Morgunblaðið - Sunnudagur - 14.08.2022, Blaðsíða 12

VIÐTAL
12 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 14.8. 2022
Erfitt getur verið að sleppa takinu af því sem
byggt hefur verið upp og var vel gert. Átökin
snérust að mestu um hugmyndir og völd, svo
sem hvernig samtökunum er stjórnað. Þegar
umræðan er farin að snúast um persónur, en
ekki hlutverk SÁÁ, þá erum við farin af leið.
SÁÁ á ekki að snúast um persónur.“
Á Önnu má þó auðveldlega heyra að hún er
sátt við andrúmsloftið innan SÁÁ um þessar
mundir og hún er bjartsýn á framhaldið.
„Innan SÁÁ er afskaplega gott andrúmsloft.
Hér er fólk að vinna sína vinnu í ró og næði og
við erum að hjálpa fólki. Á sama tíma erum við
að skoða hvort við getum gert betur eða gert
hlutina á einhvern annan hátt. Markmiðið er að
veita sem flestum aðstoð sem á þurfa að halda.
Þá þurfum við að þora og geta skoðað okkur
sjálf. Erum við á réttri leið eða þurfum við að
laga eitthvað? Alkóhólistinn á auðvelt með að
benda á aðra en þegar á reynir þarf hann sjálf-
ur að takast á við vandann. Það verður enginn
edrú fyrir hann,“ segir Anna og leggur áherslu
á að fólk í forystu SÁÁ megi ekki vera við-
kvæmt fyrir uppbyggilegri gagnrýni.
„Það má alveg gagnrýna okkur. Við þurfum
að hlusta á slíkar raddir og vera tilbúin til að
leita ráða hjá öðrum. Það er hluti af bata að
geta fengið visku annarra að láni.“
Byggjum á góðum grunni
Að mati Önnu Hildar stendur SÁÁ nú á tíma-
mótum og það eigi við um fleiri sem sinni
ýmiss konar þjónustu.
„Það eru ákveðin tímamót í allri þjónustu.
Við, sem vinnum við að aðstoða fólk, þurfum að
vinna meira saman. Að við, félagsþjónustan og
Landspítalinn séum ekki hvert í sínu horni, án
þess að tala saman. Við þurfum að vinna að
meiri samþættingu. Í mínum huga verður
þessi málaflokkur alltaf þyngri og þyngri en
peningarnir vaxa ekki á trjánum. Við þurfum
því að velta fyrir okkur hvernig hægt sé að
veita þjónustuna á hagkvæmari hátt. Auðvitað
myndi maður vilja fá meira fjármagn en stað-
an er ekki sú og maður áttar sig á því,“ segir
Anna. Hún vill koma því skýrt á framfæri að
um leið og hún hugsi til framtíðar, þá ber hún
mikla virðingu fyrir sögu SÁÁ og því starfi
sem þar hefur verið unnið í áratugi.
„Við stöndum á tímamótum. Samtökin hafa
vaxið og dafnað í fjörutíu og fimm ár. Hér hef-
ur verið unnið frumkvöðlastarf og þvílík helj-
armenni sem það voru sem komu samtökunum
á þennan stað. Fyrir vikið er spennandi að
vinna með það sem við höfum, því við byggjum
á góðum grunni. Hér er mikil þekking til stað-
ar og nú þurfum við að ákveða hvernig við vilj-
um vinna. Það er svo mikið að gerast í sam-
félaginu og breytingarnar eru svo hraðar.
Erum við í takti við tímann?“
Í því felst að fulltrúar SÁÁ eru í viðræðum
við heilbrigðisráðuneytið, ásamt því að vinna
að stefnumótun innan samtakanna.
„Við eigum í samtali við ríkið um það. Við
heyrum greinilega á heilbrigðisyfirvöldum að
þau vilja okkur vel og vilja að við séum til stað-
ar. Innan samtakanna hófst greiningarvinna
hér innanhúss fyrir aðalfundinn í sumar. Við
höfðum einnig verið í umbótavinnu til að gera
vinnuumhverfið betra, vegna þess að þetta er
auðvitað álagsvinna. Þá vorum við í umbóta-
vinnu frá botninum og
erum nú í umbótavinnu
frá toppnum, þar sem
lykilstjórnendur og
fólk úr stjórninni
fundaði. Nú hefur
framkvæmdahópum
verið falið að vinna að
ákveðnum verkefnum,“
segir Anna Hildur.
Ekki er tímabært að greina frekar frá fyrir-
ætlunum SÁÁ að hennar sögn en stefnt er að
því að gera það á afmæli SÁÁ í október. Þá
verður einnig málþing, þar sem fleiri munu
koma að borðinu til að ræða meðferðarmálin.
Málaflokkurinn verður æ þyngri
Síðustu tvö árin hafa litast mjög af heimsfar-
aldrinum og þeim áhrifum sem hann hafði á
samskipti fólks. Fyrirtæki, stofnanir og fé-
lagasamtök fóru ekki varhluta af því. Hvaða
áhrif hafði heimsfaraldurinn á starfsemina?
