Tíminn - 18.03.1922, Blaðsíða 4

Tíminn - 18.03.1922, Blaðsíða 4
42 T í M I N N Guðrún Bjðrnsdóffir. Hinn 15. þ. m.' lést að heimili sínu, á gistihúsinu í Borgarnesi, eftir nýlega afstaðinn barnsburð, frú Guðrún , Björnsdóttir, kona Vigfúsar Guðmundssonar gest- gjafa. Var hún dóttir merkishjón- anna Björns bónda þorsteinsson- ar í Bæ í Borgarfirði, og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Komu þar saman hinar kunnu borg- firsku ættir, sem kendar hafa ver- ið við Húsafell og Deildartungu. Frú Guðrún var prýðilega vel gefin kona, bæði um gáfur, ment- un og dugnað. Fyrir tæpum tveim 4rum gekk hún að eiga mann sinn, sem eftir lifir, og tók þá um leið við húsmóðurstörfunum á hinu fjölsótta gistihúsi í Borgarnesi. Munu það allir róma, hinir fjöl- mörgu gestir, sem þangað komu, hversu prýðilega frú Guðrún rækti þá stöðu. Munu þau ekki vera mörg gistihúsin íslensku, sem áttu að fagna svo myndar legxi og alúðlegri húsmóður um alla hluti. Eru þeir nú margir, vinir og kunningjar þeirra hjóna, sem senda Vigfúsi gestgjafa og nákomnum ættingjum Guðrúnar heitinnar innilegar samúðar- kveðjur. ------o------ Fulltrúi Hrkjunnar. Bannmálið er tvímælalaust ein- hver alvarlegasta og áhrifamesta tilraun sem íslenska þjóðin hefir komið í framkvæmd um að bæta siðferði og mannúð í landinu. Á- vextina verður ekki um deilt. peir eru þegar orðnir óumræðilega miklir og góðir. Leiðtogar íslensku þjóðarinnar bæði í trúarlegum og siðferðileg- um efnum, bæði á undanförnum árum og nú, bæði innan hinnar íslensku kirkju og utan, hafa yfir- leitt skilið þetta mæta vel. þeim er það til mikils hróss, að yfir- leitt hafa þeir staðið mjög fram- arlega um að vinna að útrýming vínbölsins með bannlögunum. Af núlifandi mönnum úr tveim aðal- herbúðunum nægir að nefna til dæmis: Sigurbj örn Á. Gíslason og síra Friðrik Friðriksson annars- vegar og síra Harald Níelsson og Einar H. Kvaran hinsvegar. pegar á heildina er litið, verð- ur því ekki annað sagt, en að trú- málaleiðtogar íslendihga hafi i þessu efni þekt sinn vitjunar- tíma. J>ví sorglegra er það, er einstök áberandi dæmi koma fram um hið gagnstæða, og það undir alveg sérstaklega óviðeigandi kringum- stæðum. Hefir eitt slíkt dæmi borið við nú nýlega og er þannig vaxið að að því verður að finna opinber- lega. Á laugardaginn var var haldinn lokaður fundur í sameinuðu al- þingi. það var þar borið undir þingheim hvort ekki bæri að senda af íslands hálfu nýja sendi- menn til Spánar, til aðstoðar við nýja samninga við Spánverja. • Allir þeir sem á fundi voru guldu þessu jákvæði nema einn. Hann greiddi atkvæði á móti. Hann vildi ekki einu sinni gjöra þessa tilraun til að bjarga þessu mikla mannúðar og siðferðismáli. Hann vildi ekki einu sinni láta reyna það hvort Islendingar gætu komist hjá að láta erlenda þjóð kúga sig í slíku máli. pessi eini maður, sem þannig greiddi atkvæði, er hinn eini eig- inlegi fulltrúi sem íslenska kirkj- an á á alþingi, eini þjónandi prest- urinn sem á þar sæti, síra Sigurð- ur Stefánsson frá Vigur. Frægir verða þeir, hvor að sínu leyti, Einar þveræingur, Jón skrá- veifa og Sigurður Stefánsson. , Eigi kirkjan íslenska marga slíka fulltrúa, er hún dauðadæmd. J>á er óhugsandi að þjóðin trúi henni fyrir