Tíminn - 29.10.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.10.1936, Blaðsíða 1
09 tjinþeímta ©afnarstt. 16 ein>l 2353 - Pi-»tí>«f '961 ©jaíbbaoj b I u 6 »ln« et 1 j 4 u i Átaangurttui foatat 7 ít. XX ár. Reykjavík 29. okt. 1936 45. blað Um jarðræktarlögin nýju Svar tíl Þorsteins Brietn Eftir Steingrim Steinþórsson, búnaðarmálastfóra Þorsteinn Briem heíir í blaði sínu 17. þ. m. birt ianga grein, sem hann þar að auki muni hafa látið sérprenta, og á að vera rökstudd gagnrýni á jarðræktarlögunum nýju. Þar sem tínt mun vera til í grein þessari allt það, er Þ. Br. og félagar hans þykjast geta að lögunum fundið, en greinin bins- ' vegar full af missögnum, blekkingum og útúrsnúningum, þykir mér eftir atvikum rétt að taka aðalefni hennar til nokkurrar yfir- ; vegunar. Grein Þorsteins er í 26 köflum og mun ég taka 18 fyrstu kaílana til athugunar, en það er sá hluti greinarinnar, sem aðal- j iega f jallar um II. kafla jarðræktarlaganna. Mun ég til glöggv- I unar f yrir þá, er greinarnar lesa, víkja að hverjum kafla sérstak- j lega og í sömu röð og málsatriðin eru tekin fyrir í grein Þ. Br. J Mun ég einnig halda kaflafyrirsögnum hans að nokkru leyti. U tsending jarðræktarlaganna. Það íyrsta, sem Þ. Br. finnur sér til, er að breytingatillögur ] Bændaflokksins á Alþingi hafi ekki verið prentaðar í útgáfu þeirri af jarðræktarlögunum, sem landbúnaðarráðherra sendi bændum síðastl. vor. — Við þessu er það að segja, að þarna var fylgt þeirri reglu, að prenta eingöngu þær breytingatillögur við hið upphaflega frumvarp, er samþykktar voru, og var þetta ge.t til þess, að sýna hvaða breytingar Alþingi heíði gert á frum- varpinu. Búnaðarþmgið, ákvörðunarvald þess og aístaða. Þorsteinn Briem heldur fram þeirri firru (sem hann raunar hefir eftir öðrum), að auka-búnaðarþingið, sem stjóra Bf. I. kvaddi saman 9. sept. s. 1., hafi ekki verið ályktunarfært um það, hvort félagið skyldi taka að sér framkvæmd jarðræktarlaganna. Nú var það svo, að þetta auka-búnaðarþing var af stjórn Bf. 1. kvatt saman til þess, og þess eingöngu, að taka ákvórðun um þetta atriði. Til hvers gerði stjórn Bf. 1. þetta, ef hún áleit ekki, að þingið væri ályktunarfært? Og hvernig hefði farið, ef auka- búnaðarþingið hefði samþykkt að taka við framkvæmd jarðrækt- arlaganna? Átti þá stjórn Bf. 1. að lýsa yfir því, að búnaðar- þingið hefði ekkert vald til að inna af hendi það verk, sem hún hafði kvatt það saman til að inna af hendi? Staðhæfing Þ. Br. byggist á misskilningi á lögum Bf. 1. Er sá misskilningur því furðulegri, sem þrásinnis er búið að leiðrétta hann. Meirihl. laganefndar búnaðarþingsins byrjaði á að heimska sig á því að segja í nefndaráliti, að lög Bf. 1 mæltu svo fyrir, að búnaðarþing, skyldi aðeins koma saman annað hvert ár. 1 9. gr. iaganna segir „Búnaðarþing skal haldið annað hvert ár" o. s. frv. Með þessu er vitanlega verið að tryggja það, að búnaðarþingið skuli kom saman að minnsta kosti annað hvort ár. Enda er þetta áður viðurkennt, bæði af stjórn Bf. 1. og búnaðarþinginu sjálfu, þar sem það hefir komið saman til aukafunda fyr en nú, eins og allir vita. Á búnaðarþinginu færði einn af fulltrúunum glögg rök fyrir því, að skilningur meirahluta laganefndar væri bersýnilega rang- ur (sbr. ræðu Sigurðar Jónssonar bónda á Arnarvatni í 40. tbl. Tímans). Gat meirihluti laganefndar