Morgunblaðið - 04.08.2021, Síða 14

14
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 4. ÁGÚST 2021
Myndin sýnir stöðu
helstu vatnsmiðlana í
raforkukerfinu sam-
kvæmt mælingum vet-
urinn 2020-21 og er
byggð á upplýsingum
Landsvirkjunar, en þær
birtast reglulega á
heimasíðu fyrirtækisins.
Gott er að átta sig á
því að orkulega séð er
Hálslón stærst (2900
GWh), Þórisvatn næststærst (1600
GWh) og Blöndulón minnst (270
GWh), en tölurnar miðast við að öll
lónin séu í fullri stöðu.
Landsvirkjun birtir lónstöðu sem
m.y.s. (metrar yfir sjávarstöðu) en
ég hef flutt hana yfir í innihald lóns í
gígalítrum (GL) sem eru milljón
rúmmetrar. Fylling miðlunar á
myndinni fæst með því að deila inni-
haldi við fullt lón í innihald á hverjum
tíma. Samband milli lónstöðu og inni-
halds er ólínulegt en miðlanir eru
víðastar í efstu stöðu en minnka í
flatarmáli eftir því sem neðar dreg-
ur. Samband milli innihalds miðlana í
GL og orkuinnihalds í GWh er hins
vegar nærri því að vera línulegt og
má því nota lónstöðurnar á myndinni
fyrir hlutfallslegt orkuinnihald, í
samanburði við vatnsgildi.
Vatnsgildi
Vatnsgildi segir til um virði notaðs
vatns eða innrennslis í miðlunum á
hverjum tíma og er
gefið upp í USD/MWh.
Af hverju í Bandaríkja-
dollurum (USD)? Jú,
viðskipti við stóriðju á
raforkumarkaði hér á
landi er mestmegnis í
USD og bókhald
stærstu raforkufyr-
irtækjanna er fært í
USD.
Virðismatið ætti
kannski að vera mis-
munandi milli miðlana,
en hér er brugðið á það
ráð að vera með sama vatnsgildið fyr-
ir allar miðlanir, svo kallað kerf-
isvatnsgildi, en það er gert til einföld-
unar. Í Noregi tala menn um „system
verdi“.
Með þar til gerðu reiknilíkani er
vatnsgildið reiknað út sem fall af árs-
tíma og samanlögðu orkuinnihaldi í
miðlunum kerfisins. Þannig er hægt
að finna hlutfallslegt innihald sem
gildir fyrir ákveðið vatnsgildi og var
því varpað á myndina, fyrir vatns-
gildið 10 USD/MWh sem dæmi.
Almennt séð þá mundi vatnsgild-
iskúrfan hækka með lækkandi vatns-
gildi t.d. ef það væri 1 USD/MWh, en
lækka með hækkandi vatnsgildi t.d. í
20 USD/MWh. Þessi frávik eru sett
inn á myndina, en gert er ráð fyrir
vatnsgildinu 10 USD/MWh í áfram-
haldandi umræðu.
Vatnsgildið segir til um hvort
- gangsetja ætti varaafl sem kost-
aði framleiðandann 10 USD/MWh
eða
- unnt væri að bjóða notendum 10
USD/MWh sem væru tilbúnir að
skerða raforkunotkun tímabundið á
þessu verði.
Þessar aðstæður verða væntan-
lega innbyggðar í væntanlegan
raforkumarkað, sem hefur verið óra-
lengi í undirbúningi á vegum Lands-
nets.
Vatnsgildið er mikilvægt tæki til
stjórnunar í rekstri raforkukerfa,
sem að mestu leyti eru knúin vatns-
aflsvirkjunum
Áhrif á tímasetningu
nýrrar virkjunar
Þegar miðlunarstaðan í Þórisvatni
og Hálslóni var í lágmarksstöðu í lok
maí 2021 þá stóð Hálslón í 22% fyll-
ingu með 460 GL og Þórisvatn í 33%
fyllingu með 500 GL. Ef dæma mátti
af umræðu í fjölmiðlum um þær
mundir og yfirlýsingum um málið frá
Landsvirkjun þá mætti álykta að
miðlunarstaðan væri farin að nálgast
þolmörk. Gerum nú ráð fyrir að skil-
greint sé nýtt lágmark fyrir miðl-
unarstöðu í Hálslóni og Þórisvatni
upp á 400 GL á hvorum stað og köll-
um varamiðlun. Hún yrði til staðar ef
algjört neyðarástand kæmi upp t.d.
við verulegar breytingar á vatna-
sviðinu til hins verra og mætti ekki
fyrir nokkra muni skipuleggja notk-
un á þessu vatnsmagni. Þetta væri
algjör neyðarforði. Ekki væri gert
ráð fyrir sambærilegu í Blöndulóni,
en nú þegar er fyrir hendi varnagli
til að tryggja lágmarksrennsli með
svokölluðu laxarennsli, sem er frek-
ar lítið. Við þetta mundi orkugeta
kerfisins lækka um 600 GWh/ári.
