Morgunblaðið - 13.06.2022, Qupperneq 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 13. JÚNÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Angela Merkel,
fyrrverandi
Þýskalands-
kanslari, steig fram í
fyrsta sinn í síðustu
viku eftir að sextán
ára valdatíð hennar lauk. Þar var
Merkel vitanlega spurð hvort hún
sæi eftir einhverju í kanslaratíð
sinni, en hún einkenndist af til-
raunum Merkel til þess að beisla
Vladimír Pútín Rússlandsforseta
með því að auka viðskipti Þýska-
lands og Rússlands.
Merkel sagðist nú ekki sjá eftir
neinu, og sagði að þó að „diplómatí-
an“ hefði klúðrast, væri það ekki
merki um að það hefði verið röng
stefna á þeim tíma að leita sátta.
Merkel fordæmdi innrásina í Úkra-
ínu en sagðist á sama tíma ekki hafa
verið „naíf“ í samskiptum sínum við
Pútín.
En þó að Merkel væri enn vígreif
varðandi eigin frammistöðu í emb-
ætti gerðu svör hennar lítið til að
draga úr þeirri gagnrýni sem fram-
ganga hennar hefur fengið í kjölfar
innrásarinnar. Það skrifast til dæm-
is að miklu leyti á hana og hennar
ákvarðanir að Þjóðverjar urðu háðir
rússneskri olíu og jarðgasi til orku-
framleiðslu, sem aftur hefur leitt til
þess að erfiðara er nú að beita refsi-
aðgerðum á Rússa fyrir innrásina
en ella.
Merkel lýsti yfir stuðningi við að-
gerðir eftirmanns síns, Olafs Scholz,
um enduruppbyggingu þýska hers-
ins í kjölfar innrásarinnar, sem
Scholz kallaði á sínum tíma „vendi-
punkt“. Merkel sagðist þó heldur
ekki þurfa að sjá eftir neinu varð-
andi það hvernig herinn hefði verið
uppbyggður í kanslaratíð hennar, en
bandalagsþjóðir Þjóðverja máttu
margoft benda á það að þýski herinn
væri of veikur til að nýtast ef til
kastanna kæmi.
Ljóst er að orðspor Merkel og
Þjóðverja beið mikinn
hnekki við innrásina í
Úkraínu, þar sem hún
sprengdi í raun upp
ævistarf margra
þeirra sem hafa verið
helstu bógar í þýskum utanríkis-
málum undanfarna áratugi. Og þó
að spjótin hafi einkum beinst að
sósíaldemókrötum og Gerhard
Schröder, fyrrverandi kanslara
þeirra, er ljóst að kristilegu flokk-
arnir eru síður en svo stikkfrí frá
þeirri gagnrýni.
Það vekur engu að síður ennþá
furðu, hvað þýsk stjórnvöld virðast
vilja draga lappirnar þegar kemur
að því að styðja við bakið á Úkraínu.
Þannig vildi Scholz helst ekki segja
það beint út í upphafi mánaðarins að
hann vildi að Úkraínumenn ynnu
stríðið, og símtöl hans og Macrons
Frakklandsforseta við Pútín hafa
vakið bæði grunsemdir og reiði
meðal bandamanna þeirra að þar á
bæ séu menn þegar farnir að horfa
aftur til þess tíma að hægt verði að
stunda viðskipti við húsbóndann í
Kreml.
Þá eru Úkraínumenn sjálfir orðn-
ir langeygðir eftir efndum þeirra
loforða sem Scholz hefur gefið þeim
um stuðning í formi vígtóla og
þungavopna. Á meðan Bandaríkja-
menn, Bretar, Pólverjar og fleiri
virðast ekki skirrast við að senda
slík vopn til Úkraínu, þá hleypur
alltaf einhver snurða á þráðinn þeg-
ar kemur að framlagi Þjóðverja.
Kanslarinn er nú farinn að bregð-
ast pirraður við, þegar hann er
spurður út í hvað valdi þessum
seinagangi, en staðreyndin er ein-
faldlega sú að Þjóðverjar, sem eitt af
lykilríkjum Evrópu, þurfa að sýna
forystu. Þá gerir seinagangurinn lít-
ið til að laga það laskaða orðspor
sem Þjóðverjar hafa nú fengið á sig
með samskiptum sínum við Pútín
síðustu ár.
