Morgunblaðið - 14.06.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 14. JÚNÍ 2022
Ljósaskipti Birtan á Íslandi er margbreytileg og hefur orðið mörgum listamönnum að viðfangsefni. Þessa mynd fangaði ljósmyndarinn í ljósaskiptunum í Gilsfirði um helgina.
Hákon Pálsson
Alvarleg staða á
Landspítala hefur tæp-
lega farið fram hjá
landsmönnum.
Læknar og læknaráð
Landspítala hafa bent
á aðsteðjandi vanda
hvað varðar læknis-
þjónustu á landsbyggð-
inni, uppbyggingu
heilsugæslunnar og
hnignandi stöðu Land-
spítalans. Viðbrögð stjórnvalda hafa
verið úttektir og skýrslur unnar
bæði af erlendum og innlendum að-
ilum. Almennt hafa þær sýnt af-
bragðsgóðan árangur í meðferð
sjúkdóma sem þakka má vel mennt-
uðum og samviskusömum starfs-
mönnum. Á hinn bóginn hafa fjár-
mögnun og skipulag sætt gagnrýni á
liðnum árum. Það er því forvitnilegt
að skoða starfsemisupplýsingar og
þróun fjárframlaga ríkisins til Land-
spítalans síðastliðna tvo áratugi eins
og þær birtast í Starfsemisupplýs-
ingum (ársuppgjöri) Landspítala
fyrir árið 2021 sem nýlega voru birt-
ar á heimasíðu hans.
Mikil starfsmannavelta
Þar kemur fram að heildarfjöldi
starfsmanna var 5.911 á árinu 2021
og voru hjúkrunarfræðingar fjöl-
mennastir eða 1.644. Starfsmanna-
velta í þeirra hópi var 11,3% og hjá
læknum sem voru 699 var hún
10,2%. Sérstaka athygli vekur mjög
há starfsmannavelta meðal sjúkra-
liða eða 18,4%, sálfræðinga 18,1%,
sjúkraþjálfara 16,2%, félagsráðgjafa
29,3%, þroskaþjálfa 26,7% og iðju-
þjálfa 21,5%. Hjá starfsmönnum í
Sameyki og Eflingu var hún 23,9%
og 28,4%. Fjöldi skráðra alvarlegra
atvika/óhappa/slysa starfsmanna á
vinnustað var 1.138 og þar af voru
378 atvik tengd ofbeldi. Þessar tölur
benda til mjög alvarlegrar stöðu í
vinnuumhverfi og starfsmannahaldi
á stofnuninni. Það má benda á í
þessu samhengi að fyrir fáeinum ár-
um var það eitt af settum mark-
miðum Landspítalans að halda
starfsmannaveltunni undir 8-9% á
ársgrundvelli. Við erum víðsfjarri
þessum markmiðum í dag.
Birtingarvandi
heilbrigðiskerfisins
Vandi Landspítalans og skipu-
lagsvandi íslenska heilbrigðiskerf-
isins endurspeglast í ástandinu á
bráðmóttöku spítalans. Fréttir af
þessu birtast reglulega og nú síðast
vegna álags og uppsagna starfsfólks
og upplýsinga um mögulega örygg-
isbresti í þjónustu spítalans við sjúk-
linga.
Í viðbrögðum forstöðumanns
bráðaþjónustunnar á spítalanum í
fjölmiðlum nýlega um uppsagnir
hjúkrunarfræðinga á visi.is 1. júní sl.
kom réttilega fram að án starfsfólks
væri enginn spítali og í viðtali við
Runólf Pálsson forstjóra á mbl.is
sama dag kom fram að vandi bráða-
móttökunnar væri afsprengi ófull-
nægjandi úrræða innan heilbrigð-
iskerfisins á höfuðborgarsvæðinu,
vanda sem hefði verið viðloðandi í
mörg ár. Til að halda í núverandi
starfsfólk og fjölga því þurfi að
borga hærri laun en nú eru í boði. Þá
þurfi að hrinda í framkvæmd úrbót-
um innan heilbrigðiskerfisins, m.a.