„Hann hafði mjög mikil áhrif á okkur eins og
alla aðra. Við þurftum að vera í takti við reglur
og viðmið sem voru í gangi. Allir sem komu inn
á Vog voru skimaðir fyrir veirunni. Fólk var
meira í húsi og meðferðarheldnin var því meiri
í faraldrinum heldur en áður. Einnig skiluðu
fleiri sér í eftirmeðferðina á Vík. Eitt af því
sem kom út úr kórónuveirunni var að fólk gat
komið hingað í grunnmeðferð í Efstaleitið í
stað þess að allir þyrftu að fara á Vog. Eins og
allir, þurftum við að nota búnað til að halda
fjarfundi en við eigum eftir að ná samningum
við Sjúkratryggingar Íslands um það til fram-
tíðar,“ segir hún.
„Ég myndi því segja að við höfum lært eitt
og annað á þessu. Faraldurinn hafði gífurleg
áhrif á okkur en við erum að komast út úr því
eins og allir aðrir. Nú eru hlutirnir að komast á
sama snúning og var áður. Nú vilja allir gera
svo mikið og þetta virkar á mann eins og
ákveðin taugaveiklun hjá fólki. Okkur finnst
við hafa misst af svo miklu síðustu tvö árin. Við
þurfum að æfa okkur í því að vera betri hvert
við annað. Við skulum ekki gleyma því. Við
vorum svolítið góð hvert við annað í kórónu-
veirunni. Við þurfum að halda því áfram en
ekki vera svona grimm. Það er alla vega mín
skoðun.“
Anna minntist á samningaviðræður við
Sjúkratryggingar Íslands. Er hún ánægð með
rekstrar- og starfsumhverfið eins og það er um
þessar mundir?
„Við erum í viðræðum við SÍ um einn heildar-
samning um alla þjónustu í stað fjögurra samn-
inga um þjónustuna. Síðast var samið fyrir
nokkrum árum en þjónustan hjá okkur hefur
breyst, vegna þess að neyslan hefur breyst. Til
dæmis erum við með samning um að taka við
ungmennum undir 18 ára aldri en neyslan hjá
þeim hópi hefur sem betur fer minnkað mikið.
Þau eiga heldur ekki heima inni á Vogi, þar sem
um er að ræða barna-
verndarmál. Samningur
SÁÁ við SÍ þarf því að
vera í takti við það sem
er að gerast hverju sinni.
Þessi málaflokkur
verður æ þyngri og
kostnaðarsamari. Við
viljum að okkur sé treyst
til að skipuleggja þjónustuna út frá þeim fjár-
munum sem við höfum úr að spila. Við erum sér-
fræðingarnir og viljum veita góða þjónustu. Ég
er sátt við þá upphæð sem við höfum fengið en
auðvitað væri alltaf hægt að nýta meira fjármagn
til góðs. Það sem ég myndi helst vilja sjá, væri að
fjármagnið sem við fáum frá Sjúkratrygg-
ingasjóði myndi dekka reksturinn á Vogi, vegna
þess að SÁÁ borgar 250 milljónir á ári með Vogi.
Sjálfsaflafé okkar væri þá hægt að nota til að
fjármagna aðra þjónustu eins og göngudeild-
arúrræði. Það væri draumurinn,“ útskýrir Anna.
Ofneyslu fylgja vandamál
Miklar breytingar hafa orðið á framboði á
áfengi á Íslandi og ekki síst á höfuðborg-
arsvæðinu. Sérstaklega ef horft er allmörg ár
aftur í tímann. Fjöldi veitingastaða er mun
meiri. Stöðum með vínveitingaleyfi hefur fjölg-
að mjög, hægt er að panta áfengi af netsíðum
og verslunum Áfengis- og tókasverslunar rík-
isins hefur fjölgað og opnunartíminn er rýmri
en á árum áður. Anna segir að afleiðingar fylgi
auknu aðgengi að áfengi og þá hljóti ríkið að
styrkja löggæslu og heilbrigðisþjónustu.
„Átta yfirvöld sig á því að hvað gerist með
því að opna svona mikið fyrir áfengissölu? Með
auknu aðgengi að áfengi, eykst neysla. Þegar
neysla eykst þá eykst ofbeldi og félagslegum
vandamálum fer fjölgandi. Hvernig ætla þá yf-
irvöld að bregðast við því? Allt helst þetta í
hendur. Ég skil sjónarmiðin um aukið frelsi.
Fleiri fara hins vegar illa með áfengi en þeir
sem fara vel með áfengi. Ég tel því að með
auknu aðgengi þurfi ríkið að styrkja löggæslu,
styrkja heilbrigðiskerfið og félagslega kerfið.
Kostnaður fylgir áfengisneyslu. Þetta kostar
vanlíðan hjá börnum sem fullorðnum. Maður
opnar varla Moggann á mánudagsmorgni eða
stillir á RÚV án þess að heyra að brjálað hafi
verið að gera hjá löggunni um helgar. Gerist
slíkt þar sem áfengisneysla er minni? Nei, þá
er nefnilega rólegra.“
Spurð um aðkomu ríkisins að áfengissölunni
segist Anna Hildur vera nokkuð sátt við fyr-
irkomulagið eins og það er.
