Morgunblaðið - 13.10.2021, Blaðsíða 10

10 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 13. OKTÓBER 2021
HAUSTRÁÐSTEFNA ODDAFÉLAGSINS
15. OKTÓBER Í GUNNARSHOLTI KL. 13-17
Oddafélagið býður alla velkomna á spennandi Haustráðstefnu í Gunnarsholti, sem er aðalskrifstofa
Landgræðslunnar, staðsett rétt austan við Hellu við þjóðveg 264.
Eftir kaffihlé verða sérlega áhugaverðir fyrirlestrar, en gestafyrirlesarar eru:
Richard North, prófessor við UCL í London, Haki Antonsson, dósent við UCL í London, Sverrir Jakobsson,
prófessor í miðaldasögu og Ásdís Egilsdóttir, prófessor í íslenskum miðaldafræðum við Háskóla Íslands.
Helgi Þorláksson kynnir framvindu Oddarann-
sóknarinnar, Ragnhildur Anna Kjartansdóttir
og Miguel Andrade kynna sagnfræði- og
bókmenntarannsókn, Kristborg Þórsdóttir og
Egill Erlendsson kynna fornleifarannsókn og
umhverfis- og mannvistarrannsókn.
Richard North, UCL:
„Sæmundur og ensku
konungarnir í handritinu:
AM 1 e beta II fol.”
Haki Antonsson, UCL:
„Markús Skeggjason:
Hugleiðingar um verk
hans og samtíma.“
Sverrir Jakobsson, HÍ:
„Oddaverjar og sunnlenski
skólinn í sagnaritun.“
Ásdís Egilsdóttir, HÍ:
„Menntaði Oddaverjinn.
Um Þorlák Þórhallsson
og birtingarmynd hans í
Þorláks sögu helga.“
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Þrátt fyrir mjög miklar breytingar
á umhverfi Úlfarsár hefur ekki ver-
ið hægt að greina neikvæðar
breytingar á ástandi og/eða fjölda
laxa- og urriðaseiða á þeim stöðvum
sem vaktaðar eru, að því er fram
kemur í skýrslu Hafrannsókna-
stofnunar um vöktun á stofnum lax-
fiska í Úlfarsá 2020.
Segir þar ennfremur að vatna-
sviðið sé mjög mótað af byggð og
mannvirkjum tengdum henni, en
þrátt fyrir miklar breytingar á
vatnasviðinu hafi vöktun ekki sýnt
með skýrum hætti fram á neikvæð
áhrif á fiskstofna árinnar. Úlfarsá
er einnig nefnd Korpa eða Korp-
úlfsstaðaá.
Úlfarsá er að stærstum hluta inn-
an marka höfuðborgarsvæðisins en
auk Elliðaáa er Úlfarsá ein af fáum
laxveiðiám í heiminum innan marka
höfuðborgarsvæðis. Vegna þeirrar
sérstöðu hefur Reykjavíkurborg
lagt áherslu á að vakta og vernda
lífríki þeirra, segir í skýrslunni. Til
að geta metið áhrif vegna breyttrar
landnotkunar og aukinnar byggðar
er regluleg vöktun á lífríkinu talin
mjög mikilvæg. Slík vöktun gagnast
einnig til að meta þörf á mótvægis-
aðgerðum til verndar lífríkinu.
Vatnslítil í þurrkatíð
Úlfarsá rennur í fjölbreyttum
farvegi og er um tíu kílómetra löng,
á upptök sín í Hafravatni og fellur
til sjávar í Blikastaðakró. Fyrir of-
an Hafravatn er Seljadalsá sem á
upptök sín í Grímannsfelli og renn-
ur þaðan í Hafravatn. Seljadalsá er
fiskgeng upp að fossi sem er um 2,6
km fyrir ofan Hafravatn. Heild-
arlengd fiskgenga hluta Úlfarsár og
Seljadalsár er um 12,6 kílómetrar.
Úlfarsá er tiltöluleg lítið vatnsfall
sem getur orðið mjög vatnslítið í
þurrkatíð og segir í skýrslunni að
gera megi ráð fyrir að vistkerfi
hennar sé af þeim sökum viðkvæmt
fyrir röskun.