Til samanburðar er talið að orku-
geta Hvammsvirkjunar í Neðri-
Þjórsá sé 720 GWh/ári.
Þannig ætti að vera ljóst hversu
mikil áhrif yrðu af skerðingu á nýt-
ingu vatnsmiðlana með miklum
varamiðlunum. Þetta verður afleið-
ingin ef menn hafa ekki fastmótaða
rekstrarstefnu í þessum málum, en
hún hefur ekki verið sýnileg opin-
berlega upp á síðkastið. Menn ættu
vissulega að þora að keyra vatns-
miðlanirnar niður í vatnslitlum árum
án þess að fara á taugum og að
treysta meira á tölfræðina.
Í stað þess að koma með drama-
tískar útskýringar um hættu á
vatnsleysi við vatnsaflsvirkjanir þá
þyrfti að liggja fyrir hvað menn vilja
og hvaða stefnumótun er í gangi á
hverjum tíma. Í dag virðast erfið
rekstrarvandamál leyst af handa-
hófi, kannski í bakherbergjum, sem
er ótækt.
Eftir Skúla
Jóhannsson
»Menn ættu vissulega
að þora að keyra
vatnsmiðlanir niður í
vatnslitlum árum án
þess að fara á taugum
og að treysta meira á
tölfræðina.
Skúli Jóhannsson
Höfundur er verkfræðingur.
skuli@veldi.is
Um rekstur vatnsmiðlana í raforkukerfinu
Til eru bjargálna
gamalmenni, nokkrir
auðmenn, en þó flestir
fátækir þegar lokið er
viðskiptum ríkisvalds-
ins af afkomu þeirra.
Lífeyrir fólksins, sem
að stofni til má rekja
til atvinnutekna, er í
reynd að stærstum
hluta fjármagnstekjur
af sparifje launþega,
en er umgenginn eins
og hann væri vildargjörningur, þeg-
inn úr hendi ríkisvaldsins. Launþeg-
ar hafa raunar ekkert með þessa
sjóðseign sína að segja; ríkið hefur
að lögum falið atvinnurekendum að
stjórna lífeyrissjóðum fólksins, í
reynd stórveldunum í þeirra hópi.
Hafa þeir oft beitt sjóðunum „í þágu
atvinnulífsins“ fremur en að ávaxta
þá handa eigendunum. Leysist þá
ríkisvaldið undan mörgum fyrri tíð-
ar vanda. Það er braskað með þessa
peninga, eins og sagt
er, þótt hjer sje ekki
annað nefnt en það, að
ríkið „lánar“ sjóðunum
skatttekjur sínar og
hreppanna af þessu fje.
Má það heita furðuleg
ráðstöfun skattfjár.
Þeir sem lifa nógu
lengi til þess að njóta
sjálfir sparifjár síns
sæta því að tekjurnar
eru skattlagðar sem
launatekjur, enda skil-
greindar sem slíkar í
lögum um lífeyrissjóði. Þeir sem
deyja frá inneign sinni láta öðrum
gott af sjer leiða. Mætti líta svo á að
þeir spari ríkissjóði ærna ölmusu,
gamlir þurfamenn margir.
Skattleysismörkin eða skattaaf-
slátturinn hefur lengi staðið í stað
nærri 55 þús. kr. á mánuði. Engin
vísitöluuppbót þar. Því er fólk að
greiða skatt af tekjum sem eru langt
undir framfærslumörkum. Fátæk-
asta fólkið er að greiða skatta langt
umfram efnamenn fyrir vikið, því
þeir njóta líka frítekjumarksins af
tekjum sem eru oft langt umfram
nauðþurftir.
Ellilaunin voru í öndverðu sams
konar almenningshlutur sem allir
skyldu njóta. „Launin“ þau eru nú á
ný orðin sú ölmusa sem ellistyrk-
urinn var. Fólkið á það undir vild
stjórnmálamanna hvað þeim hlotn-
ast, en verra er þó, að ölmusan verð-
ur þeim tæki til að blekkja fólkið:
Fela gegndarlausa skattheimtu á þá
sem minnst mega sín.
