Tíminn - 08.04.1941, Síða 1

RITSTJÓRI:
ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON.
I FORMAÐUR BLAÐSTJÓRNAR:
JÓNAS JÓNSSON.
ÚTGEFANDI:
PRAMSÓKNARPLOKKURINN.
RITSTJÓRNARSKRIFSTOFUR:
EDDUHÚSI, Llndargötu 9A.
SÍMAR: 4373 og 2353.
AFGREIÐSLA, INNHEIMTA
OQ AUGLÝSINGASKRIFSTOFA:
EDDUHÚSI, Lindargötu 9 A.
Síml 2323.
PRENTSMIÐJAN EDDA hjt.
Símar 3948 og 3720.
25. ár.
Reykjavík, þriðjudagiiin 8. apríl 1941
41. blaft
■bnar hlandi
lðl,34§
Vorsókn Þjóðverja liafin
Uppdráttur, sem sýnir afstööu landa á Balkanskaganum og við austanvert
Miðjaröarhaf.
Aðstaða Dana til samninga
við Islendinga
Ha ifcft
Jerusale?
;TUNIS<
f ranzeuena. ' stí- —1
i -a 4 Maltá
/r***Air*42r .S-BA
0 Mlles
...1 1----1 (2e06):r'::y::<\ý::: •úyvfcVivA ?
Alþingi:
Ýms þíngmál
Brottflutningur fólks
úr kaupstöðum.
Allsher j arnefnd efri deildar
leggur til að gerðar verði nokkr-
ar breytingar á frv. ríkisstjórn-
arinnar um leigu á skólahús-
um og þinghúsum í sveitum,
vegna brottflutnings barna úr
kaupstöðum. Leggur nefndin til
að leigunámsheimildin nái
einnig til slíkra húsa í kauptún-
um, þar sem ekki sé álitin loftá-
rásarhætta, og til alls húsnæðis
í sveitum og kauptúnum, sem
sé nothæft en ekki notað. Þá
nái leigunámsheimildin einnig
til farartækja, sem með þarf til
að koma börnunum til og frá
ákvörðunarstað.
Þá gerir nefndin ennfremur
ráð fyrir því, að mæður geti
fylgt börnunum.
Landskipti.
Steingrímur Stelnþórsson og
Bjarni Ásgeirsson flytja frv. til
laga um landskipti (skiptingu
jarða). Segir í greinargerðinni,
að núgildandi lagaákvæði um
þetta mál séu ekki nógu víðtæk
og leiði því oft til málaferla,
sem hægt væri að fyrirbyggja.
Fleiri ágallar séu á þeim og sé
það tilgangur frv. að reyna að
bæta úr þessu.
Frumvörp fram-
færslunefndar.
Tvö frumvörp frá fram-
færslunefnd ríkisins, en hana
skipa Jens Hólmgeirsson, for-
maður, Kjartan Ólafsson og
Sigurður Björnsson frá Veðra-
móti, hafa verið lögð fram í
þinginu. Annað frv. er um
jarðakaup vegna kauptúna og
sjávarþorpa, en hitt frv. um
landnám ríkisins. Beggja frv.
hefir verið ítarlega getið hér í
blaðinu.
Vegnrinn um Sijjlu-
fjarðarskarð.
Þingmenn Eyfirðinga og Skag-
firðinga og uppbótarþingmenn
úr þeim kjördæmum flytja
þingsályktun í sameinuðu
þingi um að Siglufj arðarskarðs-
vegur skuli fullgerður eigi síðar
en sumarið 1942. Búið er að
gera fjórðung vegarins frá
Skarðsdal í Siglufirði að Hraun-
um í Fljótum og hefir sá kafl-
inn kostað um 200 þús kr. Áætl-
að er, að sá hluti vegarins, sem
er ógerður, kosti um 600—700
þús. kr. miðað við kauplag í
febrúarmánuði síðastliðnum.Um
veg þennan heflr oft verið skrif-
að hér í blaðið.
Dragnótavelðar.
Sex þingmenn, Pálmi Hann-
esson, Jón Pálmason, Stefán
Stefánsson, Skúli Guðmunds-
son, Steingrímur Steinþórsson
og Gísli Guðmundsson flytja
frv. um að dragnótaveiðar skuli
bannaðar nema yfir sumarmán-
uðina júní, júlí og ágúst. í
greinargerðinni segir, að víða
út um land, einkum nyrðra, sé
óánægja mikil út af þeim bú-
sifjum, er dragnótin valdi á
fiskafla og veiðarfærum. Þá
virðist dragnótin ganga of
nærri flatfiskstofninum og sé
það eitt nægileg ástæða til auk-
innar friðunar.