„ÁTVR er með rosalega marga útsölustaði og
aðgengi að áfengi er auðvelt á Íslandi. Ríkið er
opið til átta sums staðar og barirnir eru jú opnir
eftir að ríkið lokar. Að drekka einn heima hjá sér
er ekki sérlega hollt og gott. Ég er þá hlynntari
því að fólk fari út, borði góðan mat og geri sér
glaðan dag. Neysla áfengis í hófi getur verið
skemmtileg fyrir fólk en það eru svo margir í of-
neyslu og ofneysla áfengis er því vandamál.
Áfengisverslanirnar eru opnar sex daga vik-
unnar og má ekki einn dagur, sunnudagurinn,
bara vera heilagur? Mér finnst það bara nota-
legt. Ég er mjög hrifin af mörgu á Spáni. Þeg-
ar ég bjó þar, þá voru allar búðir lokaðar á
sunnudögum og það var þægilegt. Þá var það
bara frídagur frá öllu. Við erum orðin svo mik-
ið neyslusamfélag að það þarf allt að vera
hægt um leið. Við lifum svo hratt og þurfum að
geta gert allt strax.“
Finnur fyrir velvilja hjá almenningi
Anna Hildur leggur áherslu á mikilvægi SÁÁ
fyrir landsmenn. Hún segir fróðlegt að hlýða á
lýsingar af því hvernig hér hafi verið um að lit-
ast fyrir fólk með fíknivanda, áður en samtökin
voru stofnuð. SÁÁ hafi reynst íslensku þjóð-
inni vel og mikilvægi samtakanna sé síst minna
nú en áður.
„Þessi samtök eru mikilvæg fyrir okkur Ís-
lendinga en yngri kynslóðir þekkja ekki endi-
lega hvernig ástandið var áður en þau voru
stofnuð. Með tilkomu SÁÁ hafa hlutirnir
breyst gífurlega, enda eru samtökin leiðandi í
þessum málum á Íslandi. Við getum til dæmis
verið sneggri að bregðast við þegar breytingar
verða á neyslu, heldur en til dæmis Landspít-
alinn, þar sem hlutirnir eru þyngri í vöfum.
Eftirspurnin eftir meðferð er til staðar og bið-
tíminn hjá okkur er um það bil fimmtíu dagar.
En hann er styttri fyrir ungmenni og við vissar
félagslegar kringumstæður.“
SÁÁ reiðir sig á stuðning almennings að
hluta til og mikilvægt sé fyrir þjóðina að vita
fyrir hvað þau standa þegar þau safna fé að
sögn Önnu. „Fólk heldur vonandi áfram að
treysta okkur fyrir þessu verkefni, enda erum
við að vinna með líðan og framtíð fólks. Við
viljum hjálpa fólki að hætta í neyslu og aðstoða
aðstandendur. Þá skiptir máli að gera vel og
þar af leiðandi er afar mikilvægt fyrir okkur að
njóta trausts hjá almenningi,“ segir Anna og
spurð um hvort hún finni fyrir velvilja hjá al-
menningi, segir hún svo vera.
„Já. Sjálf tek ég alltaf þátt í að selja álfinn
fyrir norðan. Þá finnur maður fyrir stuðningi
og margir kaupa alltaf álfinn þegar hann er í
sölu. Enda má segja að flestir ef ekki allir Ís-
lendingar þekki einhvern sem hefur þurft á
einhverju að halda frá okkur. Fíkn spyr ekki
um stétt eða stöðu eins og þekkt er. Maður
veit aldrei hver þarf á aðstoð að halda og því
skiptir máli að hún sé í boði og sé aðgengileg,“
segir Anna Hildur Guðmundsdóttir.
’
Það má alveg gagnrýna
okkur. Við þurfum að
hlusta á slíkar raddir og vera
tilbúin til að leita ráða hjá öðr-
um. Það er hluti af bata að geta
fengið visku annarra að láni.
Anna Hildur í höf-
uðstöðvum SÁÁ í
Reykjavík.
Morgunblaðið/Eggert
Samtök áhugafólks um áfengis- og
vímuefnavandann voru stofnuð 7.
október árið 1977 og eiga því 45
ára afmæli í haust.
„Þá ætlum við að halda afmæl-
ishátíð í Háskólabíói eins og var
alltaf gert hérna áður fyrr. Við ætl-
um að endurtaka leikinn og fylla
Háskólabíó. Til stendur að heiðra
gott fólk og vera með veglega
skemmtidagskrá. Vonandi verður
það góður dagur og í framhaldinu
getum við stefnt að því að halda
upp á fimmtugsafmælið á veglegan
hátt. Um þessar mundir erum við
einmitt að velta fyrir okkur hvern-
ig við viljum sjá starf SÁÁ þegar
samtökin verða fimmtíu ára. Það
eru tímamót og sjálf er ég nýlega
orðin fimmtug,“ segir formaðurinn
Anna Hildur Guðmundsdóttir. Eins
og fram kemur í viðtalinu, þá
verður einnig haldið málþing í
tengslum við afmæli SÁÁ í októ-
ber.
Hátíð í haust