mannúðar- og sið- ferðismálum sínum. Baráttan vii „ferðamenskuna". ii. Telja má það sigur í þessum eín- um, að „Lárus htli" varð fyrstur aí „ráðherrunum" til að leggja niður Immbugs-starf sitt í stjórnarráðinu, þegar J. M. valt, og enginn tekinn i staðinn. Segja kunnugir, að piltur hafi lítið gert þar, nema koma ein- stöku sinnum, ekki á hverjum degi, og skifta símskeytum og bréfum milli skrifstofanna. Af ástœðum, sem ekki verða greindar hér, hafði skift- ing þessara skjala oft verið svo ófull- komiii, að annar maður varð að gera verkið að nýju. Umræður Tímans hafa þar með sparað landinu heilt embœtti, án þess nokkurt vald nema almenningsálitið þyrfti að koma til skjalanna. Mikill áhugi er talinn vera í þing- inu fyrir því, að kreppa að lögjafn- aðarmönnunum. Ætti sanngjarn íerðakostnaður hvers þeirra til Dan- rnerkur ekki að þurfa vera nema um 1000 kr. á mann, i stað rúmlega 4000. Sparast landinu þar alt að því 10,000 kr. í hvert sinn. Einstaka þingmenn hafa svo mjög brotið af sér um ferðareikninga til þings, hin síðari ár, að ekkí er um annað að gera en taka upp aftur „Jóhannesar hnapphelduna" frá 1912. Ætti að fylgja þeim lögum strang- lega, eips og þau voru þá, að við- bættri dýrtíðaruppbót af upphæðinni, eftir sömu reglum og gilda um fasta starfsmenn landsins. petta er full- komlega réttmæt lausn á málinu. Frá því að lögin um ferðakostnað þingmanna voru gerð og þar til dýr- tíðin byrjaði, liðu ekki nema 2 ár. Dýrtiðaruppbót er miðuð við verð- hækkun þá, sem gerðist 1914 og síð- an. pingmenn eru þess vegna vel haldnir af að hlíta lögunum frá 1912, að viðbættri dýrtíðaruppbót, sem síð- an fer lækkandi með ári hverju. pingmönnum er bráðnauðsynlegt sjálfum, að ganga á undan með góðu fordæmi um bóflega og sanngjarna nieðferð landsfjár. Ferðakostnaður sumra þeirra hefir verið alveg óhæfi- lega hár hin siðustu ár, þótt til séu margar heiðarlegar undantekningar. Færi ekki illa á að sparnaðarnefnd þingsins tæki þetta til athugunar nú i vetur. J. J- FiKini spumingar til Lárusar, fyrr- um „utanríkisráðherra". 1. Hvað telur Lárus kaup Sig. Magn- ússonar læknis á Vífilsstöðum mikið, frá landinu, þar sem hann, auk há- markslauna í peningum, hefir ókeyp- is hús, ljós og hita, og íbúðarhúsið með aðgerð á spítalanum, sem leiddi ai' húsbyggingunni, er talið að hafa kostað alt að 200 þús krónur? Fram- kvæmdin gerð að tilhlutun Jóns Magnússonar og stuðningsmanns hans, Jóh. Jóh. 2. Veit Lárus að eftir venjum um skattskyldu í Danmörku myndi Víf- ilsstaðalækninum þó ekki reiknuð þessi aðstaða nema sem x/5 af byrj- unarlaunum eða ca. 6—800 kr. árlega? 3. Myndi Lárus telja sig of ágeng- an um kaup, ef hann hefði fyrir aðal- starfið, aðstoð hjá föður sínum, haft aðeins liðl. V3 af núverandi kaupi sínu þar (ca. 5800 i stað 8500)? Eng- ar óbeinar tekjur hjá bæjarfógeta, gefið utanríkisráðherrakaupið land- inu, og kaupmönnum lögráðunauts- vinnuna, og eigendum Mbl. ritlaun öli fyrir skrif sín þar? 4. Borgar bæjarfógetinn 12 þús. kr. eða meira fyrir liús, ljós og hita i þórshamri, úr því a'ð það lítilræði, sem notað er fyrir skrifstofur í þágu landsins er áætlað að gleypa 3000? Káupfélagsstj órastaðan við Kaupfélag önflrðmagá í Vestur-ísafjarðarsýslu er laus. Umsóknir sendist til stj'órnar Kaupfélags öhfirðinga í'yrir 14. maí næstk. og yeitir hún allar frekari upplýsingar. 