þá engu svarað. En gleggsta sönnunin fyrir því, að búnaðarþingið raunvenl- lega taldi sig hafa ákvörðunarvaldið, felst í því, á hvern hátt raálið að síðustu var afgreitt. Ef búnaðarþingið hafði þarna ekk- ert ákvörðunarvald, hlaut það að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá. Það hafði þá vitanlega ekkert vald til að afsala Bf. í. framkvæmd jarðræktarlaganna. Meiri hluti laganefndar var því sjálfum sér ósamkvæmur, sem von var, þar sem hann hafði byggt á röngum rökum. Út af ummælum Þ. Br. er rétt að taka það skýrt fram, að það er minnihluti búnaðarþings, sem hafizt hefir handa um það, að áfrýja ágreiningnum til hreppabúnaðarfélaganna. Er þetta líka viðurkennt í plaggi því, er meirihluti stjórnar Bf. 1. hefir ritað hreppabúnaðarfélögunum 9. okt. s. 1. „Hlutur hinna verst settu". Þ. Br. tekur það fram, sem rétt er, að styrkur á flatarmál í túnasléttum hefir nokkuð verið lækkaður. Af því dregur hann þá ályktun, að þau býli, sem lítið eða ekkert hafa ræktað enn, verði yfirleitt harðar úti en áður, þrátt fyrir 20% uppbótina á fyrstu 1000 krónurnar, sem býlin alls fá í styrk. Til þess að komast að þessari niðurstöðu, virðist Þ. Br. ganga út frá því, að þessi býli eigi ekki að fa styrk út á neitt nom* túnaaléttur. Hann glsymir að geta þeas í þessu sambandi, að styrkur til framræslu er hækkaður, og það um 20—26% á þeirri framræslu, sem aðallega kemur til greina. Hann gleymir að geta þess, að styrkur til áburðargeymslu er hækkaður all- verulega. Og hann gleymir einnig að geta þess, að styrkur út á votheysgryf jur er stórhækkaður. Og hann gleymir að lokum að geta þess, að styrkur er veittur út á umbætur, sem alls ekki hafa verið styrktar áður og á ég þar við steypt haugstæði og þurheyshlöður úr öðru efni en steinsteypu. Til viðbótar þessari almennu hækkun kemur svo 20% uppbótin hjá þeim „verst settu". Þorsteinn Briem lítur, eftir þessu, svo á, að framræsla, á- burðargeymslur og heyhlöður, séu hlutir, sem „hinir verst settu" hafi enga þörf fyrir. Hjá þeim sér hann ekkert nema „túna- slétturnar". Vitanlega hafa þessi býli fullkomlega jafnmikla þörf, hlut- f allslega og önhur býli, f yrir þessar umbætur. Ef til vill er Þor- steinn Briem ekki það búfróður, að hann viti til þess, að tjín þurfi framræslu við, en það er öllum ljóst, sem að jarðabótum hafa unnið, að mikill hluti af túnum okkar þarfnast framræslu, og að einn aðal gallinn á ræktun síðustu ára er einmitt skortur á framræslu. Þess vegna þurfa líka flestir af þeim, sem enn eiga tún sín ósléttuð, vitanlega að ræsa þau fram samhliða sléttun- inni að meira eða minna leyti. Og auðvitað eru það líka þessi býli, býli hinna „verst settu", sem fyrst og fremst vantar ennþá áburðargeymslur og hey- hlöður, þótt Þorsteinn Briem virðist líta svo á, að slíkt sé óþarfa „luxus" fyrir hina „verst settu". *En einmitt með því, að styrkja hlöður úr öðru efni en steinsteypu, er hugsað um hag þeirra manna, sem ekki hafa efni á að byggja úr hinu dýrara efni, steinsteypunni, sem eingöngu hefir verið styrkt að undan- förnu. Sama er að segja um haugstæðin. Þau eru ódýrari en venjuleg haughús. Þ. Br. endar þennan kafla greinar sinnar með því að segja, að 20% uppbótin sé blekking ein og komi ekki að neinu gagni fyrir þá, sem hennar eiga að njóta. En eins og sýnt hefir verið fram á, fær Þ. Br. niðurstoðu