Morgunblaðið - 17.08.2022, Qupperneq 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 17. ÁGÚST 2022
Sögukennsla Þessi erlendi ferðamannahópur hefur án efa orðið margs fróðari eftir sögustund á Arnarhóli í Reykjavík. Landnámsmaðurinn Ingólfur Arnarson fylgist sposkur með.
Hákon Pálsson
Samtök atvinnurek-
enda og launafólks
hafa undirgengist þá
skyldu að ná samn-
ingum um kaup og
kjör sem byggjast á
efnahagslegum veru-
leika. Með því eru
bætt lífskjör best
tryggð, ekki síst
þeirra sem lakast
standa. Það er því
engum til hagsbóta – hvorki at-
vinnurekendum né launafólki – að
verkalýðshreyfingin logi stafna á
milli – sé sundruð vegna illdeilna
og persónulegra hjaðningavíga.
Í aðdraganda kjarasamninga
brýnir forysta stéttarfélaganna
kutana. Slíkt er eðlilegt og oft
kann að vera nauðsynlegt að
ganga sæmilega herskár til leiks.
Auðvitað hafa áður verið átök inn-
an stéttarfélaga, líkt og í mörgum
öðrum félögum og samtökum. En
það eru áratugir síðan hnífarnir
voru fremur notaðir í innbyrðis
persónulegum átökum en gagnvart
atvinnurekendum og eftir atvikum
ríkisvaldinu. Þau átök voru lituð af
harkalegum þjóðfélagslegum átök-
um þegar tekist var á um þjóð-
skipulagið.
Áhrifalitlir félagsmenn
Almennir félagsmenn verkalýðs-
félaga sitja áhrifalitlir hjá þegar
formenn eru í illdeilum hver við
annan. Að einhverju leyti verður
launafólk að horfa í eigin barm.
Herskáir verkalýðsleiðtogar hafa
ekki síst komist til valda í skjóli
þess að yfirgnæfandi meirihluti fé-
lagsmanna nýtir sér ekki rétt til
að kjósa forystu. Stór
hluti launafólks er
óvirkur í starfi eigin
stéttarfélags og fyrir
því kunna að vera
margar ástæður. Ein
er örugglega sú að í
raun ríkir ekki félaga-
frelsi á vinnumarkaði,
þrátt fyrir skýr
ákvæði í 74. grein
stjórnarskrárinnar og
ýmsa alþjóðasáttmála
sem Ísland hefur
undirgengist.
Félagafrelsið nýtur ríkari vernd-
ar stjórnarskrár á Íslandi en í ná-
grannalöndum. En almenn löggjöf
hefur sett meiri skorður við rétt
einstaklinga hér á landi en í öðrum
löndum, til þess að velja sér félag
eða standa utan félaga. Vinnu-
markaðslöggjöfin þrengir svo að
félagafrelsi að illa er hægt að
halda því fram að launafólk hafi
raunverulegt frelsi til að ákveða
félagsaðild sína sjálft. Þrátt fyrir
að launamanni sé heimilt að standa
utan stéttarfélags hefur lagaum-
gjörðin verið með þeim hætti að
það valfrelsi er í raun eingöngu að
nafni til en ekki í raun.
Þegar einhver er neyddur eða
telur sig neyddan til þess að eiga
aðild að félagi eru meiri líkur en
minni á því að viðkomandi hafi lít-
inn áhuga á starfi félagsins. En
með sinnuleysi sínu greiðir hann
leið róttæklinga í valdastöður og
veitir þeim aðgang að miklum fjár-
munum sem félagsmönnum er gert
að greiða. Afleiðingin er djúp-
stæður klofningur og illdeilur í for-
ystusveit verkalýðshreyfingar-
innar. Launafólk greiðir
kostnaðinn enda hagsmunir þess
ekki varðir á meðan eldar loga. Og
þá má spyrja hvaða hagsmunum sé
verið að þjóna!
Erfiðir samningar
Óháð sundrungu innan Alþýðu-
sambands Íslands er ljóst að kom-
andi kjarasamningar verða flóknir
og erfiðir. Og eins og svo oft áður
verður þess krafist að ríkisvaldið
grípi til aðgerða til að samningar
náist. Kröfurnar verða miklar.
Auka skal útgjöld á flestum svið-
um, tryggja byggingu þúsunda
félagslegra leiguíbúða, og svo
framvegis. Listinn verður langur.
Það mun því reyna á ríkisstjórn-
ina og stjórnarflokkana á komandi
vetri. Svigrúm til aukinna útgjalda
er lítið sem ekkert – ekki frekar
en launahækkana. En það breytir
því ekki að með ýmsum hætti get-
ur ríkisvaldið – rétt eins og sveit-
arfélögin – búið til jarðveg fyrir
kjarasamninga sem byggjast á
efnahagslegum veruleika.