með uppbyggingu á hjúkrunar- og
endurhæfingarýmum. Fjöldi aldr-
aðra sem biðu vistunarúrræða á
Landspítala í lok árs 2021 er sá sami
og hann var í lok árs 2017. Fjöldi
aldraðra sem biðu á bráðalegudeild-
um eftir endurhæfingu á Landakoti
var einnig sá sami í lok árs 2021 og
hann var árið 2017. Þannig að síð-
asta kjörímabil nýttist ekkert til að
grynnka á þessum alvarlega vanda.
Fjárframlög ríkisins
til Landspítala
Landspítalinn gegnir miðlægu
hlutverki í heilbrigðiskerfinu og þar
fer fram flóknasta og sérhæfðasta
heilbrigðisþjónusta sem veitt er hér
á landi. Vaxandi „hagræðing“ og
samþjöppun á þjónustu hefur átt sér
stað á undanförnum árum, meðal
annars að fela Landspítalanum
verkefni sem áður var sinnt annars
staðar. Má þar nefna niðurlagningu
á starfsemi St. Jósefsspítalans í
Hafnarfirði og flutning á forvarn-
arverkefnum frá Krabbameinsfélag-
inu. Á sama tíma hefur ekki verið
stutt nægjanlega við uppbyggingu á
dag- og göngudeildarþjónustu, t.d.
krabbameinssjúklinga, eða innra
skipulagi og gæðastjórnun. Þá má
einnig velta fyrir sér hvort samein-
ing sjúkrahúsanna í Reykjavík á sín-
um tíma hafi skilað þeim árangri
sem lagt var upp með.
Það er í senn forvitnilegt og dap-
urlegt að skoða þróun fjárveitinga til
Landspítalans síðastliðna tvo ára-
tugi. Athygli vekur að framlag til
Landspítala, sem hlutfall af heildar-
útgjöldum ríkisins, hefur lækkað úr
8,3% árið 2002 í 6,5% árið 2020. Sem
hlutfall af heildarframlagi til heil-
brigðismála fór talan úr tæplega
35% árið 2002 í 28% árið 2020. Of
hægfara viðsnúningur í fjár-
framlögum til Landspítalans eftir
bankahrunið (bæði sem hlutfall af
heildarútgjöldum ríkisins og VLF)
má með nokkrum rökum telja or-
sakavald þeirrar stöðu sem nú er á
spítalanum. Það vekur hins vegar
áhyggjur að framlagið sem hlutfall
af útgjöldum ríkisins til heilbrigð-
ismála virðist nánast hafa staðið í
stað frá árinu 2011.
Þessar niðurstöður hljóta að vekja
spurningar um ráðstöfun fjár-
framlaga til heilbrigðismála, um
verkaskiptingu, skipulag og for-
gangsröðun innan málaflokksins.
Við undirbúning fjárlaga og fjár-
málaáætlunar til næstu ára er mikil-
vægt að gefa gaum að þessari stöðu
og leiðrétta hlut Landspítalans enn
frekar. Án þess er vandséð að undið
verði ofan af óheppilegri starfs-
mannaveltu til lengri tíma.
Eftir Reyni
Arngrímsson og
Þorbjörn Jónsson
» Fjárveitingar til
Landspítala sem
hlutfall af framlagi til
heilbrigðismála lækkaði
um 7%, úr 35% árið 2002
í 28% árið 2020 og þarf
að leiðrétta
Reynir
Arngrímsson
Höfundar eru læknar á Landspítala
og hafa báðir áður gegnt formennsku
í læknaráði Landspítala og Lækna-
félagi Íslands.
Starfsmannavelta og fjárframlög til heilbrigðismála
Þorbjörn
Jónsson
Fjárveitingar til Landspítala árin 2002 til 2022