Alþýðublaðið - 21.07.1939, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 21.07.1939, Blaðsíða 3
FÖSTUDAG 21. JÚLÍ 1939 ALÞYÐUBLAÐKÐ ALÞÝDUBLAÐID F. R. VALBB&IARSSON. f fjarveru hana: SOæFÁN PJÉSTUJÍ6S©N. AF«Hlffl»SLA: AJ.&ÝÐUHÚSINU (Ituigangur Irá Hverfisgötu). 1|lMAK: ^|60: A|gréiiSsla, auglýsingar. |§Ö1: Ritstjérn (tanl íréttár). ||G2: Ritstjó^i. ||p3: V. S. Vilhjálms (heima). ÍpÖ5: AlþýSuprentsmiðjan. ? ÍP06; Afgrelðsla. 21: Steíén Pétursson (heima). ALÞÝBUPRENTSMIBJAN Kafbátarnir og konnánistar. "J^ AÐ er öllum enn í fersku *^ minni, hvernig kommúnistar iétu, áður en þýzka herskipið ,,E*mden" kom hingað í vetur. Þáð var engu líkara, en að þeir héldu, að Hitler væri í þann veg- itin að leggja landið úridir sig. Þeir básúnuðu það út í Þjóð- vijjanum, að herskipið ætti að kftga ríkisstjórnina til þess að láta af hendi flugstöð við Þjób- verja hér á Jarídi. Einn af þing- mönnum kommúnista, Einar 01- geirsson, sendi kommúnistablaði í Kaupmannahöfn lýgaskeyti um það, að forsætisráðherra landsins hefði viðurkennt það í umræðum á alþingi, að erindi herskipsins væri petta, og að hahn myndi semja við yfirmenn þess- Og þessí sami þingmaður kommún- ista gleymdi svo gersamlega öllu velsæmi í sambandi við heimsókn hitts þýzka "herskips, að harin íyrirvarð sig ekki einu sinni fyrlr það, að fara í kring um það á alþingi, að beðið væri um enska og ameríska herskipavernd! Svo taktlausa og virðulausa fram- komu riefir áíeiðaniega engirin þirigmabur. ..sýnt hér á; • ljaridi nokkru sinni. Það var miklu lík- ára því, að hér væri um agent érlends rikis að ræða, héldur en úih ábyrgan þirigrriariri splf- stæferar þjóÖar. En kommúnistar hafa bersýni- légá ekkert lært af sinni eigin hrieysu í sambandi við heímsókft „Erhden'' í vetur. Þyí afe nú er sami loddaraleikurinn byrja'ður í blaði þfeirra á nýs út af heirhsókn hinna þýzku kafbáta. Þvi er logið upp, aé ekki hafi verið sótt úm léyfi tií ríkisstjórnarinnar um það, að þfcír mættu koma hingaö; talafe uhi brot á hlutleysi landsins, full- yirt, að kafbátarnir séu komnir hingað til heræfinga í íslenzkri landhelgi, og látið í veðri vaka, afe þýzka stjórnin sé með þessari keimsókn að reyna að knýja fram einhver vilyrði af hálfu rikis- stjórnarinnar; að þessu sinnifyrir kafbátahöfn hér við land! Hvað eiga þessi iippþot komm- unista aðþýða í hvert skipti, sem þý?kt -herskip kemur hingað? Éru ekki éinnig öðru hvoru að koma hingað herskip annarra þjóða? Og er það ekjki alkunnugt, að slíkar herskipaheimsóknir eru svo að segja daglegur viðburður einhvers "staðar úti um heim, án þess að nokkurt veður sé gert út af þeim? Halda kommúnístar, að við íslendingar séum svo stórir, að við getum gert okkur leik að því að brjóta alþjóðlegar kurt- eiáisreglur á einni þjóð frekar éri annarri? Halda þeir, að hlutleysi landsins sé bezt sýnt og tryggt með slíkri framkomu? Og er að icndingu svo hátt risið á sovét- stjórninni í viðskiptum hennar við þýzku stjórnina, að kommúmst- uím úti ubi heim farist að vera að reyna að egna þjóðir sínar til fjandskapar við