Tíminn - 18.03.1922, Blaðsíða 4

Tíminn - 18.03.1922, Blaðsíða 4
42 T í M I N N Kaupfélagsstj órastaðan við Kaupfélag önfirðinaga í Vestur-ísafjarðarsýslu er laus. Umsóknir sendist til stjórnar Kaupfélags önfirðinga fy-rir 14. maí næstk. og veitir hún allar frekari upplýsingar. t ' Guðrún Bjðrnsdóttir. Hinn 15. þ. m. lést að heimili sínu, á gistihúsinu í Borgarnesi, eftir nýlega afstaðinn barnsburð, frú Guðrún , Björnsdóttir, kona Vigfúsar Guðmundssonar gest- gjafa. Var hún dóttir merkishjón- anna Bjöms bónda þorsteinsson- ar í Bæ í Borgarfirði, og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Komu þar saman hinar kunnu borg- firsku ættir, sem kendar hafa ver- ið við Húsafell og Deildartungu. Frú Guðrún var prýðilega vel gefin kona, bæði um gáfur, ment- un og dugnað. Fyrir tæpum tveim árum gekk hún að eiga mann sinn, sem eftir lifir, og tók þá um leið við húsmóðurstörfunum á hinu fjölsótta gistihúsi í Borgarnesi. Munu það allir róma, hinir fjöl- mörgu gestir, sem þangað komu, hversu prýðilega frú Guðrún rækti þá stöðu. Munu þau ekki vera mörg gistihúsin íslensku, sem áttu að fagna svo myndar legri og alúðlegri húsmóður um alla hluti. Eru þeir nú margir, vinir og kunningjar þeirra hjóna, sem senda Vigfúsi gestgjafa og nákomnum ættingjum Guðrúnar heitinnar innilegar samúðar- kveðjur. ——o----- Fulltrúi kirkjunnar. Bannmálið er tvímælalaust ein- hver alvarlegasta og áhrifamesta tilraun sem íslenska þjóðin hefir komið í framkvæmd um að bæta siðferði og mannúð í landinu. Á- vextina verður ekki um deilt. þeir eru þegar orðnir óumræðilega miklir og góðir. Leiðtogar íslensku þjóðarinnar bæði í trúarlegum og siðferðileg- um efnum, bæði á undanförnum árum og nú, bæði innan hinnar íslensku kirkju og utan, hafa yfir- leitt skilið þetta mæta vel. þeim er það til mikils hróss, að yfir- leitt hafa þeir staðið mjög fram- arlega um að vinna að útrýming vínbölsins með bannlögunum. Af núlifandi mönnum úr tveim aðal- hei'búðunum nægir að nefna til dæmis: Sigurbjöm Á. Gíslason og síra Friðrik Friðriksson annars- vegar og síra Harald Níelsson og Einar H. Kvaran hinsvegar. þegar á heildina er litið, verð- ur því ekki annað sagt, en að trú- málaleiðtogar íslendinga hafi i þessu efni þekt sinn vitjunar- tírna. því sorglegra er það, er einstök áberandi dæmi koma fram um hið gagnstæða, og það undir alveg sérstaklega óviðeigandi kringum- stæðurn. Hefir eitt slíkt dæmi borið við nú nýlega og er þannig vaxið að að því verður að finna opinber- lega. Á laugardaginn var var haldinn lokaður fundur í sameinuðu al- þingi. það var þar borið undir þingheim hvoi’t ekki bæi’i að senda af íslands hálfu nýja sendi- menn til Spánar, til aðstoðar við nýja samninga við Spánverja. Allir þeir sem á fundi voru guldu þessu jákvæði nema einn. Hann greiddi atkvæði á móti. Hann vildi ekki einu sinni gjöra þessa tilraun til að bjai’ga þessu mikla mannúðar og siðferðismáli. Hann vildi ekki einu sinni láta reyna það hvort íslendingar gætu komist hjá að láta erlenda þjóð kúga sig í slíku máli. pessi eini maður, sem þannig greiddi atkvæði, er hinn eini eig- inlegi fulltrúi sem íslenska kii’kj- an á á alþingi, eini þjónandi prest- urinn sem á þar sæti, síxa Sigurð- ur Stefánsson frá Vigur. Frægir verða þeir, hvor að