Morgunblaðið - 17.08.2022, Síða 24

24 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 17. ÁGÚST 2022
DUXIANA Reykjavik | Ármuli 10 | Reykjavik | +354 5 68 99 50 | www.duxiana.is
GÆÐI OG ÞÆGINDI
SÍÐAN 1926
DUX 1001 - VÍÐÞEKKT ÞÆGINDI
Byggt á fyrsta DUX rúminu sem var framleitt árið 1926, þetta er sannarlega það sem draumar eru byggðir á.
DAGMÁL
Árni Matthíasson
arnim@mbl.is
Fyrir rúmum áratug kynntust þær
Marta Hlín Magnadóttir og Birgitta
Elín Hassell í kennaranámi. Ekki
leið á löngu þar til þær voru búnar
að skrifa saman tvær skáldsögur til
að auka lestur ungmenna og stofna
bókaforlag.
Marta rekur söguna svo að eftir
námið vorið 2011 hafi þær Birgitta
verið sannfærðar um það að það
vantaði bækur, spennandi bækur,
fyrir krakka. „Við vorum búnar að
skrifa svo mikið saman og höfðum
báðar gaman af fantasíum svo við
sköpuðum Rökkurhæðir,“ segir
Marta, en Rökkurhæðir eru út-
hverfi borgarinnar Sunnuvíkur á
hæð fyrir ofan bæinn þar sem ekk-
ert er lengur nema sundurtætt
fjölbýlishúsalengja. Hvorug þeirra
hafði þá skrifað annað en námsverk-
efni og ritgerðir, en þær settust nið-
ur og skrifuðu tvær skáldsögur um
sumarið sem voru fyrstu bækurnar í
söguflokknum um Rökkurhæðir.
„Þá vaknaði spurningin hvað við
ætluðum að gera við bækurnar,
hvert við ætluðum að fara með þær.
Það endaði svo með því að við
ákváðum að fara alla leið með að
stofna útgáfu og gefa þær út sjálfar
og þannig vað Bókabeitan til.“
Marta segir að þær hafi aldrei
ætlað sér að gefa út annað en sínar
eigin bækur, en svo barst þeim
handrit og þær ákváðu að fara alla
leið; gefa líka út bækur eftir aðra,
frumsamdar og þýddar. Aðspurð
hversu margar bækur þær stöllur
hafa gefið út segir Marta að þær
séu alltaf að telja, en þær séu komn-
ar á þriðja hundraðið.
Marta segir að þær brenni fyrir
barnabókum, en slík útgáfa sé mjög
dýr og markaðurinn lítill. Því hafa
þær gefið út ýmislegt annað til að
freista þess að láta útgáfuna standa
undir sér.
Að því sögðu þá segir Marta að
útgáfuumhverfið hafi batnað til
muna vegna aðgerða sem Lilja Al-
freðsdóttir hafi beitt sér fyrir varð-
andi annars vegar Auð, barna- og
ungmennabókasjóð, sem styrkir út-
gáfu barna- og ungmennabóka sem
skrifaðar eru á íslensku, og hins
vegar endurgreiðslu á hluta kostn-
aðar við bókaútgáfu. „Þetta hefur
skipt okkur miklu máli, rosalega
miklu.
Það er gríðarlega mikilvægt að til
séu bækur á íslensku, ef við ætlum
að eiga íslensku sem tungumál. Við
lifum í rosalega enskumiðuðu um-
hverfi og ef það eru ekki til góðar
bækur á íslensku lesa börn og ung-
menni á ensku. Það er í sjálfu sér
fínt ef þau halda áfram að lesa, en
maður heyrir það oft á talsmáta
ungs fólks hve setningafræðin hefur
mikið bragð af ensku. Orðaforðinn
er líka minni, þau grípa mjög mikið
til enskra orða, oft orða sem eru
ekki almennt í talmáli, orð sem mað-
ur lærir þegar maður les.“
– Það var mikil umræða á netinu
fyrir stuttu um lestrarkennslu og
þar kom fram að fólki fannst ekki
nóg áhersla á að láta börnin fá eitt-
hvað skemmtilegt að lesa.
„Það var einmitt ástæðan fyrir
því að við fórum að skrifa Rökkur-
hæðir. Mjög mikið af því sem við
höfðum verið að lesa þá byggðist á
því að það átti að kenna börnum
eitthvað, og það eimir alltaf eftir af
þeirri gömlu hugsun að bækur eigi
að hafa tilgang. Barnabækur eiga
ekki að hafa neinn annan tilgang en
að fá börnin til að lesa.“
Morgunblaðið/Hallur Már
Tilgangur Marta Hlín Magnadóttir og Birgitta Elín Hassell stofnuðu bóka-
forlag til að auka lestur ungmenna og hafa gefið út á þriðja hundrað bóka.
Það vantar spennandi
bækur fyrir krakka
- Stofnuðu bókaforlag af hugsjón - Barnabækur eiga ekki
að hafa neinn annan tilgang en að fá börnin til að lesa
O
fbeldi getur verið með ýms-
um hætti og Freida
McFadden tekur andlegt
ofbeldi eða gaslýsingu fyr-
ir í spennusögunni Undir yfirborðinu.
Umfjöllunarefnið er geðröskun á háu
stigi, frásögnin er spennandi, við-
bjóðsleg á köflum en tilgangurinn
helgar meðalið.
Stéttaskiptingin
leynir sér ekki.