Þýzkáland?. Vilja þeir ekki byrja á því að beita sér fyrir því við yfirboðara sína austur í Moskva, að sovét- ríkið. sýni einhvernjit á að standa viÖ öll sín stóru orð gegn þýzka nazistarikinu, áður en þeir fara að gera kröfur tíl þess, að yopnlaus og hlutlaus þjóð, eins og við fslendingar, sýnum því þann fjandskap, að brjóta á því alþjóðlegar kurteisisreglur ? j Nei; það er vissulega ekki af ne'inni umhyggju fyrir sjálfstæði eða hlutleysi landsins, að komm- únistar grípa þannig hvert tækifæri til þess að reyna að tor- tryggja bæði hér á landi og er- lendis okkar einlæga -'viija til þess að vera hlutlausir og hálda okkur fyrir utan allar deilur stór- veldanna. Þvert á móti. Þeim liggur bersýnilega bæði sjálf- stæði og hlutleysi landsins í léttu rúmi, ef þeir aðeins gætu ~flækt það og þjóðina inn í illdeilur stórveldanna og skapað þá vit- firringu hér á landi í sambandi við þær, sem þeir vita, að Moskvakommúnisminn þarf með tíl þess að geta þróazt. Það er ekki út í bláinn, áð þeir senda upplognar greinar og símskeyti til útlendra blaða um sjálfstæðis- og hlutleysismál landsins. Sú starfsemi hefir alveg ákveðinn tilgang. Og sá tilgangur er ekki að tryggja hlutleysi landsins, heldur sá, að skaða það og skapa sjálfum sér grundvöll til þess að geta fiskað í gruggugu yatni á eftir. ., í nestið Niðursuðúvörur alls konar. Harðfiskur. Steinbítsrikling'uru Lúðuriklingur. Smjör. Egg- Tómatar o. m. »: Komið eða símið! BREKKA Símar 1678 og 2148. tTjarnarfaúðin. — Sími 3570. Heðlimnm góOtemplarareglunnar lefi ur 6 ispp í 10 pfisMHi síðen M Aðeins á siðasta ári bættust 1600 í hópinn. Viðtal við Helga Helgason, hinn nýkosiia stórf eniplar. —^ ^ »-----------—_ U G er búinn að vera full 52 ár í reglunni. Það var í máí-- -¦-'mánuði 1887, að ég gekk í unglingastúku í Hafnar- firði, þá aðeins 11 ára, og síðan hefi ég alltaf verið í reglunni, fyrst í stúkunni „Morgunstjarnan" í Hafnarfirði og svo í stúkunni „Einingin" hér í Reykjavík, og hefi ég gegnt ýms- um trúnaðarstörfum fyrir regiuna þenna tímá^ seni ég hefi verið í henni." Þetta sagði Helgi Heigasoh hinn nýkjörni Stórtemplar í við- tali við Alþýðublaðið í gær. Fyrstu árin vom einna skemmtilegustu starfsárin", held- ur Helgi áfram, „þá voru stúk- urnar eini starfandi félagsskap- urinn, og þá þekktust. ekki nein Bíó, leikhús eða annað það, sem svo mjög heillar æskuna nú á dögum. Þá var það fyrst og fremst æsk an, sem var mikílvirk í öllu stúku lifi, og voru skemmtanir og leik- sýningar, jafnframt stúkufund- unum, einu samkomurnar, sem fólki gafst kostur á að sækja, í fyrir utan kirkjugöngurnar vitan- lega, enda voru góðtemplarahús- in einu samkomuhús staðanna, og eru það reyndar víða enri. Leikstarfsemin var mjög mikil í stúkunum, og að örfáum leik- sýningum í Herkastalanum og í G!asgow undanteknum, voru leik- sýningar stúknanna þær einu. Það yar líka frá stúkunum, seni Leikfélágið fékk aðaístarfskrafta sína í fyrstunni, og má t. d. pefna Átna Eirikssbn, Stef- aníu Guðmiindsdóttur, Indriða-, dætur og mig. Já, í þá daga má segja, að starfið hafi verið einna léttast og skemmtilegast". — En hvenær var það þá erf- íðast og daufast? ..