Kolaveiðar.
Sjávarútvegsnefnd neðri deild-
ar flytur frumvarp um að bann-
að sé að veiða og selja kola,
(Framh. á 4. síöu.)
Niðurstöður aðal-
manntals 2. des.
síðastliðinn
í seinustu Hagtíðindum
birtist bráðabirgðayfirlit um
aðalmanntalið 2. des. 1940.
Samkvæmt því var mann-
fjöldinn í landinu 121.348,
eða 12.487 fleiri en í síðasta
aðalmanntali, sem fór fram
1930.
Bráðabirgðayfirlitið fer hér á
eftir. Til samanburðar er sett
ársmanntalið í árslok 1939 og
aðalmanntalið 1930.
Kaupstaðir:
Reykjavík 38094 38219 28304
HafnarfjörSur ... 3707 3615 3591
ísafjörSur 2863 2788 2533
SiglufjörSur 2883 2975 2022
Akureyri 5542 5103 4198
SeySisfjörSur .... 903 917 936
NeskaupstaSur .. 1097 1100 1118
Vestmannaeyjar . 3579 3442 3393
Samtals 58668 58159 46095
Sýslur:
Gullbr.- Kjósars. 5582 5141 5293
BorgarfjarSars. .. 3208 3093 2675
Mýrasýsla 1816 1821 1764
Snæfellsnessýsla . 3467 3409 3536
Dalasýsla 1424 1446 1602
BarSastrandars. . 3019 3066 3119
ísafjarSarsýsla .. 5073 5109 5586
Strandasýsla .... 2092 2082 1833
Húnavatnssýsla .. 3650 3681 3879
SkagafjarSars. .. 3906 3909 4012
EyjafjarSarsýsla . 5309 5350 5176
Þingeyjarsýsla .. 5942 5933 5674
N.-Múlasýsla .... 2608 2727 2766
S.-Múlasýsla .... 4300 4235 4514
A.-Skaftafellss. .. 1141 1132 1127
V.-Skaftafellss. .. 1587 1622 1723
Rangárvallas. ... 3310 3370 3505
Ámessýsla 5246 4979 4982
Samtals 62680 62105 62766
Alls á öllu landinu 121348 120264 108861
Yfirlitið sýnir, að seinustu 10
árin hefir ibúafjöldi landsins
aukizt um 12,487 manns eða
11.5%. Er það talsvert minni
fjölgun en næsta áratug á und-
an, en heldur meiri en á ára-
tugunum frá 1900—1930.
Öll mannfjölgunln seinustu
10 árin hefir lent í kaupstöðun-
um, því í sýslum hefir fólkinu
fækkað um 86 manns. Mest hef-
ir fækkunin orðið í Dalasýslu,
eða um 11%. í Reykjavík og á
(Framh. á 4. síöu.)
í Lögbirtingablaðinu er birt yfirlit
um efnahag Landsbankans, miðað við
lok febrúar, janúar og desembermán-
aða. Samkvæmt efnahagsyfirlitinu
jukust innieignir bankans í bönkum
erlendis úr 1,1 miljón króna í 57,9
miljónir síðastliðið ár. í lok febrúar-
mánaðar námu þessar innieignir er-
lendis orðið 69,8 miljónum króna og
höfðu aukizt um 10 miljónir i janúar-
mánuði og 2 miljónir í febrúar. Orsök
þess, að innieignir jukust ekki jafn ört
í febrúar sem næsta mánuði áður, var
ákvörðun sú, sem gerð var um yfir-
færslu sterlingspunda. Heildarupphæð
innlendra víxla og ávísana hefir hald-
izt að kalla má óbreytt. Um áramótin
1939—40 námu útistandandi reiknings-
lán alls 3,4 miljónum króna, en um
síðustu áramótin voru þau aðeins 0,9
milljónir. Innstæðufé í slíkum reikn-
ingum jókst hins vegar úr 0,2 milljón-
um króna í 1,4 milljónir. Hlaupareikn-
ingslán, er nánlu 10,3 milljónum í árs-
lok 1939, lækkuðu mjög árið 1940, og
voru aðeins 3,3 milljónir króna í árs-
lok. Innstæðufé í hlaupareikningum
var 10,3 milljónir króna í ársbyrjun, en
var orðið 23,9 milljónir í árslok. Sparifé
jókst á árinu úr 32,5 milljónum króna
Sökum þess að einstaka menn
hér á landi hafa álitið, að okk-
ur íslendingum beri nú að snúa
okkur til dönsku stj órnarinnar
og óska eftir endurskoðun á
sambandssáttmálanum frá 1918,
þrátt fyrir hertöku Danmerkur,
eins og hún hefir verið fram-
kvæmd, þykir mér hlýða að birta
stutta frásögn, um vald Þjóð-
verja yfir utanríkismálum Dana,
eftir frásögn danska blaðsins
„Frit Danmark", sem gefið er
út í London.
