Morgunblaðið - 29.11.2021, Side 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 29. NÓVEMBER 2021
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Annað ráðu-
neyti
Katrínar
Jakobsdóttur tók
við í gær og urðu
ýmsar breytingar
frá fyrsta ráðuneyti
hennar sem fékk
lausn frá störfum sama dag. Ráð-
herrum fjölgaði um einn og eru
nú tólf sem segja má að sé með
mesta móti. Fjölgunin kemur þó
ekki á óvart því að Framsóknar-
flokkurinn sótti á í kosningunum
og ekki óeðlilegt að sá aukni
þingstyrkur endurspeglist við
ríkisstjórnarborðið. Hinir flokk-
arnir tveir halda sínu, sem er í
samræmi við kosningaúrslit í til-
viki Sjálfstæðisflokksins, en
Vinstri hreyfingin – grænt fram-
boð, sem missti þrjá þingmenn,
má vel við una, ekki síst þegar til
þess er horft að flokkurinn held-
ur forsætisráðuneytinu þrátt
fyrir að vera langminnsti flokk-
urinn. Augljóst er að það skýrist
alfarið af stöðu formanns flokks-
ins, sem hefur áunnið sér traust
út fyrir raðir flokksins, meðal
annars hjá formönnum sam-
starfsflokkanna.
En formenn stjórnarflokk-
anna þurftu ekki aðeins að skipta
á milli sín ráðherrum, stól for-
seta Alþingis þurfti einnig að
skipa og féll það í hlut Sjálf-
stæðisflokksins að þessu sinni og
má segja að það hafi verið vel
tímabært að breyting yrði þar á.
Birgir Ármannsson, sem áform-
að er að taki við því embætti um
miðja vikuna er með mikla þing-
reynslu og þekkingu – og er þá
ekki aðeins átt við í samanburði
við þá litlu reynslu sem meðal-
þingmaðurinn hefur eftir ör
skipti í nokkrum undanförnum
kosningum. Þó að endurnýjun sé
nauðsynleg mikilvægri stofnun
eins og Alþingi er stöðugleiki það
einnig. Á milli endurnýjunar og
stöðugleika þarf að gæta jafn-
vægis, en hæpið er að halda því
fram að það hafi tekist vel í und-
anförnum kosningum. Þetta hef-
ur átt þátt í ýmsum undarlegum
uppákomum og hefur ekki orðið
til að efla traust á Alþingi, sem
þó er brýnt að gera. Vonandi
hafa þingmenn þetta í huga, jafnt
stjórnarþingmenn sem þing-
menn stjórnarandstöðu, á því
kjörtímabili sem nú er að hefjast.
Forystumenn í stjórnarand-
stöðunni hafa þegar tjáð sig um
ráðherraskipan og stjórnarsátt-
mála og halda uppi gagnrýni líkt
og við mátti búast og í samræmi
við hlutverk þeirra. Sumt af því
sem þar kemur fram á rétt á sér,
svo sem varnaðarorð um að fleiri
ráðherrum og uppstokkun í
ráðuneytum fylgi aukinn kostn-
aður. Annað eru hrein öfugmæli,
meðal annars gagnrýni á að ekki
sé lengra gengið í umfjöllun um
breytingar á stjórnarskrá í
stjórnarsáttmálanum. Ekkert og
enginn kallaði eftir því að haldið
yrði áfram að sóa dýrmætum
tíma og pólitískum kröftum í
slíka vinnu. Í kosningabarátt-
unni var varla minnst á stjórnar-
skrána, enda öllum
fyrir löngu orðið
ljóst að sú atlaga
sem að henni var
gerð fyrir rúmum
áratug var órétt-
mæt, svo ekki sé
fastar að orði
kveðið.
Fleira í stjórnarsáttmálanum
vekur upp spurningar og jafnvel
furðu en eitthvað af því skýrist
vonandi þegar fram í sækir. Það
hringl með verkefni og ráðu-
neyti, þar með talið með nöfn
ráðuneyta, sem kynnt var í gær
er þó erfitt að sjá að hægt verði
að skýra að fullu nema með vísan
til pólitískra skammtímasjónar-
miða.
