Helgarpósturinn - 28.03.1980, Page 14

Föstudagur 28. mars 1980
38
Jielgarpásturinn__-
PÁSKAR HÉR OG PÁSKAR ÞAR PÁSKAR HÉR OG PÁSKAR ÞAR PÁSKAR HÉR OG P4SK
og liklega elst meöal slavn eskra
þjóöa, enda geta mörg þeirra
tab'st listaverk.
Þegar sælgætisiönaBinum óx
fiskur um hrygg, var tekiB aB
hagnýta páskaeggin i hans þágu.
Eldra stig þess er egglaga öskjur
fylltar meB sælgæti. Yngra stigiB
ersvosúkkulaBieggin, sem nú eru
almennust. Málshættirnir sem
inni i þeim eru, eiga sér einnig
langa sögu, þvi aB álika visdóms-
orBum var stundum smokraB inn i
áBurnefnda eggjaskurn.
PáskaeggjasiBurinn virBist hafa
veriB svotil óþekktur hér á landi
þar til i kringum 1920. Li'kur
benda til, aB Björnsbakari I
Reykjavik hafi oröiö fyrst til aö
innleiBa hann en heimildir frá
svipuöum tima eru lika til frá
Eyrarbakka og Stykkishólmi. í
öndverBu ti'Bkuöust öskjurnar
fyrrnefndu en siöan súkkulaöi-
eggin. baö hefur aldrei orBiB al-
gengt hér aö skreyta hænuegg,
þótt undantekningar finnist og þá
helst harösoöin egg, sem siöar
mátti boröa.
Fyrir utan hina kirkjulegu at-
höfn er naumast hægt aB benda á
islenskar venjur eöa þjöBtrú, sem
ööru fremur sé tengd páskunum.
Helst er aö nefna sólardansinn, en
á Dáskadaesmoreun á sólin aö
dansa af gleöi nokkur augnablik
nákvæmlega á sömu stundu og
frelsarinn reis upp frá dauBum
Sumir segja reyndar, aö þetta
gerist ekki nema páskadaginn
beri upp á sama dag f almanakinu
og áriö sem Jesús reis upp.
Fáir telja sér hafa auönast aö
sjá sólardansinn, enda á hann aö
vera flestum mennskum augum
ofviöa sakir birtu og ljóma, svo aö
þeir fái þau varla heil siöan. Þó
eru til lýsingar á honum, og sagöi
kona ein gömul austan úr Hrepp-
um, aö hún ásamt fleira fólki
heföi séB, hvernig „sólin hefBi
stigiö upp og fram og til baka og
fariB nokkrar sveiflur i hring.
Þessar hreyfingar, sagöi hún
heföu veriBendurteknar nokkrum
sinnum ogljóminn, sem stafaöi út
frá þessum hreyfingum heföi ver-
iö undurskær og fagur.” Þetta
átti aö hafa skeö laust eftir 1850.
Sagnir um sólardansinn eru
kunnar i öBrum löndum, en sum-
staöar er hann talinn eiga se’r staö
á hvitasunnunni.
Astæöa þess, aö litill vor-
hátfBarsvipur var á páskahaldinu
hér miBaö viö önnur lönd, er
vafalaust aöallega sú, aö Islend-
ingar áttu sér frá fornu fari sína
eigin vorhátiö, sem var sumar-
dagurinn fyrsti.
Páskar á
Kanaríeyjum:
Likneskin koma
út úr kirkjunum
„Páskarnir á Kanarleyjum eru
allt ööru vlsi en hér. Þar setja
ævagamlar trúarvenjur fyrst og
fremst svip sinn á hátlöina,”
sagöi Maria Teresa Jónsson,
eiginkona Páls Heiöars Jóns-
sonar útvarpsmanns, en hún er
ættuö frá þessari sólarparadls
okkar islendinga.
Hátiöarhöldin á Kanarieyjum
hefjast strax á pálmasunnudag.
Þá ganga börnin um göturnar
meö pálmagreinar, sem eru
sprautaöar hvitar. Þessar
greinar eru seldar I fjölmörgum
söluvögnum á göngugötunum.
A skirdag er siöur aö vigja allt
vatn, sem notaö verBur í kirkj-
unum næsta áriB. Þá heimsækja
allir kirkjurnar og bera saman
hvar bestu skreytingarnar eru.
Þaö er lika mikiö vandaö til
þeirra i hverri kirkju. Blóm og
kerti eru látin hvar sem þau
komast fyrir.
Pislargangan
Föstudagurinn langi er mikill
sorgardagur. Þann dag er pislar-
ganga Jesú viöa sett á sviB og fólk
gengur um göturnar meö llkneski
af Kristi og Mariu mey I broddi
fylkingar. Margar stúlknanna eru
svartklæddar, meö kamba i
hárinu aö gömlum spönskum siö
og hvita blúnduklúta á höföinu.
Maria Teresa sagöi, aö þegar
hún hafi veriö aö alast upp, heföi
ekkert mátt gera á föstudaginn
langa. Þá var meira aö segja
bannaB aö syngja. EitthvaB taldi
hún nú aö heföi dregiB úr þessum
bönnum, en þó setur sorgin enn
svip sinn á daginn.
A páskadaginn léttir yfir fólki.
