Morgunblaðið - 25.05.2021, Qupperneq 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 25. MAÍ 2021
ÞRÁÐLAUSARMYNDAVÉLAR
FYRIR
Sími 580 7000 | www.securitas.is
SUMARHÚSIÐ
Sjá nánar á www.securitas.is/vefverslun
Á aðalfundi lands-
samtakanna Geð-
hjálpar þann 8. maí sl.
var skipulagsskrá
„Styrktarsjóðs geðheil-
brigðis“ samþykkt. Til-
gangur sjóðsins er að
stuðla að framförum í
geðheilbrigðismálum
með því að veita styrki
til verkefna sem geta
bætt geðheilbrigði
landsmanna og skilning á mála-
flokknum. Þriggja manna stjórn á að
stýra sjóðnum og fimm manna fagráð
fjallar um umsóknir. Sjóðurinn er
sjálfstæður og verður með öllu aðskil-
inn öðrum rekstri Geðhjálpar.
Fjármögnun og úthlutanir
Landssamtökin Geðhjálp eru
stofnaðili sjóðsins og leggja til 100
m.kr. stofnframlag. Óskað hefur ver-
ið eftir því að ríkið verði einnig stofn-
aðili með sama framlag og að atvinnu-
lífið leggi einnig málstaðnum lið.
Geðhjálp mun að auki leggja sjóðnum
til ákveðið hlutfall af
rekstrarafgangi sam-
takanna miðað við
rekstrarumhverfi
hverju sinni. Við hvetj-
um almenning og fyrir-
tæki sem nú þegar
styðja við bakið á Geð-
hjálp að gera það áfram
með fullvissu um að um-
framfjármagn renni ár
hvert í sjóðinn.
Auglýst verður eftir
umsóknum í júníbyrjun
ár hvert og frestur til að
sækja um greiðslu úr sjóðnum rennur
út eigi síðar en 1. september. Úthlut-
anir fara fram 9. október – á stofndegi
Geðhjálpar. Fyrsta úthlutun er fyr-
irhuguð í október 2021. Fimm manna
fagráð, óháð landssamtökunum Geð-
hjálp, setur úthlutunarreglur sjóðsins
hverju sinni samkvæmt skipulags-
skrá. Fagráð ákveður út frá hvaða
forsendum umsóknir eru metnar, það
fer yfir allar umsóknir, veitir umsagn-
ir um þær og gerir tillögu til sjóðs-
stjórnar um hvaða verkefni hún telur
að ætti að styrkja. Þær forsendur sem
unnið er út frá þurfa samþykki sjóðs-
stjórnar og skulu endurmetnar á
tveggja ára fresti.
Tilurð sjóðsins
Árið 1998 eignaðist Geðhjálp fast-
eignina Túngötu 7 í Reykjavík. Hús-
næðið var gjöf til félagsins frá rík-
issjóði en ríkið eignaðist húsið við lát
Önnu E.Ó. Johnsen, ekkju Gísla
Johnsens konsúls. Það var vilji Gísla
og Önnu að húsnæðið yrði notað fyrir
heilbrigðistengda starfsemi. Geð-
hjálp starfaði í húsinu næstu 15 árin
en viðhaldsþörf sligaði rekstur sam-
takanna og því var húsið selt árið
2013. Með því var hægt að greiða
skuldir samtakanna og kaupa annað
ódýrara og hentugra húsnæði. Frá
þeim tíma hefur Geðhjálp ávaxtað
það sem eftir stóð af söluhagnaðinum
með það fyrir augum að hann kæmi
að notum í góðum verkefnum í geð-
heilbrigðismálum. Þessar ráðstafanir
gera Geðhjálp kleift að leggja til 100
milljóna króna stofnframlag í Styrkt-
arsjóð geðheilbrigðis.
Fram á veginn
Í kjölfar Covid-faraldursins hefur
geðheilbrigðismálum verið gefinn
aukinn gaumur og Alþjóðaheilbrigð-
ismálastofnunin hefur varað ríki
heims við að tíðni geðrænna úrlausn-
arefna geti aukist í kjölfar faraldurs-
ins. Því er mikilvægt að við bregð-
umst strax við og setjum aukinn
þunga í málaflokkinn. Umfang geð-
heilbrigðismála fyrir Covid-
faraldurinn var áætlað um 30% af
heilbrigðiskerfinu – en ætluð fjár-
mögnun nam aðeins um 12%.