5. Hvað hefir Lárus haft miklar óbeinar tekjur áf bæjarfógetaembætt- inu árið sem leið, hvað fyrir auka- kenslu í lögvísi, hvað fyrir að vera lögráðunautur kaupmanna, hvað fyr- ir að skrifa dylgjur um Sambandið, og persónulegar árásir á samvinnu- menn i Mbl.? J. J. Lárus tekur pinkla sína. „Utanríkisráðherrann" kvað hafa orðið fyrstur af ráðherrunum til að yfirgefa stjórnarskipið. Kemur það vel heim við sagnir um lítil en hygg- in dýr, sem sjá fyrir forlög skipa og bjarga sér í tíma. Nýja stjórnin tek- ur sennilega engan í sess hans. Hefir þá umtal Tímans um. það embætti orðið til að spara þær þúsundirnar, þó að óbeinu áhrifin verði ennþá þýð- ingarmeiri. Héraðsskólarnir. peir eru nú fimm, og hinn sjötti í uppsiglingu austanfjalls. það er skól- inn á Núpi, Hjarðarholti, Hvitár- bakka, Breiðumýri og Flensborg. Gert ráð fyrir að byrjað verði austanfjalls næsta haust, í líkingu við skólann á Breiðumýri. Nú munu ýmsir þing- menn, sem áhuga hafa á unglinga- fræðslunni, hafa i huga að fá sameig- inlega fjárveitingu til allra þessara skóla, svo sem 4—5 þús. til hvers. það er sérstaklega nauðsynlegt að halda við héraðsskólunum nú í kreppunni, því að, þar verður efna- litlu fólki námsvistin ódýrust. Sparnaður. Tillögur Tímans um samfærslu em- bætta, svo sem hæstaréttar og laga- deildar, hafa vakið afarmikla athygli um land alt. Halldór Hermannsson bókavörður tekur í sama streng í Mbl. En allra kyndugast er að sjá suma helstu andstæðinga Tímans í þinginu vera að flagga með þessum Iánuðu íjöðrum. Sannleikurinn er sá, að hinu nærsýna og óhagkvæma fylgdarliði M, G. hefir aldrei dottið sjálfu neitt í hug, sem sparnaður væri að. peir hafa talað um sparn- að, en skort andlegan mátt til að finna nýjar og skynsamlegar leiðir. Og ekki hefir sparnaðurinn staðið þessu fólki fyrir gleði, þegar M. G. hefir verið að borga út fyrir „legát- ann" á Spáni, eða tugi þúsunda fyrir krossa Jóns, eða hundrað þúsund í heimskulegan veislufagnað. pá fanst „sparnaðarflokki Mbl." nógir pening- ar til að eyða. Nýtt byggingarlag. Guðm. Bárðarson, náttúrufræðis- kennari við gagnfræðaskólann nyrðra, hefir nýlega haldið fyrirlestur um endurreisn torfbæjanna. Hefir hann um mörg ár. gert tilraunir um heppi- lega hagnýtingu hins gamla íslenska byggingarefnis, torfsins. Mjög senni- legt er að athuganir og tilraunir G. Bárðarsonar fái mikla þýðingu fyrir bændur í snjóahéruðum landsins. Kjarnýin i hugmynd Guðmundar er að hafa torfið til skjóls, utan við þunna steinveggi, og búa svo um grunn hússins og þak, að útveggir skekkist ekki eða spillist af raka úr jörðinni eða úrkomu. Væntanlega kcmiur fyrirlestur þessi á prent bráð- lega. Hugmyndin -er þýðingarmikil. Alt sem styður að því að gera bygg- ingar hér á Iandi ódýrar, hlýjar og smekklegar, er þjóðmál í besta skiln- ingi orðsins. Yfirvofandi hætta. Danskir gróðamenn og aðstoðar- "fólk þeirra, hefir síðustu mánuðina gefið i skyn, að íslendingar myndu fljótlega koma á sveitina tli dönsku möinmu. Er skamt síðan danskir kaupmenn heimtuðu gengi viðurkent á íslenskri krónu. Talið að þeir hyggi gott til glóðarinnar að taka eignir skuldunauta sinna