Þá er öllum kirkjuklukkum
hringt og skipsflauturnar óma i
höfnunum.LikneskiKrists kemur
aftur út úr kirkjunum og dýrö-
lingastytturnar eru líka bornar
út. Lúörasveitir leika á götunum,
allir fánar eru dregnir aö húni og
mikill fjöldi blóma setja svip sinn
á göturnar.
Kökuhús
Til skamms tfma var venja aö
fasta vikuna fyrir páska og þá
bragöaöi fólk ekkert kjöU Þetta
runflal
RUNTAL OFNAR ERU
HEIMILISPRYÐI.
VÖNDUÐ FRAM-
LEIÐSLA ER
YÐAR HAGUR
VARMAAFKÖST
SAMKVÆMT íst. 69
Runtal ofnar hf.
Síðumúla 27 Reykjavík. Sími 84244
Ofnasmiðja Norðurlands
Kaldbaksgötu 5, sími 21860/ pósthólf
155 Akureyri
Ofnasmiðja Suðurnesja hf.
Vatnsnesvegi 12 Keflavík. Simi 92-2822
VARIST
eftirlíkingar
RUNTAL
er orginal
For
VK49

v'' For
VKM 49
hefur breyst á Kanarieyjum eins
og hér, en fólk boröar sig ennþá
satt á páskadaginn, rétt eins og
áöur.
Maria Teresa sagði aö ekki
væri venja að boröa neinn sér-
stakan mat á páskadaginn, en
margir heföu þá fugla á boröum,
kjúklinga eða kalkún.
Fremur litiö er um páskaegg á
Kanarieyjum og þá aöallega fyrir
útlendinga. Hins vegar nóg um
kökur og tertur af öllum geröum.
Þaö sem mesta gleöi vekur hjá
börnunum eru stórar kökur, sem
geröar eru Ur súkkulaöi. Þær eru
látnar likjast stórum byggingum,
svo sem kirkjum, eöa frægum
styttum. Kökur þessar eru
nefndar Mona de Paska og er
mikil samkeppni milli bakara i
gerð þeirra, enda veita borgar-
stjórnirnar verölaun fyrir glæsi-
legustu kökurnar. Maria Teresa
sagöi, aö þessi siöur heföi oröiö til
i Barcelona á Spáni.
„Þaö var stórkostlegt aö skoöa
kökurnar i gluggum bakarianna.
Þarna stóöu þær I rööum i öllum
stæröum og geröum,” sagöi hún.
Maria Teresa læröi aö gera
svona kökur 1 hUsmæöraskól-
anum, en ekki kvaöst hUn nú hafa
lagt í aö búa þær til fyrir páskana
hér. 1 staðinn keypti hún páska-
egg handa börnunum og heföi
máluö egg.
„En súkkulaöiðköku verö ég aö
hafa á páskadag. An hennar
finnst mér engir páskar.”
Páskar i Noregi:
Marsipanhérar
og skíðaferðir
„1 Noregi þykir lambakjöt til-
heyra páskunum, en aö ööru leyti
eru engar sérstakar matarvenjur
þá. Þaö eru miklu fleiri heföir
varöandi mat á Islandi,” sagöi
Anne Marie Lorenzen, sendiherra
Noregs á islandi.
„Þaö er sérkennilegt hvernig
kristni og heiöni blandast saman
um páskana. Páskalambið til-
heyrir vist kristninni, þótt rekja
megi þann siö aftur fyrir kristni.
Sá siöur aö boröa egg á páskum
tengist hins vegar dýrkun frjó-
semisgyöjunnar.
Viömálum eggin i skrautlegum
litum til aö gera þau meira aölaö-
andi og borðum mikiö af þeim og
svo auövitaö súkkulaöieggjum. 1
Noregi er lika mikiö framleitt af
marsTpanhérum fyrir páskana,
bæöi heima og fyrir verslanir.
Þaö má sjá langar raöir af
þessum hérum, litlum og stórum,
I öllum verslunum dagana fyrir
páska.
Þaö aö hérar og kaninur tengj-
ast páskum, býst ég viö aö sé
vegna þess aö þau dýr eru þekkt
fyrir aö auka kyn sitt ört. Þetta á
þvl sömu rætur og eggin.”
Meira öl
Um páskana er drukkiö meira
öl en á nokkrum öörum hátiöum i
Noregi.
„Þetta er lika siöur frá gamalli
tiö,” sagöi Anne Marie. „Aöur
fyrr var öliö bruggaö heima og þá
var ilögnin miöuö viö jól og
páska. Og þótt heimabruggunin
sé nú að mestu lögö niöur, er
páskaöliö enn mjög vinsælt.”
Gult og grænt
„Viö leggjum llka mikiö upp úr
skreytingum um páskana. Þá er
allt skreytt meö gulu og grænu.
Dúkurinn, kertin og servietturnar
eiga aö vera i þeim litum og svo
koma páskaliljumar.
Þessi hluti páskasiöanna teng-
ist vorinu, heldég. En allir þessir
siöir hafa djúpar rætur, sem viö
höfum gleymt hverjar eru, þótt
viö höldum sjálfum siöunum.
Eitt er þaö I viöbót, sem tengist
nýju lifi og er mjög til siös I
Noregi. Viö tökum bjarkargrein-
ar inn I stofu og þar eru þær
látnar springa út. Þeir, sem ekki
eiga garö, geta keypt sér sllkar
greinar, þvl þær eru til I hverri
blómabúö.”
Auðir bæir
Anne Marie sagöi, aö páskarnir
væru sá tími, sem flestir Norö-