í láginni. En þessar sýningar
eru ekki „skráning listasögunnar“,
eins og sumir aðstandendur þeirra
virðast halda; sú saga verður ein­
ungis skráð af listfræðingum fjar­
lægrar framtíðar. Í kjölfar síðari
heimsstyrjaldar var Bernard Buffet
lýstur helsta vonarstjarna evrópskr­
ar samtímalistar; í dag er leitun að
fólki sem kann á honum nokkur
deili.
Það er ýmislegt sem samsýning
Listasafns Reykjavíkur, Iðavöllur,
hefur með sér. Heiti hennar er flott,
henni fylgir vönduð skrá og verkin
á sýningunni gera sig (f lest) vel í
því rými sem þau fá. Í stuttu máli
er þarna um að ræða samsýningu
fjórtán ungra myndlistarmanna,
átta kvenna og sex karla – sem líkast
til er lýsandi fyrir kynjahlutföllin í
íslenskri samtímamyndlist akkúrat
nú.
Yfirlýst markmið sýningarstjór­
anna þriggja (Aldísar Snorradóttur,
Markúsar Þórs Andréssonar og
Ólafar Kristínar Sigurðardóttur)
er að draga saman verk eftir „milli­
bilskynslóð“ íslenskra myndlistar­
manna, kynslóðina sem man eftir
„heiminum án internets og snjall­
síma“, en tekst nú á við „aukinn
hraða, meiri upplýsingaflæði, óljós­
ari landamæri, reikult kyngervi,
breytt samskiptamynstur, nýja
tækni“, um leið og hún man enn
eftir því hvernig hlutirnir voru. „Þau
upplifa endalok heimsins í vissum
skilningi og leggja sitt af mörkum
við nýtt upphaf,“ segir í kynningu.
Af álitamálum
Þetta eru stór orð, sömuleiðis sú
staðhæfing að þátttakendur séu
„leiðandi afl sinnar kynslóðar“. Rétt
er að minna á að nýjabrum og næm
tilfinning fyrir því hvernig veröldin
veltist er ekki kynslóðabundin.
Steinsnar frá Listasafni Reykjavíkur
er til dæmis hálfsjötugur mynd­
listarmaður, Kjartan Ólason, að
takast á við þennan hraða, óljósa og
ógnvekjandi samtíma upp á hvern
dag á vinnustofu sinni, sennilega af
meiri einurð en nokkur þátttakenda
á Iðavelli.
Sem tengist því sem sérstaklega
sótti á mig við endurtekna athugun
á þessari sýningu; nefnilega hve fáir
þátttakenda eru í raun að taka á því
sem brunnið hefur á okkur á síðast­
liðnum árum, öllu því sem nefnt er
hér að ofan, en einnig af leiddum
fyrirbærum á borð við gervigreind,
endalokum einkalífsins, kóvíð og
náttúruvá á heimaslóðum. Þar sem
finna má ávæning af slíkum álita­
málum í verkum þeirra, er það oft­
ast nær kirfilega samfléttað annars
konar og einkalegri umfjöllun, eða
þá að skavankar í sjálfri uppsetning­
unni drepa á dreif meginatriðum
þess sem menn vilja sagt hafa.
Dæmi um hið síðarnefnda er
innsetning Bjarka Bragasonar, sem
er sýnilega ætlað að benda á við­
kvæmt ástand vistkerfanna með
samanburði á gömlu plöntusafni
og vídeólúppu af jarðvegsúrgangi
á safnhaugi; þar ber hið fyrrnefnda
það síðarnefnda ofurliði í rýminu.
Svipað misvægi – bæði hug­
mynda legs og uppsetningarlegs
eðlis – skemmir sennilega fyrir Arn­
ari Ásgeirssyni, sem skeytir saman
smágerðar lágmyndir af „lyfjaneyt­
endum“ og risastóra og afar hagan­
lega smíðaðri tilvísun í það sem við
getum kallað „eftirlitsmenningu“.
Einhvers konar tengingu vantar
á milli þessara tveggja þátta. Og
„Myrkraherbergi“ Rebeccu Erin
Moran er tæpast nógu víðáttumik­
ið, ógnvekjandi og sexí til að vekja
upp þær kenndir sem tengdar eru
við slík afdrep í „alvörulöndunum“.