sínu leyti, Einar þveræingur, Jón skrá- veifa og Sigurður Stefánsson. Eigi kirkjan íslenska marga slíka fulltrúa, er hún dauðadæmd. þá er óhugsandi að þjóðin trúi henni fyrir mannúðai’- og sið- ferðismálum sínum. —o----- laráttan við „ferðamenskuna“. ii. Telja má það sigur í þessum efn- um, að „Lárus litli“ varð fyrstur af „ráðherrunum" til að leggja niður humbugs-starf sitt í stjórnarráðinu, þegar J. M. valt,, og enginn tekinn i staðinn. Segja kunnugir, að piltur hafi lítið gert þar, nema koma ein- stöku sinnum, ekki á hverjum degi, og skifta símskeytum og bréfurn milli skrifstofanna. Af ástæðum, sem ekki verða greindar hér, hafði skift- ing þessara skjala oft verið svo ófull- komip. að annar maður varð að gera verkið að nýju. Umræður Tímans hafa þar með sparað landinu heilt embætti, án þess nokkurt vald nema almenningsálitið þyrfti að koma til skjalanna. Mikill áhugi er talinn vera í þing- inu fyrir því, að kreppa að lögjafn- aðarmönnunum. Ætti sanngjam ferðakostnaður hvers þeirra til Dan- merkur ekki að þurfa vera nema um 1000 kr. á mann, í stað rúmlega 4000. Sparast landinu þar alt að því 10,000 kr. í hvert sinn. Einstaka þingnxenn hafa svo mjög brotið af sér um ferðareikninga til þings, hin síðari ár, að ekki er um annað að gera en taka upp aftur „Jóhannesar hnapphelduna" frá 1912. Ætti að fylgja þeim lögum strang- lega, ein.s og þau voru þá, að við- bættri dýrtiðaruppbót af upphæðinni, eftir sömu reglum og gilda um fasta starfsmenn landsins. þetta er full- komléga réttmæt. lausn á málinu. Frá því að lögin um ferðakostnað þingmanna voru gerð og þar til dýr- tíðin byrjaði, liðu ekki nema 2 ár. Dýrtíðaruppbót er rniðuð við verð- hækkun þá, sem gerðist 1914 og síð- an. þingmenn eru þess vegna vel haldnir af að hlíta lögunum frá 1912, að viðbættri dýrtíðaruppbót, sem síð- an fer lækkandi með ári hverju. þingmönnum er bráðnauðsynlegt sjálfum, að ganga á undan með góðu fordæmi um hóflega og sanngjarna meðferð landsfjár. Ferðakostnaður sumra þeirra hefir vei’ið alveg óhæfi- lega hár hin síðustu ár, þótt til séu margar heiðarlegai’ undantekningar. Færi ekki illa á að spamaðamefnd þingsins tæki þetta til athugunar nú í vetur. J. J- Fímiu spuniingar til Lárusar, fyrr- um „utanríkisráðherra“. 1. Ilvað telur Lárus kaup Sig. Magn- ússonar læknis á Vífilsstöðum mikið, fiá landinu, þar sem hann, auk há- markslauna í peningum, hefir ókeyp- is hús, Ijós og hita, og íbúðarhúsið með aðgerð á spítalanum, sem leiddi af húshyggingunni, er talið að hafa kostað alt að 200 þús krónur? Fram- kvæmdin gerð að tilhlutun Jóns Magnússonar og stuðningsmanns hans, Jóh. .Tóli. 2. Veit Lárus að eftir venjum um skattskyldu í Danmörku myndi Víf- ilsstaðalækninum þó ekki reiknuð þessi aðstaða nerna sem V5 af byrj- unarlaunum eða ca. 6—800 kr. árlega? 3. Myndi Lárus telja sig of ágeng- an um kaup, ef hann hefði fyrir aðal- starfið, aðstoð hjá föður sínum, haft aðeins liðl. 2/s af núverandi lcaupi sínu þ;ir (ca. 5800 í stað 8500)? Eng- ar óbeinar tekjur lijá bæjarfógeta, gefið utanríkisráðherrakaupið land- inu, og kaupmönnum lögráðunauts- vinnuna, og eigendum Mbl. ritlaun öll fyrir skrif sin þar? 4. Borgar bæjarfógetinn 12 þús. kr. eða meira fyrir liús, Ijós og hita í þórshamri, úr því að það lítilræði, sem notað er lyrir skrifstofur í þágu landsins er áætlað að gleypa 3000? 