Alveg nýverið hefir auk þess
borizt fregn frá London um
tvennt, sem sýnir, hve mjög er
þrengt að Dönum. Annars vegar
eru höfð eftir Stauning þau orð,
að hann vonist eftir að þjóðin
fái að halda móðurmálinu, og í
öðru lagi, að hann hafi að veru-
legu leyti viðurkennt þjóðskipu-
lag nazista. í fyrstu mun hafa
verið minna þrengt að Staun-
ing, heldur en sumum öðrum
dönskum stjórnmálamönnum
sökum vinsælda hans í landinu,
en nú er röðin sýnilega komin
að honum. Seint í vor sem leið
var dr. Munch knúinn til að
segja af sér embætti utanríkis-
ráðherra, og nazistinn Scaven-
ius settur í stað hans. Snemma
sparisjóösinnstæður heldur minnkað;
nemur það 800 þús. króna. Útlánsupp-
hæð hlaupareikninga hefir hækkað um
nær 4 milljónir, en hlaupareiknings-
innstæður dregizt saman um nær 8,6
milljónir króna. Vixlalán hafa lækkað
um 4 milljónir króna.
t t t
Enn hafa íslenzkir sjómenn bjargað
fjölda skipbrotsmanna, er á hrakningi
voru í björgunarbát á hafi úti. Á
sunnudaginn, er togarinn Gulltoppur
var að veiðum vestarlega á Eldeyjar-
grunni, komu skipverjar auga á lítil
segl til hafs að sjá. Þótti skipverjum
sem þar myndu skipbrotsmenn í nauð-
um og var hætt að toga og siglt til hafs
að skyggnast eftir því, hverju þetta
sætti. Kom brátt á daginn, að þama
var smábátur, fullur af mönnum. Voru
þeir skjótt teknir um borð 1 togarann
og að þeim hlynnt sem bezt mátti
verða. Alls voru mennirnir 33. Höfðu
þeir hrakizt í bátnum i 112 klukku-
stundir. Voru þeir staddir 45 sjómllur
vestur af Garðskaga, er skipverjar á
Gulltoppi fundu þá. Skipbrotsmenn-
í júlí gaf hann út einskonar
yfirlýsingu um hina nýju stefnu.
Þar segir meðal annars;
„Hinn stórþýzki sigur hefir
vakið bæði undrun og aðdáun
og leiðir nú til þess, að í Evrópu
hefst ný öld með hagfræðilegri
og pólitískri forustu Þýzkalands.
Með þessari nýskipan verður
Danmörk að hefja gagnkvæma
og virka samvinnu við Stór-
Þýzkaland, innan þessa skipu-
lags.“
Scavenius talar síðan um „al-
gera“ og „einlæga“ samvinnu
og bætir svo við: „Hin pólitíska
þróun síðustu 10 ára og hinir
hernaðarlegu atburðir síðustu
10 mánaða hafa lagt grundvöll-
inn að yfirstjórnaraðstöðu
Þýzkalands.“
Mánuði síðar, 8. ágúst.ritar
sendiherra Þjóðverja í Kaup-
mannahöfn í blaðið „Berliner
Börsen Zeitung“ þessi orð: „Með
þessari yfírlýsingu hefir Dan-
mörk viðurkennt forráðarétt
Þýzkalands í fjárhagslegri og
pólitískri endursköpun sinna
mála.“
Sú Danmörk, sem hér er lýst,
er ekki sama ríkið og íslend-
ingar sömdu við 1918.
