Morgunblaðið - 29.11.2021, Side 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 29. NÓVEMBER 2021
Jólastemning í miðbænum Mikið var um að vera í miðbæ Reykjavíkur í gær, fyrsta sunnudag í aðventunni. Er enda ekki seinna vænna að fara að undirbúa gleðilega jólahátíð.
Óttar Geirsson
Á þeim tíma sem
Breiðholtið byggðist
upp var í gildi bygging-
arreglugerð sem gerði
kröfu um lyftur í þeim
fjölbýlishúsum sem voru
fimm hæðir eða fleiri.
Niðurstaðan? Flest fjöl-
býlishús urðu akkúrat
fjórar hæðir. Þannig
mátti spara bygging-
arkostnað og ungir íbú-
ar húsanna létu sig hafa stigann.
Nú, áratugum síðar, búa þúsundir
Reykvíkinga í lyftulausum fjögurra
hæða fjölbýlishúsum.
Fólk eldist og stiginn orð-
inn að hindrun. Margir
komast ekki auðveldlega
leiðar sinnar og þurfa að
flytja af heimilum sínum
fyrr en þeir hefðu annars
þurft.
Þetta birtist líka í verð-
mæti íbúðanna. Út frá
formúlu fyrir fast-
eignamat má sjá að reikn-
að verðmæti íbúðar á 2.
hæð eykst um 7% með að-
gangi að lyftu. Á 3. hæð er
hækkunin orðin 15% og 23% á þeirri
fjórðu. Og þótt það sé kannski ekkert
sérstakt kappsmál að hækka íbúða-
verð þá endurspeglar þessi verðmun-
ur einfaldlega þann mun á gæðum
sem kaupendur telja að felist í að-
gangi að lyftu.
Með hverfisskipulaginu sem hefur
þegar verið samþykkt í Árbæ og er
að klárast í Breiðholti eru veittar
heimildir til að bæta lyftum við fjöl-
býlishús og fyrir því að bæta við inn-
dregnum hæðum ofan á blokkirnar
sem leið til að borga gerð lyftunnar og
mögulega gott betur.
Margt þarf auðvitað að ganga upp
til að þetta geti gengið upp. Íbúarnir
þurfa að sammælast um slíkar við-
bætur og mögulega semja sín á milli
um ýmislegt. Augljóst er til dæmis að
þótt raskið af framkvæmdunum geti
verið svipað fyrir alla er ávinning-
urinn mjög misjafn eftir því hve hátt
fólk býr. Síðan þarf auðvitað að
hanna, fjármagna og framkvæma
verkið sem getur allt verið flókið. En
ef vel gengur munu verða til sérhæfð-
ir aðilar sem öðlast reynslu af svona
verkefnum og munu bjóða hús-
félögum þjónustu sína.
Bætt aðgengi að fleiri íbúðum er
markmið sem Reykjavík vill vinna að.
Á endanum verður frumkvæðið og
áhuginn auðvitað að koma frá sjálfum
íbúunum, án þeirra áhuga gerist ekk-
ert. En borgin mun sjá til þess að þar
sem sá áhugi er fyrir hendi muni fólk
ekki þurfa að ráðast í dýrar breyt-
ingar á deiliskipulagi til að koma fyrir
lyftu eða aukahæð til að greiða fyrir
hana. Heimildin fyrir hvoru tveggja
verður þegar komin í hverf-
isskipulaginu.
Eftir Pawel
Bartoszek » Borgin mun sjá til
þess að fólk þurfi
ekki að ráðast í dýra
breytingu á deiliskipu-
lagi til að koma fyrir
lyftu eða aukahæð til að
greiða fyrir hana.
Pawel Bartoszek
Höfundur er borgarfulltrúi
Viðreisnar og formaður skipulags-
og samgönguráðs.
Aukahæðin borgar lyftu
Eftirköst Covid-19-
faraldursins eru enn
ekki komin að fullu í
ljós, þótt mesta rykið
sé tekið að setjast.
Ætla má að á næstu
misserum og árum
muni fara fram ítarleg
greining á lagalegum
afleiðingum faraldurs-
ins, sérstaklega hvort
ríki heimsins hafi staðið
við alþjóðlegar skuld-
bindingar sínar sem snerta faraldra
og smitsjúkdóma. Flugiðnaðurinn
hefur einna verst orðið fyrir barðinu
á faraldrinum og hefur haft mest
áhrif á millilandaflug, bæði vegna
ótta almennings við ferðalög, en ekki
síður vegna ýmissa takmarkana á
landamærum. Nýleg skýrsla IATA,
Alþjóðasamtaka flugfélaga, um áhrif
Covid-19-faraldursins leiðir í ljós að
enginn annar atburður í heiminum
hefur haft viðlíka áhrif á frið-
artímum. Enn hefur alþjóðafarþega-
flug ekki náð fyrri styrk og fyrir far-
aldurinn, hvort sem miðað er við
tekjur á hvern floginn
kílómetra, framboð
sæta á hvern floginn
kílómetra eða sætanýt-
ingu. Síðustu áratugi
hefur ferðatími styst til
muna með betri tengi-
möguleikum, auknu
samstarfi flugfélaga,
aukinni flugdrægni og
hagkvæmari flugflota.