5. Ilvað hefir Lárus haft miklar óbeinar tekjur áf bæjarfógetaembætt- inu árið sem leið, hvað fyrir auka- kenslu í lögvísi, hvað fyrir að vera lögráðunautur kaupmanna, hvað fyr- ir að skrifa dylgjur um Sambandið, og persónulegar árásir á samvinnu- menn i Mbl.? J. J. Lárus tekur pinkla sina. „Utanríkisráðherrann" kvað hafa orðið fyrstur af ráðherrunum til að yfirgefa stjórnarskipið. Kemur það vel lieim yið sagnir um lítil en hygg- in dýr, sem sjá fyrir forlög skipa og bjarga sér í tíma. Nýja stjórnin tek- ur sennilega engan í sess lians. Hefir þá umtal Tímans um það embætti orðið til að spara þær þúsundirnar, þó að óbeinu áhrifin verði ennþá þýð- ingarmeiri. Héraðsskólamir. þeir eru nú fimm, og hinn sjötti i uppsiglingu austunfjalls. það er skól- inn á Núpi, Iljarðarliolti, Hvítár- bakka, Breiðumýri og Flensborg. Gert ráð fyrir að byrjað verði austanfjalls næsta liaust, i líkingu við skólann á Breiðumýri. Nii munu ýnxsir þing- menn, sem áhuga hafa á unglinga- fræðslunni, hafa í huga að fá sameig- inlega fjárveitingu til allra þessara skóla, svo sem 4—5 þús. til hvers. það er sérstaklega nauðsynlegt að halda við héraðsskólunum nú í kreppunni, því að. þar verður efna- litlu fólki námsvistin ódýrust. Sparnaður. Tillögur Tímans um samfærslu enx- bætta, svo sem hæstaréttar og laga- deildar, hafa vakið afarnxikla athygli um land alt. Halldór Ilermannsson hókavörður tekuj’ í sama streng í Mbl. En allra kyndugast er að sjá suma helstu andstæðinga Tímans i þinginu vera að flagga með þessum lánuðu fjöðrunx. Sannleikurinn er sá, að lxinu nærsýna og óhagkvæma fylgdarliði M, G. hefir aldrei dottið sjálfu neitt í hug, senx sparnaður væri að. þeir hafa talað um sparn- að, en skort andlegan mátt til að finna nýjar og skynsamlegar leiðir. Og ekki liefir sparnaðurinn staðið þessu fólki fyrir gleði, þegar M. G. hefir verið að borga út fyrir „legát- ann“ á Spáni, eöa tugi þúsunda fyrir krossa Jóns, eða hundrað þúsund í heinxskulegan veislufagnað. þá fanst „sparnaðarflokki Mbl.“ nógir pening- ar til að eyða. Nýtt byggingarlag. Guðrn. Bárðarson, náttúrufræðis- kennari við gagnfræðaskólann nyrðra, hefir nýlega haldið fyrirlestur um endurreisn torfbæjanna. Hefir hann unx nxörg ár gert tilraunir um heppi- lega hagnýtingu hins gamla íslenska byggingarefnis, torfsins. Mjög senni- legt er að athuganir og tilraunir G. Bárðarsonar fái mikla þýðingu fvrir bæncíur i snjóahéruðum landsins. Kjarninn í imgmynd Guðmundar er að hafa torfið til skjóls, utan við þunna steinveggi, og búa svo um grunn hússins og þak, að útveggir skekkist ekki eða spillist af raka úr jörðinni eða úrkomu. Væntanlega kemur fyrirlestur þessi á prent bráð- lega. Hugmyndin >er þýðingarmikil. Alt sem stýður að því að gera bygg- ingar hér á landi ódýrar, hlýjar og smekklegar, er þjóðmál í besta skiln- ingi orðsins. Yfirvofandi hætta. Danskir gróðamenn og aðstoðar- 'fólk þeirra, hefir siðustu mánuðina gefið í skyn, að íslendingar myndu lljótlega koma á sveitina tli dönsku mömmu. Er skamt síðan danskir kaupmenn heinxtuðu gengi viðurkent á íslenskri krónu. Talið að þeir hyggi gott til glóðarinnar að taka eignir skuldunauta sinna hér með hægu móti, þegar islensk