lands og Kanada. Þýzkur kafbátur
skaut það í kaf hlnn 1. apríl, 300 sjó-
mflur undan Garðskaga. Skipverjar
voru alls 79 og komust þeir allir í björg-
unarbátana, er voru fjórir. Einn þeirra
fórst, er sprenging varð í skipinu, en
mennimir úr honum björguðust í bát
þenna, er nú kom fram. Var þvl mjög
ásett í honum. Sumir mannanna hafa
verið fluttir i sjúkrahús hér I Reykja-
vík, því að ýmsir þeirra voru illa á sig
komnir eftir volkið. — Fiskimenn frá
Sandi á Snæfellsnesi fundu í gær björg-
unarbát undan Snæfeflsnesl. Voru i
honum 32 menn. Komu Sandbúar skip-
brotsmönnunum á land á Öndverðar-
nesi. Var læknir fenginn frá Ólafsvik
tfl þess að hjúkra þeim og búa imi sár
manna, er særðir voru.
t t t
Sú fregn varð heyrum kunn í gær, að
stjórn verkamannafélagsins Dagsbrún
hefði gert nýja kaupsamninga við
brezka setuliðið hér. Breytingarnar, er
þessi nýi kaupsamningur hefir í för
með sér, eru einkum þær, að framvegis
(Franih. á 4. siöu.)
SíðastL sunnudags-
morgun réðst þýzkur
her inn í Jugoslavíu
og Grikkland
Þjóðverjar hófu vorsókn sína
árdegis á sunnudagsmorgun síð-
astliðinn. Þýzkur her réðist þá
samtímis yfir landamæri Grikk-
lands og Júgoslavíu á mörgum
stöðum og stórfelld loftárás var
gerð á Belgrad, höfuðborg Júgo-
slavíu, en hún hafði verið aug-
lýst óvíggirt borg.
Hernaðaraðgerðum hefir síð-
an verið haldið látlaust áfram
með þeim hraða og ofsa, sem er
einkennandi fyrir Þjóðverja.
Fregnirnar um viðureign
Júgoslava og Þjóðverja eru mjög
óljósar. Víst er, að miklar loft-
árásir hafa verið gerðar á Bel-
grad og fleiri serbneskar borgir.
í Belgrad hefir útvarpsstöðin
verið eyðilögð. Þjóðverjar hafa
gert innrás í landið frá Búlgaríu,
Rúmeníu og Ungverjalandi sam-
tímis og gerir það varnir Júgo-
slava mjög erfiðar. Þjóðverjar
sögðust í gærkveldi vera komnir
30—40 km. inn fyrir landamærin
á ýmsum stöðum. Þýzk blöð
vara þó almenning við að vænta
ofmikils hernaðarárangurs fyrst
í stað, því að landið sé erfitt til
sóknar. í grískum fréttum er
látið í ljós, að varnir Júgo-
slava. hafi hvergi bilað al-
varlega. Frá Júgoslövum sjálf-
um berast hins vegar litlar
fregnir. Þó er víst, að stjórnin
hefir yfirgefið höfuðborgina, án
þess að kunnugt sé um ástæð-
urnar.
Innrás Þjóðverja 1 Grikkland
er gerð í Strumadalnum, sem
liggur frá Búlgaríu til Grikk-
landshafs, skammt fyrir norðan
hornið, þar sem landamæri
Grikklands, Júgoslavíu og Búl-
garíu mætast. Hafa Þjóðverjar
teflt fram aragrúa vélaher-
sveita, studdum flugvélum.Jafn-
framt hafa þeir gert öflugar
loftárásir á stöðvar Grikkja og
reynt að láta fallhlífarhersveit-
ir ná þeim á vald sitt. Seint í
gærkveldi tilkynntu Grikkir, að
þeir hefðu haldið öllum þeim
stöðvum, sem þýðingu hafa og
sumsstaðar gert gagnáhlaup
með góðum árangri. Margir
skriðdrekar hefði verið eyði-
lagðir og nokkrar flugvélar
skotnar niður.
Aðstoð brezka flughersins er
mjög rómuð í grískum blöðum.
Jafnframt er skýrt frá þvi, að
allfjölmennt brezkt lið sé kom-
ið til Norður-GrikklandS;
Allt bendir til að hugrekki
Grikkja sé óbilað. Hermennirn-
ir hafa farið til hinna nýju víg-
stöðva syngjandi forna stríðs-
(Framh. á 4. siðu.)
Addís Abeba fallin
Höfuðborg Abessiniu, Addis
Abeba, féll orustulaust í hendur
Breta síðastliðið laugardags-
kvöld. ítalski herinn hörfar frá
borginni í norðurátt. Mun hann
ætla að verjast í Norður-Abes-
siniu eins lengi og kostur er, en
þar er nú sótt að honum frá
öllum hliðum. Getur því ekki
orðið um langa vörn að ræða.