Það var eftir 1915, eftir að banninu var komið á, sem reynd- ar var aldrei riei.tt bann, eins og við templarar vildurii, að það væri. Læknum voru strax gefnar frjáls- ar héndur með að gefa út á- fengislyfseðla, og konsúiötin, fengu að flytja inn ótakmarkað áfengi. En' þá, 1915, héldu margir templarar, að starfi stúknanna væri lokið, þar sem búið væri að „þurrka landið", og hættu þeir því að rækja störf sín í stúkun- um. Lagðist því starfið víða nið- ur með öllu, en þó vom alltaf einhverjir, sem héldu uppi merki íeglunnar, og nú eru þessir erfiðr leikatímar yfirstaðnir, og hefir fé- lagaaukningin verið sérsfaklega mikil nú síðustu árin. T. d. nú s. 1. ár bættust 1600 nýir félag- Nar í regluna, en hún telur nú um 10 þúsundir alls á móti tæpum 6 þúsurid félögum 1934." - ,. ' — Inrian reglunnar en nú mikið rætt urri húsbyggingarmáíið. Gét- ið þér ¦ sagt okkur riokkuð um það? , , ¦ . ... , .; „Góðtemplarahúsið í Reykjavík er nú fullra 50 ára, og er vþvi- eðlilega orðið mjög gamaldag's, og á erfitt með að upp.fylia þær kröfur, -sem gerðar ,eru til .ný- tízku samkomuhúss. Auk þess er. húsið nú þegar orðið allt of lítið fyiir hina víðtæku starfsemi regi- únnar hér í bæ, en það háir mjög útbreiðslu hennar hér, . Mér er óhætt að segja, að það er §sk allra templara, að fá gott húsnæði sem allra fyrst, enda verðum við innan 6 ára að hafa skilað þessu, sem við riú höfum, HELGI HELGASON stórtemplar. við samkværht sölusamningum ríkisstjórnina. Vonumst við templarar þvíeftir, aðj menn bæði inriari reglunnar ogutan, hjálpi okkur til að eign- ast boðlegah samverustab"." • ,1 — Er stefna Stórsíúkurinar ekki sú sama nú í banrimáiinu og verið hefir? , ' ,, íí^ó;- en i.þj|g sem ^retvika^-^, iteggur' abaláfiellu##nvtfl:^gf^|: að riérabahfnn Merði^^^^ tey^ð^þaniit;. í ig ^að hérirBiWims u-rrti \eiU g sjálfræði um J)að hvort þau.yiljí f hafa áfengisútsölit, ;cða ekiri, 'og * ráði' einfaldur meirihluti vib al- 2 merinarvkosningajc iivi^komandi*¦¦. £ hérúbum því, en takmarkið er vitanlega ab^ koma Jt. ajgjöru i bánrii fýrir 'alít'Íandið.'1!". - . : •. J-í En hvert verbUr' abalstárlíb;"-'" hjá Stórstúkunnf '"¦ á* koriiándí haUStÍ? ; ¦¦:._,. v;,^. ;¦ v;,;^: ¦¦¦ii..,- , „Við munum^efja^ öfluga; út-, ¦bieibslustarfsemi, og þá sérsíak- : le,ga hér í Reykjavíkv því að höf- uðborgin er i híutfallr vib abra \f\ staði á landinu langv«ere|;" ^á.-; «Alþý&ufIokksféIagið. : Stjórn AlþýbuflokksfélagsiriisV biður alla félaga sína að muria ¦ e";i", að skrifstofa félagsins í Al- ¦þýbuhúsinu verður franivegis oþ- in ! daglega irá ;545-^7,l5, sími 502C, alla daga nema laugardaga. Þar er tekið á .móti arstillögum •.félagsmanna og gefnar ýmsar upplýsingar um félagsstarfsem- ina. Sérsraklega biður stjómin, hverfisstjóra" félagsins að setja";¦" sig í samband við skrif.stófuna'"' ;nú næstu daga — ,'helzt að kOma tnil skrafs og rábagerbar umým- - islegt varbandi starfsemina. ÚtbreiiSið Alþýðublaðið! Fra Eeykjavík: Alla, mánucl., miðvikud. og fö'stud' Frá Ákureyrh Alla mánudága, fimtud. og laugard^ga. - Afgreiðsla okkar á Akareyri er á..bif« réiðastð.