hér með hægu móti, þegar íslensk króna er orðin nógu lág. Sumir Stórdanir búast við að landið geti ekki staðið i skilum með afborganir af gömlu lánuflum í Danmörku. Mun því tilætlunin að danskir lánardrotnar settu mann eða menn til að krafsa það af tekjum landsins, sem inn kæmi. Um leið kæmu vitanlega sendimenn frá við- skiftavinum M. Guðmundssonar frá Englandi og heimtuðu veð sitt í toll- tekjunum. Yrði þá íslandi stjórnað af útsendurum erlendra lánardrotna, 'lík't og átt hefir sér stað í Tyrklandi, Kína og víðar. Sé það á viti bygt, sem þessir erlendu náungar segja, að M. Guðmundsson skilji svona við fjárhag landsins, þá er það hih brýn- asta nauðsyn að hafa nákvæmt og strangt eftirlit með < erlend- um gjaldmiðli, þ. e. láta and- virði íslenskra afurða nú í ár ein- göngu vera notað til að/ bjarga þjóð- inni frá hungursneyð og landinu frá gjaldþroti. --------n-------- 18. Maður á Norðurlandi, sem eg hefi aldrei sóð eða talað við, eða haft nokkur kynni af, Björn Líndal, síld- arkaupmaður á Svalbarðseyri, hefir við og við hin síðustu ár minst mín i blöðum kaupmanna nyrðra, og nú einkum í sambandi við nýafstaðna kosning í þingeyjarsýslu.' Ef mér væri kært hóíiaust o/lof, myndi Björn þessi vera einstakur velgerðamaður minn. Samkvæmt trú hans (því hann lifir í trú en ekki skoðun) ætti mátt- ur hugmynda minna og orða að vera alveg óvanalega og ótrúlega mikill. Eg hefi engin ytri valdatæki, ætta- sambönd, auð, háa stöðu, sit ekki í neinum nefndum, ráðum eða stjórn- um, hefi í stuttu máli enga sérstaka aðstöðu til að ráða meiru um almenn mál fram yfir hvern annan af þeim 20-^-30 þúsund meðborgurum , sem kosningarrétt hafa hér á landi. Væri trú Líndals rétt, er ómögulegt að skýra þetta fyrirbrigði nema með því að tillögur mínar um almenn mál væru óvanalega skynsamlegar, svo að margir menn yrðu til að fallast á þær. Eg veit að Líndal sjálfum mundi ckkert hól vera kærara en það, sem hann hleður á mig. Mér er nær að halda að .liarin vildi gefa ekki all- litið af þeim „Rinarmálmi", sem síld- in hefir geí'ið honum, til að fá þá einkcnnilegu aðstöðu í þjóðfélaginu, sem sjúkir draumórar hans hafa gef- ið mér. Eg geri þessvegna hvorki að þakka Líndal, eða afella hann, hvorki fyrir mina hönd eða annara. Eg vil aðeins nota tækifærið til að gofa skýr- ingu á hinu kynlega atferli hans. Er sú skýring, eða tilraun til skýr- ingar, einkum gerð til athugunar samvinnumönnum í Eyjafirði og þingeyjarsýslu, sem mest verða var- ir við bæxlagang þessa einkennilega manns. Min skoðun á Birni er sú, að hann sé maður, sem hvorki beri að óttast eða gera sér miklar vonir um: Hann sé maður sem eigi bágt, maður sem verðskuldi hlýlega meðferð og að- búð, maður sem hvorki eigi að hata, fyrirlíta né setja í miklar mannraun- ir. Vil eg leiða að þessu nokkur rök. Hr. Líndal vill komast í þjónustu landsins. Hann berst af alhuga fyrir W málstað kaupmanna, og við því er ekkert að segja. En jafnffamt þvi vill hann vera einskonar ráðunautur samvinnumanna um þeirra mál, um hvað sé rétt form kaupfélaga, og ræðst með illum orðum á þraut- rcynda forgöngumenn samvinnunnar i atthögum sínum, bræðurna Hall- grím og Sigurð Kristinssyni, og Ing- ólf Bjarnason. Hvernig getur mann- inum dottið í hug, að