Færri laxar veiddir
Vísitala seiðaþéttleika lax og urr-
iða hefur verið há síðustu ár og vel
yfir langtímameðaltali. Flest árin frá
2000 hefur fjöldi veiddra laxa hins
vegar verið undir langtímameðaltali.
Árið 2020 voru 195 laxar og 37 urr-
iðar skráðir í veiði í Úlfarsá og var
fjöldi veiddra laxa 74 löxum undir
meðalveiði tímabilsins 1974-2020.
Veiðin í Úlfarsá sveiflast í takt við
Elliðaár, Leirvogsá og Laxá í Kjós,
sem eru helstu laxveiðiár í nágrenn-
inu. Árið 2020 var hlutfallslegt frávik
frá meðalfjölda veiddra laxa í Úlf-
arsá tímabilið 1974-2020 nálægt
-0,28 sem samsvarar um 28% minni
veiði en í meðalári. Hlutfallslegt frá-
vik í Elliðaám var -0,49, í Leirvogsá
-0,64 og í Laxá í Kjós -0,20 árið 2020.
Ekki augljós neikvæð áhrif á fiskstofna
- Vatnasvið Úlfarsár mjög mótað af byggð og mannvirkjum tengdum henni - Áhersla lögð á vöktun
Morgunblaðið/Einar Falur
Veiði og golf Úlfarsá eða Korpa liðast eftir golfvellinum við Korpúlfsstaði
á leið til sjávar í Blikastaðakró. Upptök árinnar eru í Hafravatni.
„Þetta er stöðug varnarbarátta,“
segir Guðni Guðbergsson, sviðs-
stjóri ferskvatnssviðs hjá Haf-
rannsóknastofnun, spurður um
lífríkið í laxveiðiánum í höfuð-
borginni, Elliðaánum og Úlfarsá.
„Það er í raun ótrúlegt hvað líf-
ríkið og fiskstofnarnir hafa náð
að viðhaldast miðað við hversu
mikið hefur verið sótt að ánum
og stöðugt bætast nýjar aðgerðir
og framkvæmdir við.“
Ýmislegt gert til verndar
Hann segir að ýmislegt hafi verið
gert á síðustu árum og áratugum
til að vernda lífríkið. Hann nefnir
að vatnstöku fyrir Áburðarverk-
smiðjuna hafi verið hætt í Úlf-
arsá, frárennslistjarnir hafi verið
gerðar og áburðarefni frá gróðr-
arstöðvum og skítur úr svínabú-
um fari ekki lengur í Úlfarsá.
Vatnsmiðlun og rekstri virkjunar í
Elliðaánum hafi verið hætt og nú
sé ekki lengur safnað vatni í lón
fyrir ofan Árbæjarstíflu.
Á móti megi nefna að til standi
að reisa nýtt hverfi á uppfyll-
ingum við ósa Elliðaáa, íþrótta-
mannvirki Fram í Úlfarsárdal fari
nálægt árbökkum og minni og
stærri aðgerðir geti haft áhrif á
lífríkið. Hann segir að oft sé leit-
að umsagna
sérfræðinga og
hvert eitt tilvik
sé kannski
skaðlítið, en
þegar margar
framkvæmdir
séu komnar á
lítið svæði geti
samlegðar- og
heildaráhrif
verið varhugaverð.
„Ég get tekið undir það að þrátt
fyrir allt eru stofnarnir í ánum
þokkalegir og ekki ástæða til að
lyfta rauðum flöggum,“ segir
Guðni. Hann bætir því við að
laxastofnar Elliðaánna hafi gefið
meira eftir en í Úlfarsá og góð
umgengni og veiðistýring séu
lykilatriði. Það skipti væntanlega
alla máli að borgin geti státað af
laxveiðiám.
Lífríkið gæti gefið eftir
Spurður um hver staðan verði í
ánum eftir 10-15 ár, segir Guðni:
„Ég óttast að svo framarlega sem
það verði ekki sett í forgrunn að
viðhalda því lífríki sem þarna er
og haga aðgerðum og fram-
kvæmdum í samræmi við það
muni lífríkið smám saman láta
undan.“
EKKI ÁSTÆÐA TIL AÐ LYFTA RAUÐUM FLÖGGUM
Guðni
Guðbergsson
Stöðug varnarbarátta
við veiðiárnar í borginni