Margbrotin merkingarsvið
Í rauninni mundi stór hluti sýndra
verka á þessum tiltekna „velli“ gera
sig ágætlega í öðru samhengi, jafn­
vel undir merkjum hins einkalega
og móderníska, og þá á ég ekki ein­
göngu við málarana tvo og vefar­
ann, Guðmund Thoroddsen, Styrmi
Örn Guðmundsson og Örnu Óttars­
dóttur – sem öll eru framúrskarandi
á sínum „eigin“ forsendum.
Hildigunnur Birgisdóttir er síðan
að leita merkingar í hinu lítilfjör­
lega og „ómerkilega“, efniviði sem
hún tínir upp af götu sinni, rétt
eins og dadaistar gerðu fyrir margt
löngu. Hér má einnig spyrja sig hvað
nákvæmlega verk Elínar Hansdótt­
ur gera fyrir „konseptið“ sem útlist­
að er í formála, þar sem þau koma
rakleiðis úr tiltölulega afmarkaðri
veröld hugmyndafræðilegs mín­
ímalisma, ganga mjög mikið út á
afbyggingu rýmis. Sem er kannski
ekki það sem okkur er efst í huga.
En eru auðvitað ágæt fyrir sinn hatt.
Stílhrein vídeóverk Doddu Magg­
ýjar eru síðan „einkalegri“ en flest
annað á sýningunni og til þess fallin
að leiða áhorfandann í innheima,
fremur en að tengja hann við heim­
inn hið ytra. Sem er væntanlega það
sem höfundar sýningar eru á hött­
um eftir. Innsetning Önnu Rúnar
Tryggvadóttur af vélvæddum trjám
er sömuleiðis nokkuð vel þekkt –
og helst til augljóst – tilbrigði um
þemað „náttúra og vélmenning“.
Þrátt fyrir útskýringar í skrá
er mér fyrirmunað að skilja hvað
límbandsverk Arnars Alexanders
Ámundasonar á gluggum safnsins
og íslenskur torfbær á hjólum eftir
Evu Ísleifsdóttur gera fyrir þau
þemu sem hér eru undir. En þar er
sjálfsagt um að kenna glámskyggni
minni.
Í mínum huga standa tveir þátt­
takenda aðallega undir þeim kröf­
um sem ámálgaðar eru í aðfara­
orðum sýningarinnar, Anna Júlía
Friðbjörnsdóttir og Páll Haukur
Björnsson. Hvorugt þeirra gefur sig
út fyrir að vera sérstaklega aðgengi­
legt í myndlist sinni, en þegar verk
þeirra eru brotin til mergjar, opnast
okkur óvenjulega mörg, margbrotin
og lagskipt merkingarsvið, sem í
sameiningu segja okkur heilmikið
um tilveru og mennsku, með sér­
stakri áherslu á núning mennsku
og náttúru. Af þeim tveimur er
Páll Haukur bæði verr í sveit settur
rýmislega og torræðari. Á stundum
er eins og hann teymi áhorfandann
vísvitandi inn í heim þekkingar­
og skilningsleysis „þar sem ekkert
merkir nokkuð“, eins og segir í sýn­
ingarskrá. Þar reynir, góðu heilli, á
hyggjuvit áhorfandans. n
Umbrot og tilfærslur
Verk eftir Arnar Ásgeirsson vísar í eftirlitsmenninguna.
Flæðarmál eftir Styrmi Örn Guðmundsson.
kolbrunb@frettabladid.is
Sýning Sævars Karls á Mokka verð­
ur opnuð í dag, 29. júlí, og stendur
til 22. september.
Á sýningunni eru glæný og nýleg
kyrralífsmálverk unnin hér heima
og í München þar sem Sævar Karl
er með vinnustofu og dvelur hluta
af árinu.
Sævar Karl hefur stundað mynd­
listarnám við ýmsa listaháskóla
hérlendis, í Þýskalandi og Austur­
ríki. Hann hefur sýnt víða um
heim, meðal annars í Þýskalandi,
Frakklandi, á Ítalíu og Englandi.
„Mér finnst kyrralífsmyndir eiga
vel við á Mokka,“ segir Sævar Karl.
„Rýmið sjálft er eins og úr gamalli
bíómynd.“ n
Sævar Karl
á Mokka
Eitt af verkum Sævars Karls á sýningunni á Mokka.
16 Menning 29. júlí 2021 FIMMTUDAGURFRÉTTABLAÐIÐMENNING FRÉTTABLAÐIÐ 29. júlí 2021 FIMMTUDAGUR