samvinnumenn fylgi ráðum slíks manns? Og skilji hann aðstöðuna, hví þá að gefa ráð, sem fyrirsjáanlegt er að ekki verða þegin? I Veraldarsögu Sveins frá Mæli- fellsá, á bls. 88, stendur: bróður- sonur Friðriks. J>að er ritvilla. Á að vera: föðurbróðursonar Frið- riks, sem var Ólafur Árnason frá Bakka. Líndal býður sig fram til þings í Eyjafirði og „dumpar". Við því er ekkert að segja. En í stað þess að taka fallinu með ró og stillingu, set- ur Björn út eymdarlega píslargráts- langloku, um hörmuleg forlög sín og vonsku veraldarinnar. Með þessum eymdarskap eyddi hann drjúgum trausti sínu, því veröldin er nú einu sinni svo gerð, að hún elskar meira sterka, þolna óg úrræðamikla menn, heldur en iiálí'kiökrandi eymdarsón þess, sem dregið hefir núll i hluta- veltu líísins. Frh. J. J. Hentugt áhald. Meðal annara á- halda sem sýnd voru á búsáhalda- sýningunni í vor sem leið, voru suðuskápar sem Stefán B. Jóns- son kaupmaður hér í bænum hef- ir til sölu. Telur sá er þetta skrif- ar rétt að mæla beinlínis með á- haldi þessu, af reynslu á eigin heimili. Sparar áhald þetta mjög tima við alla matarsuðu og vafa- laust eldsneyti, til stórra muna.Er maturinn soðinn við gufu og má sjóða marga rétti í einu við sama eldinn. Vegna þess að ekki rýkur af matnum sparast vafalaust nær- ingargildi. Áhaldið gætir sín sjálft og ekki getur brunnið við eða soðið upp úr. Einkanlega um annatíma, á meðalstórum eða heimilum í stærra lagi, er áhald þetta tvímælalaust til hinna mestu þæginda og sparnaðar. pingmenn Rangæinga hafa beð- ið ritstj. Tímans fyrir þá athuga- semd út af stefnuskrá Framsókn- arflokksins, sem birt var hér í blaðinu, að þeir séu henni sam- þykkir í aðalatriðum, en þó mót- fallnir því að landsstjórnin taki í sínar hendur sölu sjávarafurða, séu aðeins fylgjandi þeirri sölu- aðferð, ef um þröngan markað sé að ræða fyrir vörurnar (t. d. hesta). Hinsvegar telja þeir rétt að stjórnin hafi eftirlit og íhlut- unarrétt um það, hvernig gjald- eyri útfluttra vara sé varið. Sömuleiðis telji þeir rétt að landsverslun takmarki sig sem mest við einkasöiuvörutegundir. Rírar heimtur. „Kaupmenn, at- vinnurekendur og aðrir kjósend- ur" í Reykjavík senda alþingi ávarp um afnám landsverslunar og 'móti þeim verslunarráðstöfun- um, sem í ráði er að gera. Einir 390 menn, af öllum fjölda kjós- enda í Reykjavík, rita undir skjal þetta og mun þó ekki hafa verið gengið slælega fram í að safna. ------o------ Orðabálkur. skreppingur , (-s, vantar flt.), kk,. það að skreppur niður úr skel ofan á snjó eða niður úr þunnum ísalögum, þegar á er gengið, og grunt vatn er undir ísnum <t. ,d. í miðjan legg): pað var besta hald af f jörunni, nema skrepping- ur yfir álana. Öræfi. Suðursv. stöngl (-s, vantar flt.), kl., slór: veitu ekki að þessu stöngli. Súgf. (alg.). stöngla (-aði, -að), áls., slóra: við skulum ekki stöngla hér leng- ur. Súgf. (alg.). kolla (-aði, -að), áls.? kolla upp, kljúfa steinbítshausa til þurks. Súgf. fornbærast (-ðist, -st), s. í miðm.: kýrin er farin að fornbær- ast, það er farið að verða langt síðan kýrin bar, nytin er farin að lækka í henni. Súgf. Ritstjóri: Tryggvi pórhallison Laufási. Sími 91. Prentsmiðjau Acta.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.