Þjóðverjar þurfa að
spýta í lófana gagn-
vart Úkraínu}
Laskað orðspor
Greint var frá því í
síðustu viku að
sérfræðingateymi á
vegum Alþjóðaheil-
brigðisstofnunar-
innar, WHO, hefði
skilað frumniðurstöðum sínum um
uppruna kórónuveirunnar og heims-
faraldursins. Það sem þótti athyglis-
verðast við þær var að hópurinn
lýsti því yfir að hann þyrfti meiri
gögn áður en hægt væri að útiloka
þá tilgátu að heimsfaraldurinn hefði
átt uppruna sinn á tilraunastofu.
Áður hafði sérstakur samstarfs-
hópur WHO og kínverskra stjórn-
valda skilað þeim niðurstöðum að
langlíklegast væri að veiran hefði
borist úr leðurblökum yfir í menn,
og um leið sagt að engin sönn-
unargögn bentu til þess að tilrauna-
stofukenningin væri rétt.
Hin nýja niðurstaða er hins vegar
merki um að þar hafi menn farið of
bratt í að draga ályktanir, en Tedros
Adhanom Ghebreyesus, fram-
kvæmdastjóri WHO, viðurkenndi
fljótlega eftir að fyrri skýrslan kom
út í fyrra að það þyrfti meiri gögn
frá kínverskum stjórnvöldum um
fyrstu sjúklingana í
Wuhan, þar sem far-
aldurinn átti upptök
sín.
Mikilvægt er að
taka fram að frumnið-
urstöðurnar segja ekki að smit á
rannsóknarstofu hafi verið leið veir-
unnar til að hleypa af stað heimsfar-
aldri, heldur einungis að sá mögu-
leiki verði ekki útilokaður án frekari
gagna. Í ljósi þess er hins vegar vert
að rifja upp að viðbrögð kínverskra
stjórnvalda, jafnvel frá fyrstu vikum
faraldursins, hafa verið þau að reyna
að varpa leyndarhjúpi yfir upprun-
ann.
Kínverjar hafa brugðist hart við
öllum yfirlýsingum um að veiru-
rannsóknarstofan í Wuhan gæti
tengst uppruna heimsfaraldursins
og sagt það fáránlega samsæris-
kenningu. Tregða þeirra við að
leggja öll spilin á borðið um uppruna
kórónuveirunnar hefur hins vegar
ekki gert neitt annað en að halda lífi
í þeim kenningum. Hafi þeir gögn
sem geti afsannað það tal er brýnt
að fá þau fram á borðið sem allra
fyrst.
Enn ríkir vafi um
upphaf heimsfarald-
ursins}
Spilin á borðið
A
ð ferðast um fallega landið sitt,
fylla lungun af hreinu tæru
sjávarlofti og geta hlaupið út
um allar koppagrundir óhindr-
uð og frjáls er ekki sjálfsagt og
ekki öllum gefið. Þúsundir og aftur þús-
undir samlanda okkar búa við skerta
heilsu, vanlíðan og fátækt. Sjálf hef ég
glímt við heilsubrest, fötlun og fátækt og á
því auðvelt með að setja mig í spor þeirra
sem þannig er ástatt um, m.ö.o. ég veit um
hvað ég er að tala. Það er vegna þessa sem
Flokkur fólksins varð til og hefur, svo ekki
verður á móti mælt, barist af öllum mætti
fyrir auknu réttlæti og útrýmingu fátækt-
ar.