sína með því að taka einn lið um- bótanna út úr og sleppa öllu öðru, þótt öllum skynbærum mönn- um á þessa hluti, sé það ljóst, að framræsían á alltaf að fram- kvæmast á undan jarðvinnslunni, ef réttar ræktunaraðferðir eru viðhafðar, og reynslan hefir sýnt, að á ýmsu veltur um það, á hvaða umbótum er byrjað að öðru ieyti. Það er því furðu djarft af Þorsteini Briem, sem sjálfur beitir slíkri málsmeðferð, sem að framan er greint, að bera öðrum á brýn „blekkingar" í þessu máli. „Bezt settu býlin". Þorsteini Briem hefir eftir gaumgæfilega leit, tekizt að uppgötva á öllu landinU sex jarðir, sem hafa 1000—2000 hesta heyafla af útengi, en mjög lítinn jarðræktarstyrk hafa hlotið. Leggur hann nú á það ríka áherslu, hversu mikinn og óeðlilegan hagnað þessi „stórbýli", sem hann svo nefnir, hafi af 20% upp- bötinni. Þetta leyfir maðurinn sér að segja, og þó er hann alveg ný- búinn að lýsa yfir því, að 20% uppbótin til „hinna verst settu", sé ekkert nema blekking. Slík málsmeðferð dæmir sig sjálf. Áhrif hámarksins á stof nun nýbýla. Það er rétt hjá Þ. Br., að hægasta nýbýlastofnunin og sú sem auðveldast er að koma í framkvæmd — án mjög mikils undirbúnings, er sú, að bændur stuðli að skiftingu jarða milli barna sinna. , En út frá þessari réttu forsendu dregur Þ. Br. þá alröngu og furðulegu ályktún, að ákvæðið um hámarksstyrk (5000 kr. á hvert býli) „torveldi" slíka skiptingu. Þorsteinn Briem er áreiðanlega fyrsti maðurinn, sem dottið hefir í hug að halda slíku franí opinberlega. Yfirleitt er það við- urkennt, jafnvel af andmælendum laganna, að hámarksákvæðið hljóti að verka alveg öfugt við það sem Þ. Br. segir, þ. e. í þá átt að knýja menn til að skipta stærstu jörðunum, þeim, sem mestan hafa hlotið styrkinn. Einstaka menn álíta þettá ranga stefnu, og vera má, að Þ. Br. sé nú, vegna hins nýja sálufélags, kominn á þá skoðun.þótt hann væri á öðru máli, meðan hann var í Framsóknarfloliknum. Þótt stutt sé síðán nýju jarðræktarlögin komu í gildi, er réynslan strax farin að skera úr um þetta atriði. Fleiri en einn af þeim bændum, sem komnir erti í hámark eða nalægt hámarki, hafa komið til mín, til að ræða'um það við mig, að nú yrðu þeir að fara að skipta jörðum sínum, þótt þeir ekki hafi ætlað það áður, að svo stöddu, til þess.að býlin geti notið styrksins áfram. Vitanlega gleymir Þ. Br. líka að geta þess, að þegar jörð ar skipt, er svo ákveðið í 12. gr. laganna, að draga skuli 25% frá heildarupphæð styrksins, en að styrkurinn, að þessu frádregnu, skuh skiptast á milli býlanna í sömu hlutföllum og umbætur þær, er styrks hafa notið. Þetta gerir það að verkum, að bæði gamla býlið og nýju býlin eiga, ef skipting fer fram, rétt á meira en 5000 kr. hvert. Er það kannske þetta atriði í sambandi við hámarksákvæðið, sem Þ. Br. álítur, að „torveldi" það að bændur skipti jörðum milli barna sinna?