Bjarki


Bjarki - 25.02.1902, Blaðsíða 1

Bjarki - 25.02.1902, Blaðsíða 1
V*W«V«í-«Wsín*Wi«'ía*,'"í,*-':i-'"!n* VII, 7. Eitt blað á viku. Verð árg. 3. kr. borgist fyrir 1. júlí, (erlendis, 4 kr borgist fyrirfram). Seyðisfirði, 25. febr. Uppsögn skr ifleg, ógi!d nema komin sje íil útg. fyrir i.okt. og kaupandi sje þá skuldiaus við blaðið. 1902. Enn um bannlögln. — o--- í undanfarandi blöðum hefur Bjarki flutt greinar með og móti banni'jgum gegn áfeingi. Af formælendum málsins hafa verið færðar fram ýmsar ástæður með bannlögunum, sem jeg á eingan hátt get fallist á. 'Þegar um laganýmæli cr að ræða, þá cr spurningin í fyrsta lagi: Hvað getur gott af lögunnm leitt og hverjum eru þau gagnleg ? I öðru lagi: Eru lögin rjettlát ? Fyrri spurningin lýtur að hagsrounum þeirra sem lögin eiga að yernda. Síðari spurningin lýtur að því, hvort þau komi ekki óhæfilega í bága við rjettindi, hagsmuna eða frelsi annara. Og hvernig er nú þessu tvennu varið að því er snertir lög þau sem hjer er um að ræða? Gagnvart þeim standa menn í þrem fylking- um; ek:a skipa bindindismennirnir, aðra hóf- semdarmenairnir, þriðju ofdrykkjumennirnir og fjölskyldur þeirra. En ofdrykkjumenn kalla jeg þá eina sem auðsjáanlega hafa bakað sjer tjón með drykkjuskap, annaðhvort efnalega, eða þa á heilsu sinni, og þá sem vínnautnin hefur þau áhrif á, að þcir jafnaðarlega verða valdir að enhverju óhöppum, ef þeir verða ölvaðir. Fyrir þennan síðastnefnda flokk yrðu nú lög- ín gefin, ef til þess kæmi, og fyrir hann ein- an. Bindindismönnunum cru þau ekki gagn- leg, hófdrykkjumöhnunum ckki heldur. En lát- um svo vera, að þau sjeu þriðja flokkinum gagnleg. Hve fjölmennur er nú sá flokkur? Um það verða án efa mjög deildar skoðanir. En víst er um það, að hann er aðeins lítill minni- hluti. Þá er þess' að gæta, að ofdrykkjumennirnir sjálfir standa einkennilega að vígi gagnvart þessum lögum. Einmitt þeir, mennirnir sem þau eiga fyrst og fremst að verða að gagni, geta verið mótstöðumenn þcirra, einmitt þeim getur virst þau strángasta órjettlæti. Því þeir sem einu sinni eru orðnir ofdrykkjumenn eiga erfiðast með að vera án vínsins. Lögin yrðu ekki gefin til þess að vernda nokkurn rjctt cða hagsmuni þessara manna gagnvart öðrum, heldur til þess, ef svo mæt'ti segja, að vernda hagsmuni þeirra gagnvart sjálfurn þeim, koma í veg fyrir, að þeim veittist tækifæri til að vinna sjálíum sjer tjón. Vegna þcssa yrðu bannlögin gegn ófcingi annars eðlis en nær öll önnur lög, sem gefin eru, og dæmin, sem tekin hafa verið fram af formælendum þeirra hjer í blaðinu, t. d. um bann gegn æðarfugla- og hrcindýra-drápi, bann gegn glæpum: mann- drájium, þjófnaði o. s, frv. ciga hjer alls ekki við. Tilgángur þessara laga yrði sá, að koma í veg fyrir að ofdrykkjumemvirnir vinni sjálfum sjer tjón með drykkjuskap og, að vemda hags- muni fjölskyldna þeirra. Með þessu tel jeg fyrri spurningunni svarað. En þa kemur hitt til álita, hvnrt lögin sjeu rjettlát gagnvart öllum hinum. Það cr sfðari spurningin. Og hvcr er nú sá mælikvarði sem við höf- um ti! að meta þetta ? Annar af formælend- um bannlaganna hjer í blaðinu kom fram með kenningu ]'. St. Mills um þetta efni til styrk- ingar sínum málstað, en skiiur hana auðsjáan- lega í sambandi við þetta mál þveröfugt við það sem höf. ætlast til. J. St. Mill kcnn- ir : Sannarlegt og rjettmaitt frelsi er í því fólg- ið, að hver einstaklingnr megi óhindraður gera hvað sem hann vill, ef hann ckki með þv; vinn- ur öðrum tjón, þ. e. með öðruns orðum: Hjá sannfrjálsri þjóð hefur löggjöfin þá fyrst rjett til að taka í taumana við einstaklinginn og hefta frelsi hans, þegar hann mcð brcytni sinni bakar öðrum tjón. Það er mikið efamál, hvort löggjöfin hefur, samkvæmt kenningu J. St. Mills, rjett til að taka áfeingíð með valdi frá ofdrykkjumannin- um, hvernig svo sem á stendur, þótt allirjáti að honum sje það stórskaðlegt; það er jafn- vel efamál, hvort leyfilegt sje, samkvæmt þess- ari kcnningu, að banna almcnna sölu á bráð- drepandi citri handa þeim sem ef til vill vildu nota það til að