Morgunblaðið - 06.12.2022, Blaðsíða 29

MENNING 29
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 6. DESEMBER 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
RALPH
FIENNES
NICHOLAS
HOULT
ANYA
TAYLOR-JOY
Painstakingly Prepared.
Brilliantly Executed.
FRÁ ÞEIM SÖMU OG FÆRÐU OKKUR ENCANTO
KOMIN Í BÍÓ
SÝND MEÐ ÍSLENSKU OG ENSKU TALI USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
84%
SCREENDAILY IGN VANITYFAIR THEHOLLYWOOD
REPORTER
91%
71%
Tilkynnt var í gær hvaða níu bækur
eru tilnefndar til Fjöruverðlaun-
anna 2023 – bókmenntaverðlauna
kvenna (sís og trans) og trans,
kynsegin og intersex fólks á Íslandi
í ár. Dómnefndir tilnefndu bækur í
þremur flokkum, þ.e. fræðibækur
og rit almenns eðlis, barna- og
unglingabókmenntir og fagurbók-
menntir.
Fræðibækur og
rit almenns eðlis
Í flokki fræðibóka og rita almenns
eðlis eru tilnefndar bækurnar: Á
sporbaug. Nýyrði Jónasar Hallgríms-
sonar eftir Önnu Sigríði Þráins-
dóttur og Elínu Elísabetu Einars-
dóttur sem Sögur útgáfa gefur út;
Farsótt. Hundrað ár í Þingholtsstræti
25 eftir Kristínu Svövu Tóm-
asdóttur sem Sögufélagið gefur út
og Vegabréf: Íslenskt. Frá Afganistan
til Bosníu og Búrkína Fasó eftir
Sigríði Víðis Jónsdóttur sem Mál og
menning gefur út.
Dómnefnd skipuðu Hafdís Erla
Hafsteinsdóttir sagnfræðingur,
Sigrún Helga Lund tölfræðingur og
Sigrún Birna Björnsdóttir fram-
haldsskólakennari.
Í umsögn dómnefndar um bók
Önnu og Elínar segir að þær hafi
unnið „sannkallað þrekvirki við
kortlagningu nýyrða þjóðskáldsins
og þýðandans Jónasar Hallgríms-
sonar. Í bókinni Á sporbaug. Nýyrði
Jónasar Hallgrímssonar fá lesendur
að kynnast uppruna orðanna og
notkun þeirra í dag. […] Bókin er
einstaklega vel unnin, eiguleg og
mikill fengur fyrir öll sem unna
íslenskri tungu.“
Um Farsótt segir að þar reki
Kristín sögu hússins við Þingholts-
stræti 25, „sem umfram allt er litrík
saga fólksins sem húsið hýsti og
samfélagsins sem skóp það“. Minnt
er á að húsið eigi sér viðburða-
ríka sögu sem „fyrsta sjúkrahús
Reykvíkinga, farsóttarspítali,
geðsjúkrahús og gistiskýli fyrir
heimilislausa“.
Um Vegabréf: Íslenskt segir að
Sigríður bjóði „lesandanum að slást
í för með sér vítt og breitt um heim-
inn“. Bókin sé „einlæg og nærgætin
frásögn frá ferðalögum hennar til
svæða sem bera djúp ör einræðis-
stjórna og hernaðarátaka“.
Barna- og
unglingabókmenntir
Í flokki barna- og unglingabók-
mennta eru tilnefndar bækurnar:
Kollhnís eftir Arndísi Þórarins-
dóttur sem Mál og menning gefur
út; Bronsharpan eftir Kristínu Björg
Sigurvinsdóttur sem Björt bókaút-
gáfa gefur út og Héragerði. Ævintýri
um súkkulaði og kátínu eftir Lóu
Hlín Hjálmtýsdóttur sem Salka
gefur út.
Dómnefnd skipuðu Anna Þor-
björg Ingólfsdóttir lektor í íslensku
og íslenskufræðingarnir Brynja
Helgu Baldursdóttir og Guðrún
Richter.