króna er orðin nógu lág. Sumir Stórdanir búast við að landið geti ekki staðið í skilum með afborganir af gönxlu lánunum í Danmörku. Mun þvi tiiætlunin að danskir lánardrotnar scttu mann eða menn til að krafsa það af tekjum landsins, sem inn kæmi. Um leið kæmu vitanlega sendimenn frá við- skiftavinum M. Guðmundssonar frá Englandi og heimtuðu veð sitt í toll- tekjunmn. Yrði þá íslandi stjórnað af útsendurum erlendra lánardrotna, líkt og átt hefir sér stað í Tyrklandi, Iíina og víðar. Sé það á viti bygt, sein þessir erlendu náungar segja, að M. Guðmundsson skilji svona við fjárhag landsins, þá er það hin hrýn- asta nauðsyn að hafa nákvæmt og strangt eftirlit með ■ erlend- um gjaldmiðli, þ. e. láta and- virði íslenskra afurða nú í ár ein- göngu vera notað til að/ bjarga þjóð- inni frá hungursneyð og landinu frá gjaldþroti. -----o---- Að gefnu tilefni. Maður á Worðurlandi, sem eg hefi aldrei séð eða talað við, eða liaft nokkur kynni af, Björn Líndal, síld- arkaupmaður á Svalbarðseyri, hefir við og við hin síðustu ár minst mín í blöðum kaupmanna nyrðra, og nú einkunx í sanxbandi við nýafstaðna kosning í þingeyjarsýslu.' Ef mér væri kært hóflaust oflof, niyndi Björn þessi vera einstakur velgerðamaður nxinn. Samkvæmt trú lxans (því hann lifir í trú en ekki skoðun) ætti mátt- ur hugmynda minna og orða að vera alveg óvanalega og ótrúlega mikill. Eg hefi engin ytri valdatæki, ætta- sambönd, auð, háa stöðu, sit ekki í neinum nefndum, ráðum eða stjórn- um, hefi í stuttu rnáli enga sérstaka aðstöðu til að ráða nxeiru unx almenn mál fram yfir hvern annan af þeinx 20—30 þúsund meðborgurum , sem kosningarrétt lxafa hér á landi. Væri trú Lindals rétt, er óinögulegt að skýra þetta fyrirbrigði nema með því að tillögur nxínar um almenn mál væru óvanalega skynsamlegar, svo að margir menn yrðu til að fallast á þær. Eg veit að Líndal sjálfum mundi ekkert liól vera kærara en það, sem bann hleður á mig. Mér er nær að hahla að .liahn vildi gefa ekki all- lítið af þeim „Rínarmálmi'1, sem síld- in hefir gefið honum, til að fá þá einkennilegu aðstöðu i þjóðfélaginu, sem sjúkir draumórar hans liafa gef- ið mér. Eg geri þessvegna hvorki að þakka Líndal, eða áfella hann, livorki fyrir nxína hönd eða annara. Eg vil aðeins nota tækifærið til að gefa skýr- ingu á hinu kynlega atferli hans. Er sú skýring, eða tilraun til skýr- ingar, einkunx gerð til athugunar samvinnunxönnum í Eyjafirði og þingeyjarsýslu, sem mest verða var- ir við bæxlagang þessa einkennilega manns. Mín skoðun á Birni er sú, að hann sé rnaður, sem hvorki beri að óttast •eða gera sér nxiklar vonir um: Ilann sé maður sem eigi bágt, maður sem verðskuldi ldýlega meðferð og að- búð, maður sem livorki eigi að hata, fyrirlita né setja i miklar nxannraun- ir. Vil eg leiða að þessu nokkur rök. Hr. Lindal vill konxast í þjónustu landsins. Hann berst af alhuga fyrir málstað kaupmanna, og við þvi er ekkert að segja. Iin jafnfranxt þvi vill lxann vera einskonar ráðunautur samvinnumanna um þeirra mál, unx livað sé rétt form kaupfélaga, og ræðst með illum orðurn á þraut- reynda forgöngunxenn samvinnunnar i átthögum sínúm, bræðurna llall- grím og Sigurð Kristinssyni, og Ing- ólf Bjarnason. Hvernig getur mann- inunx dottið i hug, að samvinnumenn