fyrirfara sjer. Það cr vafa- samt, hvort menn hefðu leyfi til að hindra sjálfsmorð, þótt það væri framið fyrir augum þeirra. Svo mikils metur J. St. Mili einstak- lingsfrelsið. En það er alls ckkert efamál, að eftir kenningu hans ætti löggjöfin alls eingan rjett að hafa tii að svifta hófdrykkjumanninn áfeinginu. J. St. Mill mundi ckki hafa talið þjóð, sem byggi við slík lög, frjálsa þjóð. Eftir hans kenningu hefur sannfrjásleg lög- gjöf rjett til að banna þjer að vega mann, af því að með því verður að álfta að þú vinnir tjón þeim scm þú drepur, — að banna þjer að stela, af því að með því vinnur þú tjón þeim sem þú stelur frá, —%ið banna þjer að drepa æðarfugla, með þeirri skyringu, að hver aeðarfugl sjc einstats manns eign, — að banna þjer að skjóta hreindýr, af því að hreindyra- veiðarnar sjeu atvinnuvegur, sem allir hafi jafn- an rjett til, en með því að gefa þjcr ótak- markaðan rjctt til að drepa svo mikið af þeim sem verkast vill, eyðileggir þú þennan atvinnu- veg fyrir öðrum. En hún hefur »aumast rjett til að hindra þig frá að drekka sjálfan þig i hel, þótt þú svo vildir. Og þvf síður hefur löggjöfin rjctt til að banna hófscmdarmönnun- um áfeingið, sem hvorki riota það sjálfum sjer nje öðrum til tjóns. »Þegar hegðun manns er skaðvæn högum ann- ara nær valdhringur mannfjelagsins yfir hana, og þá kemur það til áiita, hvort það sje al- mcnningsheill tií eflingar að mannfjelagið sker- ist í Ieikinn.'< l'cssa setningu eftir J, St. Mill tekur annar formælandi bannlaganna, D Ostlund, upp sín- um málstað til stuðnings. En hann misskilur hana svo hcrfilega að furðu gegnir. Hann seg- ir : »Nú er það einmitt »komið tii álita«, að það »muni almenningsheill til efiingar« að banna aðflutning og sölu áfeingra drykkja.t Hugsunarvillan cr svo augljós að naumast þarf að benda á hana. Fyrst og fremst verður hann að sýna og sanna, að sá sem ncytir áfcingis skaði með því aðra en sjáifan sig, cf hann á annað borð gerit það. Síðan »kemur það til álita«, hvort það muni almenningsheill til eflingar að maiin- fjelagið skerist í leikinn. Og þá kemm þaö iíka til áiita, á hvern hátt mannfjelagið hafi rjctt til að skerast í leikinn. Pað nær nú eingri átt, að halda því fram, að allir scm áfeingis neyta skaðí með því bæði sjálfa sig og aðra. En látum svo vera að segja megí, að auk þcss sem ofdrykkjumaðurinn vinni sjálfum sjer bcinlínis tjón með víndrykkjunni, þá geti hann einnig óbeinh'nis unnið öðrum tjón með henni, þ. e. konu sinni, börnum o. s. frv. Iijer »kemur það þá til álita«, hvort mannfjelagið eigi að »skerast f •leikintu. En mcð því er eingan veginn játað, að það megi gera þelía á hvern hátt sem verkast vill. Löggjafarvaldið getur »skorist í leikinn« á ýmsan hátt. l'að gæti t. d. svift ofdrykkju- manninn fjárforræði; það gæti bannað að veita houum eða sclja honum vín, eins og þetta nú er bannað að því er snertir þá menn sem fcingið hafa »dilirium«. Annars skal jeg ekk- ert út í það fara, að dæma um, hve lángt löggjöfin ætti að gánga í þessu efni. Hitt virðist mjer augljóst, að eingin frjálstynd lö«- gjöf geti »skorist í leikinn» á hann hátt, að banna aðflutning áfeingis, því aö mcð þessu svifti hún tugi manna (hófdrykkjumennina') per- sónulegu frelsi vegna hvers einstaks ofdrykkju- manns. Pessi bannlög yrðu svo ófrjálsleg gagnvart hófdrykkjumönnunum, að þau væru þ'eirra vegna m'eð öllu óhafandi. Setjúrri sem dæmi, að D. Östlund, misbrúk- aði að einhvcrju leyti þ'rentfrelsisrje*tinn, færi t. d. að gefa út svæsin guðlcysisrit. Þetta kemur án efa aldrei fyrir, en samt sem áður cr hægt að hugsa sjer það. Mannfjelagið yrði að skerast í leikinn. En væri nú skynsamlcgt eða rjettlátt að það gerði þetta á þann hátt, að banna alla bóki jirentun í landinu og inn- flutning áprentvjelum, prcntsvertu ogletri, vegna þess að þessi eini maður hefði misbrúkað þessa hluti ? Formælendum bannlaganna er verst við hóf-

x

Bjarki

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bjarki
https://timarit.is/publication/28

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.