Með Styrktarsjóði geðheilbrigðis
vonast Geðhjálp til að hægt verði að
stuðla að aukinni nýsköpun og
framþróun innan geðheilbrigðismála
og vitundarvakningu meðal almenn-
ings. Erindið hefur aldrei verið
brýnna.
Styrktarsjóður geðheilbrigðis
Eftir Héðin
Unnsteinsson » Þessar ráðstafanir
gera Geðhjálp kleift
að leggja til 100 milljóna
króna stofnframlag í
Styrktarsjóð geðheil-
brigðis.
Héðinn Unnsteinsson
Höfundur er formaður Geðhjálpar.
Vísbendingar um al-
varleika loftslagsbreyt-
inga á heimsvísu eru
ekki nýjar af nálinni en
sem betur fer eru þær
nú teknar alvarlega.
Kastljósið beinist ekki
síst að þeirri miklu ógn
sem steðjar að norð-
urslóðum vegna hlýn-
unar. Hvergi eru um-
merki
loftslagsbreytinga jafn sýnileg og á
norðurslóðum þar sem jöklar hopa,
hafísinn minnkar sem aldrei fyrr og
sífreri þiðnar. Þetta veldur hækkun á
sjávarhita og lofthitinn hækkar tvö-
falt hraðar en annars staðar. En það
sem gerist á norðurslóðum á ekki
bara erindi við okkur sem þar búum
heldur hefur hlýnunin áhrif um allan
heim, t.d. með hækkun
sjávarstöðu. Þess vegna
hafa öll helstu ríki heims
myndað sér stefnu í
málefnum norðurslóða,
líka fjarlæg ríki í Asíu.
Það að sporna við
loftslagsbreytingum er
eitt brýnasta verkefni
norðurskautsríkjanna
og það kallar auðvitað á
alþjóðlegt samstarf,
enda er loftslagsváin
áskorun án landamæra.
En það er ekki nóg að
sporna við loftslagsbreytingum því
við þurfum líka að búa okkur undir
þær breytingar sem hafa orðið og
munu verða. Innviðir okkar þurfa að
þola aukið álag með miklum og örum
veðurbreytingum. Með minnkun sí-
frera aukast t.d. líkur á aurflóðum og
þurfa vegir, raflagnir og aðrar veitur
að þola aukið álag.
Hver eru tækifærin?
Við megum þó ekki gleyma að í
ógnum felast líka tækifæri. Með
minnkandi hafís í Norðurhöfum hafa
væntingar skapast um opnun sigl-
ingaleiða og aðgengi að ýmsum auð-
lindum. Erfitt er að spá um hversu
hratt og að hvaða marki slíkar vænt-
ingar eiga eftir að raungerast, en
ljóst er að þessi þróun felur í sér bæði
möguleika og sjálfstæðar áskoranir.
Fyrir Ísland geta margvísleg tæki-
færi legið m.a. í siglingum flutn-
ingaskipa í Norðurhöfum, þjónustu
við auðlindavinnslu og uppbyggingu
ferðaþjónustu. Hvort sem horft er til
risastórrar umskipunarhafnar í
Finnafirði eða minni þjónustu við
siglingaaðila og öryggi á sigl-
ingaleiðum. Þá skiptir miklu fyrir Ís-
land að gaumgæfa slík tækifæri og
gæta vel hagsmuna sem af þeim
skapast. Umhverfisvernd og sjálf-
bærni þarf ávallt að vera okkar leið-
arljós í slíkri atvinnuuppbyggingu,
við eigum jú alltaf allt okkar undir
hafinu sem umlykur okkur.
Líklegast eru stærstu tækifærin
þó fólgin í hagnýtingu þekkingar og
virkjun hugvits. Rannsóknir, tæk-
niyfirfærsla og nýsköpun tengt norð-
urslóðamálum og hringrásarhagkerf-
inu ætti að verða okkar næsta
stóriðja.
Norðurslóðir: Tækifæri og ógnanir
Eftir Bryndísi
Haraldsdóttur
Bryndís Haraldsdóttir
» Líklegast eru
stærstu tækifærin
þó fólgin í hagnýtingu
þekkingar og virkjun
hugvits.
Höfundur er þingmaður
Sjálfstæðisflokks og formaður
þingmannanefndar um endurskoðun
norðurslóðastefnu.
bryndish@althingi.is
Það var einhver órói í
Jónu, því hún bara
dormaði. Um klukkan
þrjú fór Gunnar fram
að pissa. Vanalega
svaf hún þessar pissu-
ferðir hans af sér, en
upp kom hugsunin um
hvernig eftirlaunaþeg-
ar lífeyrissjóðanna eru
einhliða hýrudregnir.