fylgi ráðum slíks manns? Og skilji hann aðstöðuna, hví þá að gefa ráð, sem fyrirsjáanlegt er að ekki verða þegin? I Veraldarsögu Sveins frá Mæli- fellsá, á bls. 88, stendur: bróður- sonur Friði’iks. það er ritvilla, Á að vera: föðurbróðursonar Frið- riks, senx var Ólafur Ái-nason frá Bakka. Líndal býður sig fram til þings i Eyjafirði og „dumpar". Við því er ekkert að segja. En í stað þess að taka fallinu með ró og stillingu, set- ur Björn út eynxdarlega píslai’gráts- langloku, um hörmuleg forlög sín og vonsku veraldarinnar. Með þessunx eynxdarskap eyddi hann drjúgum trausti sínu, því veröldin er nú einu sinni svo gerð, að hún elskar meira sterka, jælna óg úrræðamikla menn, heldur en hálfkjökrandi eymdarsón þess, sein dregið hefir núll í hluta- veltu lífsins. Frh. J. J. ----o---- Henlugt áhald. Meðal annai-a á- halda senx sýnd voni á búsáhalda- sýningunni í vor sem leið, voru suðuskápar sefn Stefán B. Jóns- son kaupmaður hér í bænum hef- ir til sölu. Telur sá er þetta skrif- ar rétt að mæla beinlínis með á- haldi þessu, af reynslu á eigin heinxili. Sparar áhald þetta mjög tíma við alla matai’suðu og vafa- laust eldsneyti, til stórra muna.Er maturinn soðinn við gufu og má sjóða marga rétti í einu við sanxa eldinn. Vegna þess að ekki rýkur aí matnum sparast vafalaust nær- ingargildi. Áhaldið gætir sín sjálft og ekki getur brunnið við eða soðið upp úx’. Einkanlega um annatínxa, á meðalstórum eða heimilum í stæiTa lagi, er áhald þetta tvínxælalaust til hinna mestu þæginda og sparnaðar. JJingmenn Rangæinga hafa beð- ið ritstj. Tímans fyrir þá athuga- semd út af stefnuskrá Framsókn- arflokksins, sem birt var hér í blaðinu, að þeir séu henni sam- þykkir í aðalati’iðum, en þó mót- fallnir því að laixdsstjórnin taki í sínar lxendur sölu sjávarafui’ða, séu aðeins fylgjandi þeirri sölu- aðferð, ef um þröngan markað sé að ræða fyrir vörurnar (t. d. hesta). Hinsvegar telja þeir rétt að stjórnin hafi eftirlit og íhlut- unarrétt unx það, hvernig gjald- eyri útfluttra vara sé varið. Sömuleiðis telji þeir rétt að landsverslun takmai’ki sig sem mest við einkasöluvörutegundir. Rírai’ heimtur. „Kaupmenn, at- vinnurekendur og aðrir kjósend- ui’“ í Reykjavík senda alþingi ávarp um afnám landsvei’slunar og ’inóti þeim vei’slunarráðstöfun- um, sem í ráði er að gera. Einir 390 menn, af öllum fjölda kjós- enda í Reykjavík, rita undir skjal þetta og mun þó ekki hafa verið gengið slælega fram í að safna. --------------o--- Orðabálkur. skreppingur (-s, vantar flt.), kk,. það að ski’eppur niður úr skel ofan á snjó eða niður úr þunnum ísalögum, þegar á er gengið, og grunt vatn er undir ísnum <t. d. í miðjan legg): það var besta hald af fjörunni, nema skrepping- ur yfir álana. Öræfi. Suðursv. stöngl (-s, vantar flt.), kl., slór: vertu ekki að þessu stöngli. Súgf. (alg.). stöngla (-aði, -að), áls., slóra: við skulum ekki stöngla hér leng- ur. Súgf. (alg.). kolla (-aði, -að), áls. ? kolla upp, kljúfa steinbítshausa til þurks. Súgf. fornbærast (-ðist, -st), s. í miðm.: kýrin er farin að fornbær- ast, það er farið að verða langt síðan kýrin bar, nytin er farin að lækka í henni. Súgf. Ritstjóri: Tryggvi þórhaiisson Laufási. Sími 91. Prentsmiðjan Acta.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.