Með því móti má segja
að flugiðnaðurinn hafi
orðið fórnarlamb eigin
velgengni, enda má
gera ráð fyrir að veiran
hafi náð að dreifast um heiminn jafn
hratt og varð raunin fyrir tilstuðlan
góðra flugsamgangna. Vekur það
spurningar um ábyrgð ríkja til þess
að koma í veg fyrir eða þá hefta út-
breiðslu smitsjúkdóma sé vitneskja
um tilvist þeirra.
Regluverk millilandaflugs byggist
á alþjóðlegum samningum og stað-
bundnu regluverki. Grundvall-
arsamningurinn er samningur um al-
þjóðaflugmál, í daglegu máli kallaður
Chicago-samningurinn. Flestöll ríki
heims eru aðilar að samningnum, þar
á meðal öll aðildarríki Sameinuðu
þjóðanna. Samningurinn hefur að
geyma réttindi og skyldur samnings-
aðila gagnvart öðrum samningsað-
ilum, jafnt í samskiptum milli ein-
stakra samningsaðila, sem og
skyldur sem snúa beint að hags-
munum allra samningsaðila. Í 14. gr.
samningsins er með skýrum hætti
kveðið á um skyldu samningsaðila til
þess að grípa til árangursríkra ráð-
stafana til þess að koma í veg fyrir
útbreiðslu smitsjúkdóma. Ekki er
nægjanlegt að samningsríki grípi til
lágmarksráðstafana, heldur þurfa
ráðstafanir að vera því marki
brenndar að bera árangur. Í raun
krefst ákvæðið að gripið sé til eins
harðra ráðstafana og mögulegt er
svo markmið þess náist og er það sett
í hendur hvers samningsríkis að
ákveða með hvaða hætti það nær
markmiðum sínum. Raunar er kveðið
á um í 1. gr. Chicago-samningsins að
hvert aðildarríki hafi fullkominn yfir-
ráðarétt yfir loftrými fyrir ofan yf-
irráðasvæði þess sem og á grundvelli
þeirrar meginreglu getur aðildarríki
á grundvelli 9. gr. Chicago-
samningsins lokað lofthelgi sinni á
grundvelli almannasjónarmiða, en þó
aðeins í undantekningartilfellum og
að slíkum höftum sé beitt án mis-
mununar gagnvart samningsríkjum
og taki til allra samningsríkja.
Skylda samningsríkja samkvæmt
samningnum til þess að hefta út-
breiðslu smitsjúkdóma vekur því
eðlilega þá spurningu hvort og þá
hvernig samningsríki þar sem veir-
unnar varð fyrst vart uppfylltu
skuldbindingar sínar samkvæmt
fyrrnefndri 14. gr. Chicago-
samningsins.
Fram hafa komið upplýsingar um
að einstök ríki þar sem veirunnar
varð fyrst vart hafi ekki gripið til að-
gerða til að hefta útbreiðslu veir-
unnar alþjóðlega, meðan flug-
samgöngur innanlands hafi verið
heftar. Chicago-samningurinn gerir
ráð fyrir því að önnur aðildarríki að
samningnum grípi til aðgerða ef
grunur leikur á um að samningsríki
hafi gerst brotlegt gagnvart ein-
stökum ákvæðum samningsins og
getur ágreiningur, ef hann er ekki
leystur með samningaviðræðum,
endað fyrir Alþjóðadómstólnum. Ef
komist er að þeirri niðurstöðu að
samningsríki hafi brotið ákvæði
samningsins getur það á endanum
leitt til þess að atkvæðaréttur samn-
ingsríkis á aðalþingi Alþjóðaflug-
málastofnunarinnar (ICAO As-
sembly) eða innan ráðsins (ICAO
Council) fellur niður. Hvort einstök
stjórnvöld, þ.m.t. íslensk, muni taka
upp samningsbrotamál innan ICAO
verður látið ósvarað, en í ljósi al-
þjóðastöðu faraldursins er fullt tilefni
til þess að samningsríki láti reyna á
aðgerðir þeirra ríkja sem fyrst
greindu sjúkdóminn og hvort staðið
hafi verið við þær alþjóðlegu skuld-
bindingar sem hér hafa verið raktar.
Eftir Björgvin Rafn
Sigurðarson » Í ljósi alþjóðastöðu
faraldursins er fullt
tilefni til þess að samn-
ingsríki láti reyna á að-
gerðir þeirra ríkja sem
fyrst greindu sjúkdóm-
inn og hvort staðið hafi
verið við alþjóðlegar
skuldbindingar.
Björgvin Rafn
Sigurðarson
Höfundur er lögmaður og
sérfræðingur í alþjóðlegum flug-
og geimrétti.
Uppfylltu samningsríki Chicago-
samningsins skuldbindingar sínar?