Stjórnarsáttmálinn hefur þeg-
ar verið gagnrýndur fyrir að
hann sé bersýnilega saminn til
að sætta gjörólík sjónarmið.
Þetta verði til þess að hann sé
hvorki fugl né fiskur og svari
ekki fjölda áleitinna og brýnna
spurninga. Nokkuð er til í þess-
ari gagnrýni en við þessu var að
búast. Og stjórnarsáttmáli á
ekki heldur og getur ekki svarað
öllu því sem upp getur komið.
Hluti af því að eiga í ríkisstjórn-
arsamstarfi er að hafa burði til
að leysa þau mál sem upp koma.
Þetta breytir því ekki að
miklu skiptir fyrir almenning og
atvinnulíf í landinu hvernig
margt af því sem nefnt er í
stjórnarsáttmálanum verður út-
fært. Þar segir til að mynda:
„Horft verður til frekari eflingar
almannaþjónustu og skattalækk-
ana í samræmi við þróun rík-
isfjármála. Markmiðið er að
bæta lífskjör þeirra sem verst
standa og styrkja samkeppn-
isstöðu fyrirtækja.“
Þetta getur þýtt eitt og annað
og tíminn á eftir að leiða í ljós
hvernig þetta verður útfært.
Sömu sögu er að segja um margt
annað sem í stjórnarsáttmál-
anum er að finna.
Þá á eftir að koma í ljós hvern-
ig sú nýskipan ráðuneyta sem
kynnt var í gær á eftir að reynast
í raun. Verða til skýrari línur
með þessum nýju nöfnum og
uppstokkun verkefna, eða verða
mál óljósari og enn snúnara fyrir
almenning að átta sig á hvar
ábyrgðin liggur? Mennta- og
menningarmálaráðuneytið virð-
ist nú til dæmis hafa verið bútað
niður í þrjú ráðuneyti og er
ávinningurinn ekki augljós. Þá
má nefna að mannréttindamál og
málefni þeirra sem hér sækja um
alþjóðlega vernd hafa verið færð
úr dómsmálaráðuneytinu í tvö
ráðuneyti og eru rökin fyrir því
ekki mjög sannfærandi.
Eins og áður sagði er það þó
útfærslan sem mestu skiptir og
um hana er ekkert hægt að stað-
hæfa að svo stöddu. Vonandi
tekst vel til og ráðherrar nýrrar
ríkisstjórnar, sem flestir takast
á við ný verkefni, jafnvel í ger-
breyttum ráðuneytum, bera von-
andi gæfu til að gera það á far-
sælan hátt með þjóðarhag fyrir
augum.
Uppstokkun ráðu-
neyta er ekki að
fullu skýrð og um
margt óljóst hvað
fram undan er}
Útfærslan ræður
N
ú hefur stjórnarsáttmáli nýrrar
ríkisstjórnar loks litið dagsins
ljós. Eitt af einkennum hans
eru tækifærin sem blasa við.
Tími er nú kominn til að láta
hendur standa fram úr ermum svo tækifærin
renni ekki úr greipum okkar. Til þess þarf ekki
síst hugrekki og kraft.
Atvinnulífið er að taka hressilega við sér og
þeir atvinnuvegir sem skipta hvað mestu máli
á landsbyggðinni eru í fullum blóma. Það er
mikil lukka að loksins hyllir undir almennilega
loðnuvertíð sem skila mun veglega til þjóð-
arbúsins og dreifðari byggða um landið allt.
Útflutningsverðmæti eru sífellt að aukast og
bendir margt til að hugverkaiðnaðurinn verði
ein af meginstoðum íslensks atvinnulífs og
skipti þar af leiðandi sköpum í framtíð efna-
hagslífs Íslands. Landsbyggðin á þar einnig
mikið undir, því Covid hefur einmitt kennt okkur mý-
margt um tækifærin í tækninni og að staðsetning þurfi
ekki að skipta máli hvort sem er í námi eða starfi.