ð Oddeýrar9' sínii 260. M.s.. Fagpanes annast • sjéleiðina. Ný|ar upphitáðar bifreiðar með títyarpi. Blfreiðasttðð Stelndðrs Símar: 1580, 1581, 1582, 1583, 1584. Danzig fyrr og nú. f^ JÖÐVERJÁR krefjast Danzig *^ aftur meb þeim forsendum, að Danzig sé þýzk borg og að íbúar hénnar vilji aftur sameinast Þýzkalandi, og að ákvæðið um pólska hlibib sé eitt af glappa- slio.um Vefsalasamningsins, þvi fetð það skeri í sundur þýzkt land- flæmi. En þeir gleyma a'ð geta þess, aö ákvæðið um pólska hliðið er ekki riein uppfinnirig þeirra, er stóðu að Versalasamningnum, heldur var það í raun réttri end- ursköpun þess ástands, sem ríkt hafði um aldaraðir, eða þar til Póllandi var skipt í lok 18. aldar. Aðalmunurinn á því ástandi, sem þá var, og því, sem nú er, ér sá, að stórir hlutar núverandi Austur-Prússlands tilheyrðu þá Póllandi, og að Danzig, enda þótt það væri þá fríríki, stóð þá undir pólskri vernd, en þar eru réttindi Pólverja nú mjög tak- mörkuð, og raunar hefir Dan- zig nú fullkomna sjálfsstjórn, 'ó- háða pólska lýðveldinu. Það var ekki fyrr en árið 1793, að Danzig komst í fyrsta sinn undir prússneska stjórn. I meira en tuttugu ár höfðu Prússlands- konungar litið hýru auga til þessarar auðugu, pólsku hafnar- borgar, sem hafði stjórn eigin málefna í sínum eigin ¦'höndum, en þeim hafði aldrei heppnazt að vinna samúð borgara fríríkis- ins, sem höfðu orðið mjög áuð- ,ugir á verzluninni við: Pólland og kærðu sig ekki á neinn hátt um breytingu á þáverandi ástandi. Fyrsti prússneski konungurinn, sem í alviöru gerði tilraún í þá átt að leggja Danzig undir sig, var Friðrik mikli. Honum * var það ljóst — eins og hann sagbi —, ab sá, sem hefir Danzig á valdi sínu, hefir einnig Pólland á valdi sínu. En þessi stabreynd er tenn i dag í fullu gildi, og þess vegna er vandamálið viðvíkjandi Danzig svo þýðingarmikið. Árið 1772, þegar Póllandi var skipt í fyrsta skipti, náði hann undir sig pólska hliðinu, sem seinna fékk nafnið Vestur-Prússland, en vegna * andspyrnu hinna, sem stóðu áð skiptingu Póllands, neyddist hann til þess að láta fríríkið afskiptalaust, sem við skiptinguna var þó svift öllu sam- bandi við 'Pólland. En Friðrik mikli gafst samt ekki upp. Hann var, eins og hann ritaði eftirmanni sínum i hinni pólitisku erfðaskrá sirini, viss um það, að Darizig yrði fyrr eða síð- ar að falla Prússum í skaut, ,ef farið væri að með lagni og hag- sýni og „borbabur einn biti í einu". Nákvæmlega sömu abferö höfbu Þjbbverjar gagnvart Ték- kóslóvakiu hálfri annarri öld seinna. Fribrik mikli tók þegar til starfa- Meb því ab leggja flutningsgjald á pólskar vörur til Danzig reyndi hann ab spilla helztu tekjulind Danzigbúa, siglingunni á Weichselfljótinu. Þegar Rússar mótmæltu þessu, þóttist hann vera verndari Lút- herstrúarmarina og kom af stabb. mótamælagönigum gegn trúar- bragbaharbstjórn kaþólsku kirkj- unnar, sem Danzigbúar þóttust þó ekki vera tilfinnanlega varir |við. I annað skipti greip hann