Nú mega gamalmenni afla sjer
100 þús. kr. á mánuði með vinnu
sinni. Allt þar fram yfir hirðir ríkið
að 45% og tekur a.m.k. 31% skatt að
auki. Eftir sitja þá 20 þús. kr. af 100
þús. kr. viðbótarlaunatekjum sjeu
menn svo óheppnir að þiggja ölmusu
frá TR.
TR skilgreinir þessar launatekjur
hins vegar hjá sjer sem fjármagns-
tekjur og hefur engin lög fyrir sjer
um þetta, að því er sjeð verður. Það
er hrein vildarhyggja af ríkisins
hálfu. Þær ættu því þá að bera 22%
skatt; ekki yfir 31%. Svo skerðir TR
ölmusugreiðslur sínar til þeirra sem
hafa meira en 25 þús. kr. úr lífeyris-
sjóði á mánuði um 45%. Er þetta lið-
ur í snilldaraðgerð ríkisins til að fje-
fletta um 32 þúsund gamalmenni um
45 milljarða á ári ef þau vinna fyrir
sjer, hafa fjármagnstekjur, eða hafa
lagt fyrir til elliáranna: Greitt í líf-
eyrissjóð.
Afrek stjórnmálamannanna er í
því fólgið að þeir láta gamalmennin
leggja 45 milljarða króna í ríkissjóð á
ári og hrósa sjer af því, hversu vel sje
við þau gjört fyrir sinn atbeina. Þeir
hafa sýnt að ríkinu er ekki ómáttugt
að græða á fátækt. Undanfarin tvö ár
hafa skattleysismörk verið lækkuð
að auki til að tryggja skattlagningu á
allra lægstu laun.
Laun þessara sömu stjórnmála-
manna hækkuðu um síðustu áramót
um 100 þúsund kr. á mánuði og aftur
um síðustu mánaðamót um 75 þús-
und kr.
Gamalmennin fá eina hækkun á
ári frá TR 1. janúar, í ár eins og árið
þar á undan um níu þúsund kr.
Grunnlífeyrir um 21 þúsund gam-
almenna er um 266 þús. kr. á mán-
uði, en til viðbótar fá um 12 þúsund
einstæð gamalmenni 67 þús. kr. á
mánuði. Til samanburðar eru at-
vinnuleysisbætur 307 þús. kr. á mán-
uði og lágmarkslaun 351 þús.
Íslenzk gamalmenni eru upp til
hópa þakklátt fólk, umburðarlynt og
þolinmótt fram úr hófi.
Þeim er vorkunn að því að vita lít-
ið um almannatryggingar sínar,
enda standa þau þar frammi fyrir
smíð stjórnmálamannanna, einkum
fjármálaráðherra, hverju sinni, sem
hafa megnað að gera það kerfi allt að
listasmíð stjórnlyndis, hroka og
mannfyrirlitningar gagnvart þeim
sem minnst bera úr býtum. Til þess
að vera sáttur við þetta þurfa spök-
ustu öldungar að temja sjer flokks-
heimsku ofan á vitleysi.
Um þurfamenn og ölmusu
Eftir Geir Waage
Geir Waage
»Kerfið er smíð stjórn-
málamanna: Lista-
smíð stjórnlyndis, hroka
og mannfyrirlitningar
gagnvart þeim sem
minnst bera úr býtum.
Höfundur er pastor emeritus
í Reykholti.
Þetta er fyrirsögn á
grein í Mbl. fyrir ekki
löngu, skrifuð af Bjarna
Benediktssyni fjár-
málaráðherra og for-
manni Sjálfstæð-
isflokksins, og
útdráttur úr greininni
hljóðar svo: „Við þurf-
um að tryggja að al-
mannatryggingarnar
haldi áfram að grípa
fólk í viðkvæmri stöðu og vinna að
bættum kjörum þess ár frá ári.“ Svo
mörg voru þau orð og ekki staðið við
nokkurn skapaðan hlut frekar en fyrri
daginn, því fólkið í viðkvæmu stöð-
unum, sem ég þekki best til, eru ellilíf-
eyrisþegar sem í tugþúsundatali, eins
og ég hef áður lýst, lifa undir fátækt-
armörkum og þar hefur engin breyt-
ing orðið á. Já, Bjarni, þetta er „fólkið
sem ól ykkur upp“.