Ríka fjölskyldan er
æðri vinnufólkinu
og húshjálpin á skil-
orði, nýkomin úr
langri fangelsisvist,
virðist vera komin í
aðra og enn verri
innilokun. Í stað
þess að upplifa frelsi með nýju lífi
þrengir stöðugt að henni samfara
aukinni siðlausri samskiptatækni fjöl-
skyldunnar.
Viðfangsefninu hæfa sérstakar
persónur og sköpun þeirra er óborg-
anleg. Þær eru ólíkar en eiga það
sameiginlegt að koma ekki fram eins
og þær eru klæddar, eiga sín leyndar-
mál. Húshjálpin Millie er brotin og
fyrir henni er allt betra en ekkert.
Hún er í raun tilbúin að gefa allt sem
hún á til að fá ekki nema örlítið brot
til baka. Hún kyngir mótlætinu en er
með óbragð í munni.
Nina virkar strax á mann sem
flagð undir fögru skinni. Skapsveiflur
hennar eru miklar og ómögulegt að
átta sig á hvar maður hefur hana.
Hreint út sagt óþolandi kona.
Andrew kemur vel fyrir, er mynd-
arlegur og reynir að vera almennileg-
ur. Millie vorkennir honum vegna
Ninu en snemma gerir hann lítið úr
konu sinni í áheyrn Millie og það
bendir til þess að hann telji sig konu
sinni æðri enda njóti hún auðæfa
hans að vild. Umhyggja hans fyrir
Millie leynir sér samt ekki.
Cecelia, níu ára dóttirin á heimil-
inu, er lík móður sinni í háttum. Frek,
spillt og fráhrindandi.
Í öðrum hluta bókarinnar er sem
allt snúist á hvolf. Þegar spilin eru
lögð á borðið leynir mannvonskan sér
ekki og ráðskast hefur verið með fólk
fram og aftur. Geðraskanir koma æ
betur upp á yfirborðið, lýsingar á ill-
skeyttum refsingum rista inn að beini
og skýringar á ranghugmyndum og
sjálfsásökunum eru hryllilegri en orð
fá lýst. Engu að síður glittir í kerskni,
þegar öll sund virðast lokuð. „En það
er rigning,“ á þar sennilega vinning-
inn, orð sem falla á ögurstundu (bls.
178).
Snilldin er kórónuð í þriðja hlut-
anum, þegar allir þræðir koma sam-
an. Sumt má fyrirgefa en annað ekki.
Hálfnað er verk þá hafið er og ljóst að
haldi menn sig ekki á mottunni má
búast við að frábær leikur verði end-
urtekinn.
Ofbeldissaga Freida McFadden, höfundur bókarinnar Undir yfirborðinu.
Lexía fyrir lífstíð
Glæpasaga
Undir yfirborðinu bbbbm
Eftir Freidu McFadden.
Ingunn Snædal þýddi. Kilja. 335 bls.
Drápa 2022.
STEINÞÓR
GUÐBJARTSSON
BÆKUR
Breski leikarinn
Tom Holland er
hættur á sam-
félagsmiðlum, að
því er fram kem-
ur á vef CNN.
Segist Holland
ætla að einbeita
sér að andlegri
heilsu sinni. Eftir
nokkurra vikna
fjarveru á slíkum miðlum birti Hol-
land á sunnudaginn var myndband
þessa efnis á Instagram. Sagðist
hann búinn að fjarlægja bæði Insta-
gram og Twitter úr tækjum sínum,
þ.e. tölvum og símum. Leikarinn
sagði samfélagsmiðla hafa skaðað
andlega heilsu sína og að henni
hefði hrakað sérstaklega við lestur
færslna um hann sjálfan.
Holland segir í myndbandinu að
hann telji samfélagsmiðla of örv-
andi og yfirþyrmandi. Þess má geta
að 67,7 milljónir manna fylgja Hol-
land á samfélagsmiðlunum fyrr-
nefndu og hefur þessi yfirlýsing
hans og ákvörðun því eðlilega vakið
mikla athygli. Holland sagðist vilja
nýta tækifærið og styðja bresku
góðgerðarsamtökin Stem4 sem
styðja táninga sem glíma við
geðsjúkdóma. Sagði Holland slík
veikindi mæta miklum fordómum
og minnti á að þau væru ekkert til
að skammast sín fyrir.
Holland hættur að nota samfélagsmiðla
Tom Holland
Bandaríska leik-
konan Bryce
Dallas Howard
greinir frá því í
viðtali við vefinn
Insider að hún
hafi fengið miklu
lægri laun fyrir
Jurassic World-
kvikmyndirnar
þrjár en mótleik-
ari hennar Chris
Pratt en bæði eru þau þó í jafnmik-
ilvægum hlutverkum.
Fyrir fjórum árum birti Variety
frétt um að Howard hefði fengið
tveimur milljónum dollara lægri
laun en Pratt fyrir aðra myndina í
syrpunni, átta milljónir en Pratt
tíu. Nú er komið í ljós að munurinn
var mun meiri. Segist Howard hafa
rætt þennan mun við Pratt og hann
í kjölfarið óskað eftir því að laun
hennar yrðu hækkuð og þau fengju
sömu laun fyrir sömu vinnu. Launin
eru ekki aðeins fólgin í leik í kvik-
myndum heldur afurðum þeirra
einnig, m.a. tölvuleikjum og tækj-
um í skemmtigörðum og segist
Howard þakklát Pratt fyrir að hafa
látið til sín taka í þessum málum.
Launamunur leikara í Hollywood
hefur verið allnokkuð til umræðu
hin síðustu ár og því miður berast
enn fréttir af slíkum mun og kynja-
misrétti.
Howard með mun lægri laun en Pratt
Bryce Dallas
Howard