til hefndarráðstafana vegna þess, að Danzigbúar höfðu sárrikvæmt stað hæfingu hans, veitt hæli 4000 flóttamönnum frá Prússlandi. En. þótt hann settist um hluta af landssvæbi Danzigbúa og tæki vatrisveitu þeirra á sitt vald, pá, ^áfust þeir ekki upp. Þab varb eftirmabur hans, FribMk Vilhjálmur II., sem nábi Danzig á sitt vald. Það skeði, þegar Póllandi var skipt í annað sinn, og það ástand, sem'þa ríkti," minnir mjög á núvéraridi ástand. Samkvæmt ávaTþi, sern út var gefið, var staðhæft, áð Danzig væri orðin rriiðstöb ' býltingár-. sinnaðrar starfsemi í samþandi við. Frakkland, og að Dánzigbú- ar . „misnoti misskilið frelsi", safni birgbum . harida óvinunum og ógni „fribi og öryggi ná- grannahéraðanná prússnesku. í stuttu riiáli, nákvæmlegá eiris og. „bolsevikinn" Benes og rauðu fribarspillarnir hans; ¦ ¦¦;¦ ; Aðeiris eitt sönnunargagnið, sem nú er notað, nefnilega það, ab Danzigbúar 'væru þýzkir, vantaði, - enda- þótt Danzigbúár væru ekki síður þýzki'r þá en núna.' \. •< • :: ; En það hefði reynst ókleift að láta Danzigbúa finna til hinnar þýzktl' þjóbernistilfinningar. Því að.andúbin gegn sigurvegaranrim, var svb mikil, ab þab þurfti að framkvæma innlimunina með valdi. Ráðib vildi' að vísu gefast upp, en fólkið gerbi uppreisn, vopnabist og'. hrakti prússnesku herdeildirnar úf úr borginni. Þab Var ekki fyrr en hafin- var- áköf skotárás á borgina, að hægt var ! að .ná henni á sitt vald. Það.ieið.þó á löngu áður en fólkið gat farið að una viðstjórn Prússa. Strax. ári'ð 1797 varð vopnuð uppreisn, sem; var kæfð i blóði. Þegar -prússnesku kon- ungshjónin komu árið 1806. -til Danzig á flótta undan Napoleonv var hætt við að nema þar stað- ar vegna þess, að fólkið var svo óviriveitt. Aftur á móti var tekib á; moti Frökkum með opnum örmum, og Napoleon heilsað serii manninum, sem hefði Íeyst.Dán-" zigbúa úr ánauð. Þegar /Vínar- fundurinn var haldinn 1.815 og þar átti að' endurskipuleggja Ev- . rópu,.kom, sendinefnd ^frá. Dan- zig til þess að, hindra þa*b, áð ' Danzig lenti .aftur undir stjórn Prússa — en árangurslaust.'.'. '^' Það yar ekki fyrr .en árið 186^,'5 eftir hina síðustu, misheppriubri pólsku uppreisn, áð Darizigbúar gáfust upp við að, en<durreisa frí-, ríkið, og þegar fríríkib yar stofi>-J ab á ný árib 1919, var þab.gegrii' vilja fojksjns. Én hverriig JhíigsaJ Danzigbúar í , dag? Eru.^ þeir' eins og Austur.ríkisriienn ' 'i' fyrra, því fylgjandi, ab sameinasV Þýzkalandi,"'en ekki þriðja.nk-- inu? Þessu getur.enginn svarab", því að íbúarnir, én af þeim' greiddu áðeins,. örfáir afkyal^ með, nazistum vib síbustu kosriing- ar, hafa ,ekki verið spurbir aö því. Afmælismót K.R. ' " ; > " Næstkomaridi rri'ááuaag heldur K;R. afmælismót sitt "í friálsum í- þrqttum, Ve^ður keppt í:200,.,§Q0 og 3000 m. hlaupum... langs.tQkki, stangarstökki, kúluvarpi'pg sleggju kasti. Verður í rrijög 'mörgum gréínum spennandi kepþrii,' t.' di kúlúvarþi," " langstökki, : stárigar-^ stökki'o. fí Þá mávbúást viðririeti í 800 metra Waupi. • - ' ; i ; t\-

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.