Skynsamlegt væri að efla þá háskóla sem framarlega
hafa staðið í því að efla sveigjanlegt námsform. Þar að
auki er vert að nefna að með bættu flutningskerfi raforku
verður brátt nóg um orkuna í Eyjafirðinum og því ekkert
sem vantar nema ákvarðanir um ný verkefni til nýtingar
á henni. Undanfarin misseri hefur margt verið í bígerð
sem sýnir kraftinn sem leynist í Norðausturkjördæmi.
Tækifæri landshlutanna verða svo að endurspeglast í
sóknaráætlunum þeirra, en sóknaráætlanir
fela í sér framtíðarsýn og stefnu heimamanna
á stöðu landshlutans. Landshlutasamtök
sveitarfélagana gegna mikilvægu hlutverki í
eflingu byggða og því er mikilvægt að stjórn-
völd nýti sér þekkingu heimamanna á áskor-
unum landshlutanna. Því er ákaflega gott að
samkvæmt stjórnarsáttmála ríkisstjórn-
arinnar verði sóknaráætlun nýtt til að styrkja
landshlutana og svo að lagaleg staða lands-
hlutasamtakanna verði skýrð gagnvart verk-
efnum þeirra.
Það er svo ávallt mikilvægt að hið opinbera
sé ekki að þvælast fyrir að óþörfu og reynir
hér á að stjórnvöld taka ákvörðun um að ein-
falda regluverk og standast þá freistingu að
reglusetja atvinnulífið um of. Reglur atvinnu-
lífsins verða að vera skýrar og réttlátar, hafa
tilgang og markmið. Má því nefna annan já-
kvæðan punkt í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar að
stefnt verði að því að sameina Samkeppniseftirlitið og
Neytendastofu. Verkefni sem mun efla íslenska sam-
keppni, neytendavernd og samkeppnishæfni Íslands í al-
þjóðlegu tilliti.
Hlutverk stjórnvalda er þannig ekki einungis fólgið í
því að setja lög og reglur, heldur vera glögg að þekkja
tækifærin og hugrökk í því að standa ekki í vegi fyrir
þeim. berglindosk@althingi.is
Berglind Ósk
Guðmunds-
dóttir
Pistill
Bjartsýn og um leið hugrökk
Höfudur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Urður Egilsdóttir
urdur@mbl.is
I
nnanríkisráðherrar Frakk-
lands, Belgíu og Þýskalands
funduðu í gær í Calais í
Frakklandi um vandann sem
hefur fylgt fjölgun þeirra flótta-
manna sem reyna að komast yfir
Ermarsundið á smábátum. Fund-
urinn í var haldinn í kjölfar þess að
27 flóttamenn létust á leið sinni yf-
ir Ermasundið í síðustu viku. 17
karlmenn, sjö konur og þrjú börn
vonuðust eftir að fá hæli í Bret-
landi en um er að ræða mannskæð-
asta sjóslys flóttafólks á Erm-
arsundinu.
Innanríkisráðherra Bretlands,
Priti Patel, var afboðuð á fundinn
eftir að Boris Johnson forsætisráð-
herra Bretlands sendi Emmanuel
Macron Frakklandsforseta bréf í
síðustu viku á Twitter. Í bréfinu
lagði Johnson til að Frakkar tækju
þegar í stað við öllu því flóttafólki
sem hefur komið til Englands eftir
að hafa siglt yfir Ermarsundið.
Eftir að Bretar gengu úr Evrópu-
sambandinu hafa þeir ekki rétt á að
senda flóttafólks aftur til Evrópu
við komuna til landsins.
Þá sagði Johnson að ef Frakk-
ar taki við flóttafólkinu þá muni
það draga verulega úr, jafnvel al-
farið stöðva, þessar siglingar. Það
myndi bjarga mörg þúsund manns-
lífum með því að eyðileggja við-
skipti glæpasamtaka sem stundi
mansal með þessum hætti.