Þegar vanmátturinn og vonleysið tekur
mann kverkataki er ekkert dýrmætara en
að fá hjálp. En hver á að hjálpa? Liggur það ekki í
augum uppi að við gerum þær kröfur til okkar sið-
menntaða samfélags að það taki utan um alla þá sem
eiga bágt og þurfa á hjálp að halda? Hvaða guðlegi
máttur ætli stjórni því að fátækt barna á Íslandi hef-
ur vaxið stig af stigi, að gjáin milli þeirra ríku og fá-
tæku gliðnar stöðugt? Nei, það er rétt hjá þér. Það
er enginn guðlegur máttur þar að baki, einungis van-
hæf ríkisstjórn sem hugsar ekki um neitt nema eigið
skinn, ráðherrastólana undir boruna á sér og hags-
munagæslu vildarvina. Þetta er mannanna verk!
Hæstvirtur forsætisráðherra segir kinn-
roðalaust að það að láta fátækt fólk bíða
eftir réttlætinu sé það sama og að neita
því um réttlæti. Er furða þótt okkar
minnstu bræður og systur spyrji sig að því
hvernig það sé mögulegt að þessi sami ein-
staklingur, s.s hæstvirtur forsætisráð-
herra, sé æðstur allra ráðherra en á sama
tíma skuli hún samþykkja að fátækir ekki
einungis bíði eftir réttlætinu heldur séu
skattlagðir í sárri fátækt og allt að 130%
af framfærslu þeirra fari í að greiða húsa-
leigu! Það er m.a. vegna þess hvernig
græðgisvædd leigufélög hafa fengið heim-
ild til þess að níðast á þeim sem ekki eru
taldir bærir til að fara í greiðslumat og
kaupa sína eigin íbúð.
Því miður hefur komið á daginn að það
er holur hljómur í fagurgala hæstvirts ráðherra þeg-
ar á reynir um efndir. Hvers vegna beitir hún sér
ekki fyrir réttlætinu nú þegar hún á þess kost?
Hvers vegna er haldið áfram að níðast á þeim sem
síst skyldi? Ég á engin svör, því miður.
Ég sakna þess að hafa ekki haft heilsu til að sinna
þingstörfum mínum nú um sinn en ég heiti því að
koma margefld til baka í haust. Rödd Flokks fólksins
mun hljóma sem aldrei fyrr!
Inga
Sæland
Pistill
Fagurgali bjargar ekki bágstöddum
Höfundur er þingmaður og formaður Flokks fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Ragnhildur Þrastardóttir
ragnhildur@mbl.is
F
jármálafræðingur sem hef-
ur rannsakað stöðu ungs
fólks á fasteignamarkaði
segir algengt að ungt fólk
þurfi að neita sér um ýmis lífsgæði,
jafnvel árum saman, til þess að eiga
möguleika á því að eiga fyrir útborg-
un í fasteign. Ljóst er að markaður-
inn hefur breyst mikið til hins verra
fyrir kaupendur á stuttum tíma.
„Ég hef haldið áfram að fylgjast
með markaðnum og ég sé ekki að
staðan hafi batnað,“ segir fjármála-
fræðingurinn Auður Elísabet
Guðrúnardóttir.
Hún varði
meistararitgerð
sem fjallaði um
það hvernig úr-
ræði stjórnvalda
hafi nýst ungu
fólki við fyrstu
fasteignakaup
fyrr á þessu ári.
„Þetta er
orðið alveg of-
boðslega erfitt, þó
að fólk sé að leggja fyrir 80.000 krón-
ur á mánuði þá er það samt í um 10
ár að safna sér fyrir útborgun í
tveggja herbergja íbúð sem kostar
50 milljónir í dag,“ segir Auður El-
ísabet.
„Staðan er orðin svo slæm að
fólk gerir oft ekki kröfur um að
ástandsskoða eignina vegna þess að
þá fær það ekki kauptilboð sam-
þykkt ef það eru einhverjir fyrir-
varar umfram fjármögnun. Það
kaupir kannski eign þar sem er verið
að leyna einhverjum göllum en hefur
ekki tækifæri til að skoða það nánar
því þetta þarf allt að gerast svo
hratt.“
Telur að hlutdeildarlán hafi
verið sett fram of snemma
Auður Elísabet ákvað að rann-
saka stöðuna m.a. þegar hún tók eft-
ir því að fólk í kringum hana væri
farið að neita sér um ýmislegt til
þess að geta lagt sem allra mest fyr-
ir.