Henni varð hugsað til
Elsu æskuvinkonu
sinnar. Tólf barna-
barna ömmu. Hún var
húsmóðir til hartnær
fimmtugs. Fékk vinnu
í eldhúsinu á spítalanum í Keflavík
um haustið eftir að yngsta dóttirin
fermdist, en varð að hætta þegar
hún var 67 ára vegna liðagigtar. –
Jóna teygði sig í Ipadinn sem var á
náttborðinu til að gúgla hvað væru
margar ömmur á svipuðu reki og
Elsa. Á vef Tryggingastofnunar
fann hún út í ársskýrslu fyrir 2019
að ömmur (konur sem fengu ellilíf-
eyri) voru 19.395 það ár. Miðað við
aðstæður Elsu er hægt að áætla að
flestar ömmur landsins hafi tekjur
frá lífeyrissjóðum milli 50 og 100
þúsund krónur á mánuði. Elsa gæti
verið með um 75 þúsund. Ellilífeyrir
frá Tryggingastofnun lækkar hjá
henni um 45% af þessum 75 þúsund
krónum. Hlutur Elsu af þessari upp-
hæð, ef hún fengi hana
frá Tryggingastofnun,
væri um 23 þúsund krón-
ur. Það eru á bilinu 300-
460 milljónir á mánuði,
líklega u.þ.b. fimm millj-
arðar á ári, sem rík-
issjóður fær, í formi
skerðinga og tekjuskatts,
af lögbundnum ellilífeyri
hjá ömmum landsins.
Ömmum eins og Elsu. –
Hún lagði Ipadinn á nátt-
borðið.
Engir jarðskjálftar
höfðu vakið Jónu, en aft-
ur fór Gunnar í pissuferð
um fimmleytið. Hún var á varðbergi
út af skjálftunum og svaf því óvenju
laust. Svo komu þessi ellilaunamál
alltaf upp í hugann ef hún rumskaði.
Hún teygði sig aftur í Ipadinn. Datt í
hug að sjá hvað TR greiðir ömmum
landsins að meðaltali í ellilífeyri.
Samkvæmt mælaborði á vef TR eru
það ásamt meðlagi um 210 þúsund
krónur á mánuði. Þarna er góður 56
þúsund króna mismunur á lög-
bundnum ellilaunagreiðslum, sem
Tryggingastofnun sér til að ömmur
landsins verði af.
Aftur lagði hún Ipadinn frá sér,
lagaði koddann og dró sængina upp í
hálsakot.
Tómas Láruson
hliðarsjálf ellilaunaþega.
Velvakandi Svarað í síma 569-1100 frá kl. 10-12.
Ömmurnar og ellilaunin
Tómas Láruson
Móttaka aðsendra
greina
Morgunblaðið er vettvangur lifandi
umræðu í landinu og birtir aðsend-
ar greinar alla útgáfudaga.
Þeir sem vilja senda Morg-
unblaðinu greinar eru vinsamlega
beðnir að nota innsendikerfi blaðs-
ins. Kerfið er auðvelt í notkun og
tryggir öryggi í samskiptum milli
starfsfólks Morgunblaðsins og höf-
unda. Morgunblaðið birtir ekki
greinar sem einnig eru sendar á
aðra miðla.
Kerfið er aðgengilegt undir
Morgunblaðslógóinu efst í hægra
horni forsíðu mbl.is. Þegar smellt
er á lógóið birtist felligluggi þar
sem liðurinn „Senda inn grein“ er
valinn.
Í fyrsta skipti sem inn-
sendikerfið er notað þarf notand-
inn að nýskrá sig inn í kerfið. Ít-
arlegar leiðbeiningar fylgja hverju
þrepi í skráningarferlinu. Eftir að
viðkomandi hefur skráð sig sem
notanda í kerfið er nóg að slá inn
kennitölu notanda og lykilorð til að
opna svæðið. Hægt er að senda
greinar allan sólarhringinn.
Nánari upplýsingar veitir starfs-
fólk Morgunblaðsins alla virka
daga í síma 569-1100 frá kl. 8-18.
'/ )++0*
þú það sem
(/ ,-&."* "$
á FINNA.is
IÐNAÐARMENN VERSLANIR
VEITINGAR VERKSTÆÐI
BÓKHALDSÞJÓNUSTA OG FLEIRA