Macron sagði tillögur Johnson
„ekki vera alvarlegar“ og hafnaði
þeim. Frönsk stjórnvöld urðu einn-
ig fyrir vonbrigðum með að bréfið
var gert opinbert áður en þau
fengu það í hendur.
Kenna hvor öðrum um
„Frakkland kennir Bretlandi
um, Bretland kennir Frakklandi
um,“ sagði Lisa Nandy, skuggaut-
anríkisráðherra Bretlands, í viðtali
við Sky News um stöðuna. „Sann-
leikurinn er sá að báðar rík-
isstjórnir taka þátt í leik sem snýst
um að saka hvor aðra á meðan börn
drukkna við strandlengjuna. Það er
einfaldlega samviskulaust,“ sagði
hún og bætti við að ríkisstjórnir
beggja ríkja Ermarsundsins ættu
að leggja ágreining sinn til hliðar
og vinna að sameiginlegu mark-
miði. „Þetta er sameiginlegt vanda-
mál sem einungis verður leyst með
sameiginlegri lausn.“
Breska innanríkisráðuneytið
sendi yfirlýsingu frá sér í gær þar
sem sagði að Patel hafði rætt við
Ankie Broekers-Knol, innflytj-
endamálaráðherra Hollands.
„Harmleikur atburða síðustu viku
sýna mikilvægi samstarfs Evr-
ópuríkja,“ sagði í yfirlýsingunni.
Vakta strandlengjuna
Eftir fundinn sagði innanrík-
isráðherra Frakklands, Gerald
Darmanin, að samstarf þyrfti að
ríkja við Bretlandi. „Bretland yf-
irgaf Evrópu, en ekki heiminn.Við
þurfum að vinna að þessum vanda
án þess að vera gísl breskra innan-
ríkisstjórnmála.“ Stephan Mayer,
undirmaður þýska innanrík-
isráðherrans, sagði eftir fundinn að
mikilvægt væri að stofna til nýs
samkomulags um málefni flótta-
fólks á milli Bretlands og Evrópu-
sambandsins í stað Dyflinn-
arreglugerðarinnar.
Þá sagði Dramanin að ríkin öll
yrðu vinna saman gegn glæpa-
samtökunum sem stunda mannsal.
„Aðalmálefnið á þessum fundi var
baráttan gegn smyglurum sem
nýta sér landamæri okkar og ríki.
Aukning í fólksflutningum heldur
áfram og eykst stöðugt,“ sagði
Darmanin. Vitað er að mörg
glæpasamtakanna aðhafast í Belg-
íu, Hollandi og Þýskalandi þar sem
að þar sé hægt að kaupa björg-
unarvesti án þess að vekja grunn-
semdir yfirvalda. Þeim sé síðan
smyglað ásamt flóttafólki til Norð-
ur-Frakklands þar sem það reynir
við siglinguna til Bretlands.
Frönsk stjórnvöld segjast hafa
handtekið fimm einstaklinga á
landamærum Belgíu í síðustu viku í
tengslum við sjóslysið í vikunni.
Þau segjast hafa bjargað alls 7.800
einstaklingum á Ermarsundinu frá
byrjun árs og handtekið 1.500
smyglara.
Á fundinum voru einnig við-
stödd Ylva Johansson, fram-
kvæmdastjóri innanríkismála hjá
Evrópusambandinu, fulltrúar
landamærastofnunnar (Frontex)
og löggæslustofnun (Europol) Evr-
ópusambandsins. Frá og með 1.
desember mun Frontex vakta
strandlengjuna frá Frakklandi til
Hollands allan sólarhringinn með
flugvélum.
AFP
Fundarhöld Innanríkisráðherrar Frakklands, Belgíu og Þýskalands fund-
uðu í gær fjölgun flóttafólks sem reynir að sigla yfir Ermarsundið.
Flóttamannavandinn
veldur pólitískum usla
AFP
Hættuferð 27 flóttamenn létust í
síðustu viku á Ermarsundinu.