„Þetta eiga að vera bestu ár lífs
þíns. Þegar fólk byrjar að safna eru
margir að neita sér um viðburði,
utanlandsferðir, að fara út að borða
eða annað því þeir vilja forðast leigu-
markaðinn eða komast fyrr út úr for-
eldrahúsum,“ segir Auður Elísabet.
Hún tók viðtöl við nokkra ein-
staklinga sem höfðu keypt sér fast-
eignir á síðustu tveimur árum. Við-
mælendurnir voru flestir ánægðir
með úrræði stjórnvalda sem lýtur að
nýtingu séreignarsparnaðar til
greiðslu skattfrjálst inn á afborganir
eða höfuðstól láns. Aftur á móti voru
viðmælendur Auðar ekki jafn hrifnir
af svokölluðum hlutdeildarlánum
sem kynnt voru í heimsfaraldri kór-
ónuveiru. Eru ástæðurnar t.a.m.
þær að ströng skilyrði eru fyrir slík-
um lánum, m.a. þak á verð fast-
eignar, þak á tekjur, skilyrði um
ástand og aldur fasteigna og endur-
greiðslufyrirkomulag lánanna.
„Það sem situr mest í mér eftir
að hafa skrifað ritgerðina er að úr-
ræði hlutdeildarlána kom fram of
snemma. Skorturinn á íbúðum er
enn þá svo mikill. Mér hefði fundist
að það hefði þurft að bæta fyrir upp-
safnaðan byggingaskort áður en
þetta úrræði kom til af því að þetta
eru allt góð og gild úrræði, bæði sér-
eignarsparnaðurinn og hlutdeildar-
lánin, en það þurfa að vera eignir til
staðar ef það á að gera fleirum kleift
að kaupa fasteign,“ segir Auður El-
ísabet.
Þó að hennar viðmælendur hafi
verið hrifnir af úrræðum séreignar-
sparnaðar nýttu fáir sér þann mögu-
leika að geta notað uppsafnaðan
séreignarsparnað í útborgun við
kaupin.
„Fólk vildi frekar nýta úrræðin
til að greiða inn á höfuðstólinn eða
afborganir til að létta á greiðslubyrði
fyrstu árin í stað þess að fara
kannski fimm ár aftur í tímann og
eiga þá bara möguleika á að greiða
aukalega inn á lánið í fimm ár,“ segir
Auður Elísabet og á þá við að ef fólk
nýtir uppsafnaðan séreignarsparnað
styttist tíminn sem því nemur til að
greiða inn á höfuðstól eða afborganir
því úrræðin er hægt að nýta yfir 10
ára samfellt tímabil.
„Þetta er fólk sem er nýkomið
úr námi og var með litlar tekjur. Það
tímdi ekki að fara aftur í tímann þeg-
ar það var að fá minni tekjur og vildi
heldur fullnýta heimildina sem hægt
er að greiða árlega inn á höfuðstólinn
eða afborganirnar,“ segir Auður.
Hvað þarf að gera til þess að
bæta stöðuna?
„Það sem þarf fyrst og fremst
að huga að er framboðið á fast-
eignamarkaði. Þetta eru fín og flott
úrræði en það þarf vissulega að upp-
færa hámarksverð fasteigna á hlut-
deildarlánunum í takt við þá hröðu
verðþróun sem hefur átt sér stað síð-
an úrræðið var kynnt.“ segir Auður
og bætir við: „Það er nokkuð ljóst að
úrræði stjórnvalda hafa hjálpað
stórum hópi ungs fólks við að kaupa
sína fyrstu fasteign en þú getur ekki
aukið eftirspurnina þegar framboðið
er lítið sem ekkert og orðið svo hissa
á því að fasteignaverð rjúki upp.“
Morgunblaðið/Eggert Jóhannesson
Hús Fasteignaverð hefur hækkað verulega að undanförnu og virðist stað-
an sífellt versna fyrir fyrstu kaupendur. Verðið er hátt og allt gerist hratt.
Neita sér jafnvel ár-
um saman um lífsgæði
Auður Elísabet
Guðrúnardóttir