Í umsögn dómnefndar um
Kollhnís kemur fram að hinn ungi
Álfur fimleikastrákur sé ekki jafn
áreiðanlegur sögumaður og virðist
við fyrstu sýn, „enda neitar hann
að horfast í augu við að litli bróðir
hans sé einhverfur, að frænka
hans eigi við fíknivanda að etja og
að besti vinur hans sé lesblindur.
[…] Sagan er í senn áhrifamikil,
skemmtileg og spennandi en fyrst
og fremst full af hlýju og mennsku.
Um Bronshörpuna, sem er önnur
bókin í bókaflokknum Dulstafir,
segir: „Sagan gerist í ókunnum
heimi þangað sem nokkur ung-
menni hafa verið kölluð til að bjarga
honum frá tortímingu. […] Sagan er
margræð og spennandi fantasía um
baráttu góðs og ills en ekki síst um
gildi vináttu og samstöðu.“
Um Héragerði, sem er sjálfstætt
framhald Grísafjarðar sem kom
út í fyrra, segir: „Höfundi tekst
vel að draga upp mismunandi
persónuleika tvíburanna sem
gerir söguna dýpri og auðveldar
mismunandi lesendum að sam-
sama sig söguhetjunum. Sagan er
bráðskemmtileg og fyndin og þar
lFjöruverðlaunin – bókmenntaverðlaun kvenna (sís og trans) og trans, kynsegin og intersex
fólks á Íslandi voru fyrst veitt árið 2007lÆtlað að vekja athygli á og hampa bókum kvenna
Níu bækur tilnefndar
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Höfundar Mikil ánægja ríkir meðal kvennanna sem tilnefndar eru til Fjöruverðlaunanna árið 2023.
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
leika líflegar og litríkar myndir Lóu
Hlínar stórt hlutverk.“
Fagurbókmenntir
Í flokki fagurbókmennta eru
tilnefndar bækurnar: Eden eftir
Auði Övu Ólafsdóttur sem Bene-
dikt bókaútgáfa gefur út; Urta eftir
Gerði Kristnýju sem Mál og menn-
ing gefur út og Tól eftir Kristínu
Eiríksdóttur sem JPV útgáfa gefur
út. Dómnefnd skipuðu bókmennta-
fræðingarnir Dagný Kristjánsdóttir
og Júlía Margrét Sveinsdóttir og
sagnfræðingurinn Kristín Ástgeirs-
dóttir.
Í umsögn dómnefndar um Eden
segir að bókin fjalli „um málvísinda-
konu og háskólakennara sem kaupir
sér sumarhús nálægt ótilgreindu
þorpi til að búa sér persónulegt
athvarf. Það reynist erfitt að
einangra sig, ástsjúkt ungskáld
herjar á hana og þorpsbúar vilja
virkja krafta hennar á marga ólíka
vegu. Og nú ber hún líka ábyrgð á
jarðarskika. Bókin er full af hlýrri
íroníu og gagnrýni á þá sem svæfa
samvisku sína og ganga burt frá því
sem þeim hefur verið trúað fyrir.“
Um Urtu segir að hér sé á ferðinni
„ljóðabálkur um líf konu á mörkum
hins byggilega heims við norður-
skaut. Ljóðin lýsa heimi þar sem
eins dauði er annars brauð. Þrátt
fyrir miskunnarleysið tengir þráður
samkenndar og samstöðu mæður
sem hunsa mörkin milli manns og
dýrs, menningar og náttúru. Urta er
ort af fágætri stílsnilld. Hún er fág-
að, lágmælt listaverk, ljóðabálkur
sem rúmar bæði dýptir og víddir.“
Um Tól segir að sögð sé saga
kvikmyndagerðarkonu sem vinnur
að heimildarmynd um ógæfumann
sem hún eitt sinn þekkti. „Hún er
krafin um afstöðu til persónanna í
myndinni en vitandi að „sögur eru
vopn“ neitar hún að útdeila sekt
og sakleysi og nota þau tól sem
tiltæk eru gegn sínum minnsta
bróður. Djúphugsað og margslungið
skáldverk í samtali sínu við sam-
visku og samkennd.“