\ Hingað'til hefir skipting í nýbýli ekki frekar átt sér stað á styrkhæstu jörðunum en hinum, og alls ekki þeim, sem lengst eru komnar yfir hámarkið. Eða treystir Þ. Br. sér til að sanna, að styrkhæstu jorðunum hafi yfírleitt vei'ið skipt? Um almenn áhrif hámarksins. Þ. Br. ver alllöngu máli til að sýna fram á það, að há- marksákvæðið hindri það, að bændur geti komið fram nauðsyn- legustu umbótum á býlum sínum. Dæmið, sem hann færir fram máli sínu til sönnunar, er á þessa leið: Hann gerir ráð fyrir 8 manna fjölskyldu, er lifi á kúabú- skap eingöngu. Eeiknar hann með því, að tvær kýr þurfi til framfærslu hverjum heimilismanni, eða 16 kýr alls, og að hver kýr þurfi 1 hektara (S dagsl.) af túni. Á það má benda, að fjölskyldan, sem Þ. Br. nefnir, mun vera talsvert meira en meðalf jölskylda. En þessi ónákvæmni skal þó ekki nánar rædd. Síðan slær Þ. Br. því föstu að hámarkið til hinna éinstöku umbóta, svo sem haughúss, safngryfju, þurheys- og votheys- hlöðubygginga, nægi ekki til þess að styrkja slíkai- umbætur íyrir 16 kúa áhöfn. 13. gr. jarðræktariaganna ákveður, að hámarksstyrkur til safngryfja og ha.ughúsa skuli vera 1500 kr. Þótt 16 kýr séu langt yfir áhöfn á meðalbyli nú, jafnvel þótt eingöngu sé stundaður kúabúskapur, skal þó á það fallizt, að sv\> stórri f jölskyldu, sem hér er gert ráð íyrir, muni eigi veita af þessari áhöfn sér til lífsframfæris. Nú mun láta nærri að fyrir hverja kú þurfí sem næst 2 teningsmetra í þvaggryf ju og 8 teningsmetra í haughúsi. Fyrir 16 kýr þarf þá alls 32 teningsmetra í þvaggryfju og /128 ten- ingsmetra í haughúsi. Styrkurinn út á þvaggryfju af þeirri stærð er þá 272 kr., og út á haughúsið 896 kr. eða samtals 1168 kr. Er þá gert ráð fyrir vönduðustu gerð. Jafnvel þótt tekið sé tillit til hæfilegs uppeldis, og brúkun- arhrossa, og þá gert ráð fyrir, að öll stórgripaeignin svari til 20 kúa áhafnar, kemst styrkurinn samt ekki nema upp í 1462 kr. eða ekki upp í hámarkið, 1500 kr. Hámarksstyrkur til hlöðubygginga er 500 kr. nú eins og hann var samkv. hinum eldri jarðræktarlögum. Nú er styrkur út á alsteyptar þurheyshlöður 1 kr. fyrir teningsmetra, þurheyshlöður úr öðru efni kr. 0,50 og út á vot- heyshlöður kr. 2,50. Um það er að sjálfsögðu ekki hægt að vita hvaða hlutfall verður í hverju einstöku tilfelli milli þessara þriggja gerða af hlöðum,' og fer það að nokkru eftxr því, hvað styrkurinn nægir til að styrkja stórt hlöðurúm. En vitanlegt er, að mjög margar af þeim hlöðum, sem reistai' verða, muni ekki verða steinsteyptar. En bóndi, sem byggir 250 teningsmeti-a í steyptum hlöðum,. 200 teningsmetra í ósteyptum hlöðum og 60 teningsmetra í vot- heysgryfjum, fær nákvæmlega hámarkið, 500 kr.. En þetta hlöðurúm á, samkvæmt því sem Halldór Vilhjálmsson telurv í líandbók bænda, að nægja fyrir ca. 900 hesta af töðu (100 kg. að vetri). Séu hverri kú ætlaðir 40 hestar af töðu, sem er mjög ríflega í lagt, nægir þetta fóður handa 22—23 kúm eða mun stærri áhöfn en Þ. Br. gerir ráð fyrir. Svo leyfir Þ. Br. sér að halda því fram, að þessi styrkur nægi ekki einu sinni til að byggja áburðar- og fóðurgeymslur handa 16 kúa áhöfn! Er þetta eitt Ijósasta dæmi þeirra beinu rangfærslna, sem niðurstöður hans eru byggðar á. Þá telur Þ. Br., að þær 3000 kr., sem eftir eru, til sjálfrar jarðræktarinnar, nægi til þess að fullvinna 7,5—9 hektara (221/2—27 dagsláttur). Er þetta auðvitað mjög .breytilegt eftir staðháttum, og þó einkum eftir því, hve mikillar framræslu er þörf. Og á það má benda, að sumir munu ekki nota til fulls það fé, sem mest má verja til áburðar- og fóðurgeymslu, og geta þá lagt þeim mun meira í ræktunina. Sé gengið út frá því, að styrkurinn nægi til að rækta 9 hektara (27 dagsl.), sem einungis mun þó eiga við, þar sem Framh. á 4. síðu

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.