Heimili og skóli - 01.10.1968, Page 11

skyldulífið og tengdi það í órofa samband.
Þetta fjölskyldulíf náði hámarki sínu á
hinum löngu vetrarkvöldum. Þar var lesið
upphátt úr einhverjum bókum, mismun-
andi að efni, og síðan rökrætt um efnið á
eftir. Þessi bókmenntalega erfðavenja kom
í veg fyrir þá orðafæð, sem við rekum
okkur oft á hjá nútíma börnum og ungling-
um. Enginn íslenzkur skóli getur nú á tím-
um lagt sama menningargrundvöll sem
gömlu íslenzku bændabýlin gerðu og því
síður staðið þeim á sporði í félagslegum
og sálfræðilegum efnum.
Bernskuminningar mínar frá þessum
tímum, er ég hugsa til samverunnar við
afa minn (það var faðir fóstra míns), eru
meðal ljúfustu minninga frá þessum tím-
um. Ekki sízt þegar hann tók mig með sér
út á tún og engi til starfa. Þessi gamli mað-
ur var eins og lifandi alfræðiorðabók, sem
bjó yfir óteljandi sögum, og tímunum sam-
an gat ég setið hjá honum og hlustað. Ég
veit ekki, hvort allar sögur hans hafa ver-
ið „sannar“. Ég þori ekki að fullyrða neitt
um það nú, eftir að rúm 40 ár eru liðin
frá andláti hans. En þær áttu þó sinn þátt
í að gera bernskuár mín björt og ham-
ingjusöm.
Afi gerði meira en vera til skemmtunar
og stundastyttis fyrir lítinn dreng, þann
yngsta á bænum. Hann var eins konar þul-
ur, sem miölaöi gamalli vizku til sonar
síns og allra á heimilinu. Mikilvægar
ákvarðanir voru aldrei teknar á heimilinu
nema hafa hann með í ráðum.
Þegar hann og hinir tveir öldruðu menn
á bænum dóu með stuttu millibili, fundu
allir, að eftir var mikið tómarúm. Kynslóð
var gengin og horfin, en aðeins tveir voru
eftir.
En lífið gengur sinn gang og fylgir sín-
um lögmálum. Það leið ekki á löngu frá
því að hinir gömlu menn dóu, og þar til
ný kynslóð sá sólina koma upp á bænum.
Bæði fóstursystkini mín eignuðust börn og
nú var það fósturfaðir minn, sem litið var
upp til og treyst á vizku hans og forsjá.
Næsta kynslóð fékk nú að taka að sér
það hlutverk, sem hann hafði áður far-
ið með.
Á svipaÖan hátt gekk það til á öðrum
bændabýlum, eins og það hafði tíðkazt í
mörg hundruð ár.
Það er ekki fyrr en á þessari öld, sem
bændasamfélagið hefur í stórurn dráttum
orðið að borgarsamfélagi með öllum sín-
um kostum og göllum. Meðal hinnu mörgu
vandamála borgarsamfélagsins er einangr-
un gömlu kynslóðarinnar. ÁSur skipaði
gamla fólkið virðulegan og mikilvægán
sess á heimilunum, ekki sízt sem ráðgjafar
og félagar barnanna, sem eru nú óðum að
missa af þessari leiðsögn og félagsskap og
um leið missa af mikilvægri vizku og lífs-
reynslu, sem á engan hátt er hægt að bæta
þeim upp.
Til allrar hamingju held ég, að almenn-
ingur muni skilja það íljótlega hversu
óheppileg þessi einangrun gamla fólksins
er frá yngri kynslóöum. Ekki alls fyrir
löngu las ég skynsamlega grein eftir hús-
móður, sem bendir á hina miklu hæfni
hinna gömlu til að gæta barna. Hún bend-
ir á í því sambandi, hversu það sé áríð-
andi, að afi og amma búi í nánd við börn
og barnabörn. Við skulum vona, að þessar
hugleiðingar eignist góðan hljómgrunn.
Við skulum samt ekki, af góðvild okkar
í garð gamla fólksins, loka augunum fyrir
því, að því fylgja ýmsir vankantar að vera
á einhvern hátt háður gamla fólkinu. Kerfi
framtíðarinnar byggist vafalaust á því, að
gamla fólkið fái tækifæri og möguleika til
að halda áfram sambandi sínu við fjöl-
HEIMILI OG SKOLI 103