Það er því mjög mik-
ilvægt að veita Mið-
flokknum fylgi til að
komast í ríkisstjórn, með
Sigmund Davíð í broddi
fylkingar, en hann er ein-
mitt maðurinn sem í
sinni forsætisráherratíð
gaf hreinlega loforð til
ellilífeyrisþega og þeirra
sem höllum fæti standa í
þessu landi allsnægtanna
um að leiðrétta kjör
þeirra verulega enda
með stórt hjarta í garð
þessa fólks. SDG var því miður hrak-
inn úr embætti eins og frægt er orðið
vegna lygasagna og slúðurþorsta al-
mennings sem ekki vissi sannleikann
og kærði sig ekki um hann og einnig
ákveðinna þingmanna og jafnvel
flokksforingja, sem hlustuðu ekki einu
sinni á rök og blákaldan sannleikann.
En þegar vitið er ekki meira en Guð
gaf er ekki von á góðu. Ekki lagaðist
staðan þegar svo Sigurður Ingi sveik
hann endanlega; maðurinn sem SDG
hafði fært forsætisráðherraembættið
á silfurfati.
Annað verð ég hér líka að nefna:
Smánarleg árleg hækkun frá Trygg-
ingastofnun á ellilaun þessi, rúmlega
3%, var snarlega hirt til baka stuttu
seinna með svipaðri hækkun á hluta
búvara. En 1. júlí sl. hækkuðu aftur á
móti laun til alþingismanna, ráðherra
og forsetans um 6,2%, sem sagt er að
geri um 75 þúsund króna hækkun á
mann! Þessa hækkun hefði fólkið þeg-
ið, sem ól ykkur upp, Bjarni Bene-
diktsson.
Lenti Viðar í röngum flokki?
Stórgóð grein í sunnudagsblaði
Mbl. 25. júlí sl., þar sem hin reynda og
ágæta blaðakona Ásdís Ásgeirsdóttir,
þekkt að góðum viðtalsgreinum og
öðrum greinum í Mbl., birtir viðtal við
ellilífeyrisþegann Viðar Eggertsson
leikara og leikstjóra með meiru. Eftir
lestur þessarar góðu greinar var ég
ekki í vafa um að millifyrirsögn mín
hér að ofan ætti vel við, en Viðar lýsir í
viðtalinu ömurlegri æsku og uppeldi á
vöggustofu þar sem móðir þeirra,
hans og systur hans, fékk ekki að sjá
eða heimsækja börnin sín nema í gegn
um glugga, en hún kom í „heimsókn“
á hverjum sunnudegi eftir að hafa
keyrt hálfófæran Keflavíkurveginn í
tvo klukkutíma.
Til allrar guðs lukku hefur eitthvað
verið tekið á slíkum málum nú nýver-
ið. Svona uppeldi hlýtur að skilja eftir
sig djúp sár og rúmum sextíu árum
seinna er Viðar kominn í baráttuna
fyrir bættum kjörum ellilífeyrisþega
og annarra þjóðfélagsþegna sem und-
ir hafa orðið í þessu landi allsnægt-
anna vegna aðgerðaleysis Bjarna fjár-
málaráðherra, sem trónir yfir
fjárhirslum ríkisins og dettur ekki í
hug að liðsinna og hjálpa fólkinu sem
ól ykkur upp.
Ég verð að viðurkenna að ég varð
svolítið undrandi þegar Viðar upplýsti
að hann hefði gengið til liðs við Sam-
fylkinguna þar sem foringi þess flokks
og fylgisveinar hafa komið fram og
haft í daufu mjálmi og flimtingum þau
mál sem heitast virðast brenna á Við-
ari. Ég tel að Miðflokkurinn hefði ver-
ið betri vettvangur fyrir hann, ekki
síst þar sem hugur fylgir máli og vitað
er að SDG gaf gamla fólkinu og þeim
sem bágast eiga loforð um betri tíð og
mannsæmandi lífsskilyrði, en af
ástæðum sem fyrr greinir gafst hon-
um ekki tími til þess og því nauðsyn-
legt að styðja við að Miðflokkurinn og
SDG komist í ríkisstjórn á ný.
Fólkið sem ól okkur upp
Eftir Hjörleif
Hallgríms » Það er nauðsynlegt
fyrir ellilífeyrisþega
og þá sem lifa undir fá-
tæktarmörkum að stuðla
að endurkomu Miðflokks
í stjórn, þaðan er loforð
um betra líf.
Hjörleifur Hallgríms
Höfundur er ellilífeyrisþegi.