Allir vita (þótt einhverjir eigi
erfitt með að viðurkenna það) að
krónutöluhækkun skiptir launa-
manninn engu ef hækkunin er étin
upp í verðbólgu og hækkun opin-
berra skatta og gjalda. Líklegt er
að hann standi verr að vígi þar
sem kaupmáttur minnkar og ráð-
stöfunartekjur lækka enn meira.
Ég hef ítrekað haldið því fram
að lífskjör launafólks ráðist ekki
aðeins af því hversu margar krón-
ur eru í launaumslaginu eftir að
skattar og gjöld hafa verið greidd.
Lífskjörin ráðast ekki síður af því
hvernig til tekst við alla stjórn-
sýslu hins opinbera – hversu hag-
kvæm og góð þjónustan er. Á
þetta hafa hundruð foreldra í
Reykjavík verið minnt með harka-
legum hætti.
Í kaldakoli
Í Reykjavík eru leikskólamálin í
kaldakoli eftir forystu Samfylking-
arinnar í þeim málaflokki frá árinu
2010. Ég óttast að Kristín Tómas-
dóttir, fjögurra barna móðir í
Reykjavík, hafi rétt fyrir sér þegar
hún segir: „Konur eru bara á leið-
inni aftur inn á heimilin í landinu,
að hugsa um börnin okkar, af því
að við erum ekki með dagvistun.“
Kristín ásamt fleiri foreldrum sem
eru upp við vegg vegna svikinna
loforða um dagvistun hefur skipu-
lagt mótmæli í Ráðhúsi Reykjavík-
ur. En fátt er um svör og stóru
loforðin sem gefin hafa verið af
fulltrúum meirihlutans hafa reynst
innistæðulaus rétt eina ferðina.
Tryggt og öruggt aðgengi barna
að dagvistun er ekki einkamál
þeirra og foreldranna, heldur
grunnatriði í viðleiti okkar til að
tryggja jafnrétti á vinnumarkaði.
Staðan ógnar atvinnuþátttöku
kvenna og getur dregið verulega
úr henni ef ekki rætist úr.
Í komandi kjarasamningum
hljóta augu forystu samtaka launa-
fólks að beinast að stöðunni í leik-
skólamálum í öllum sveitarfé-
lögum. Ég er hugsi yfir því hve
lítið heyrist í forystu stéttarfélaga
vegna þess ófremdarástands sem
hefur skapast og þó hafa margir
forystumenn stigið fram með stór-
yrðum af minna tilefni. Í stað þess
að leggjast á árarnar með for-
eldrum í vanda er áherslan lögð á
innbyrðis hjaðningavíg, samhliða
„keppni í því að vera sem kjaftfor-
astur til að vera misskilinn sem
róttækastur“.
Slakað á klónni
Ég hef aldrei skilið af hverju
forystufólk verkalýðshreyfing-
arinnar veitir sveitarfélögunum
ekki meira aðhald en raun ber
vitni, er varðar þjónustu, álögur og
gjöld. Fyrir fólk með meðallaun og
lægri skiptir útsvarsprósentan
meira máli en skatthlutfall tekju-
skatts. Í heild greiðir íslenskt
launafólk meira í útsvar en tekju-
skatt.
En alveg sama hversu erfitt og
flókið það verður að ná kjarasamn-
ingum mun það takast með einum
eða öðrum hætti – að lokum. Kröf-
urnar sem gerðar verða á hið opin-
bera og þá sérstaklega ríkissjóð
verða margvíslegar. Skynsamleg-
asta krafan sem samtök launafólks
geta lagt fram gagnvart ríkisvald-
inu er að mörkuð verði langtíma-
stefna í ríkisfjármálum, sem taki
mið af því að aukinn hluti hag-
vaxtar verði eftir í vösum launa-
fólks. Auðvitað fer kaldur hrollur
um sannfærða sósíalista þegar
rætt er um það að hlutfallsleg
stærð ríkissamneyslunnar af þjóð-
arkökunni minnki þegar kakan
stækkar. Engu skiptir þótt köku-
sneið ríkisins verði þrátt fyrir það
stærri. Þetta heitir að slaka aðeins
á klónni.
Eftir Óla Björn
Kárason » Í stað þess að leggj-
ast á árarnar með
foreldrum í vanda er
áherslan lögð á inn-
byrðis hjaðningavíg,
samhliða „keppni í því
að vera sem kjaftfor-
astur“.
Óli Björn Kárason
Höfundur er formaður þingflokks
Sjálfstæðisflokksins.
Hverjum er verið að þjóna?