ítalskt herlið berst enn í
hafnarborginni Massawa í Eri-
treu.
Það var 'Suður-Afríkuherinn,
undir stjórn Cunningham her-
foringja, sem tók Addis Abeba.
Mótstaða ítala virðist hafa ver-
ið sáralítil seinustu daga. Cun-
ningham, sem hefir stjórnað
hinni sigurríku sókn í Somali-
landi og Suður-Abessiniu, er
bróðir Cunningham flotafor-
ingja.
A víðavangi
HAUSTKOSNINGAR OG
LOFTÁRÁSARHÆTTAN.
Vísir heldur áfram að heimta
haustkosningar. Sýnir það bezt,
að málstaðurinn er í lakasta
lagi, að blaðið notar það sem
röksemd, að menn hafi ekki
viljað kosningar á hálfnuðu
kjörtímabilinu eða fyrir tveim
árum síðan! Munu engir sjá
nema gáfnaljósin við Vísi,
hvaða sönnun það er fyrir þvl
að betra sé að kjósa í haust en
vor. Annars er loftárásarhætt-
an „aðaltrompið“ nú sem fyr.
Þótt raunar sé ógerningur að
segja, hvenær sú hætta sé
mest eða minnst, virðast meiri
líkur benda til þess, að hún
aukist, þegar nótt fer að lengja
aftur. Báðum stríðsaðilum gefst
betur að gera loftárásir í myrkri
en dagsbirtu. Þjóðverjar beina
vorsókn sinni til Balkanskag-
ans og meðan viðureignin þar
stendur yfir, munu þeir binda
lar megnið af lofther sínum.
Sést þetta á því, að dregið hef-
ir undanfarið úr loftárásum á
Bretland. Orustan um Atlants-
hafið mun fyrst hefjast fyrir
alvöru, þegar verulegur skrið-
ur kemur á vopnaflutningana
frá Bandaríkjunum, en blaða-
menn virðast yfirleitt sammála
um, að það verði ekki fyrr en
síðara hluta sumars og í haust.
Þess vegna fer því fjarri, að
loftárásarhættan hér minnki,
er líður á árið, enda getur ís-
land þá verið orðinn þýðingar-
meiri þáttur í hernaðaraðgerð-
um Bandamanna en það er nú.
Þess vegna er það með öllu ó-
sæmilegt að ætla sér að nota
loftárásarhættuna til að knýja
fram haustkosningar. Hin
raunverulega ástæða getur ekki
verið önnur en viðleitni til að
spilla kosningaaðstöðu fólksins
í dreifbýlinu.
ÁVINNINGURINN VTÐ ÞAÐ
AÐ HAFA KOSNINGAR.
Annars er það meira en vafa-
samt, að ala upp þá skoðun, að
hætta eigi við kosningar, ef til
loftárása kynni að koma. Þá
virðist miklu frekar vera á-
stæða til að ýta undir kjark
manna og framfylgja þeirri
reglu, að hvergi verði hopað af
hólmi, þó á móti blási. Hins
vegar ber að vinna að því, að
stjórnmálaflokkarnir sýni þann
skilning á alvöru þessara tíma,
að kosningabaráttan hafi ekki
hinn venjulega blæ óvildar og
sundurlyndis. Tillaga Jónasar
Tónssonar, formanns Fram-
sóknarflokksins, um að hætt
verði hinu þýðingarlitla manna-
ati á framboðsfundum, mun
bví áreiðanlega finna mikinn
hljómgrunn hjá þjóðinni. Það
væri þjóðinni auglýsing um
mikinn þroska og myndi auka
ilit hennar meðal útlendinga,
ef hún gæti háð kosningar á
hinum alvarlegustu tímum, án
bess að það veikti samheldni
hennar. Það er vafasamt, hvort
hún hefir völ á öðru betra, er
getur sannað rétt hennar til
sjálfstæðis.
LYGASÖGURNAR.
Því er ekki að leyna, að loft-
árásarhættan hefir skapað tals-
verðan skelk hér í bænum. Hið
mikla umtal um þetta mál á
talsverðan þátt í því, en senni-
lega eru þó slúðursögurnar ein
helzta orsökin. Það er alveg
furðulegt, hvað menn geta feng-
ið sig til að ljúga, og alltaí eru
einhverjir, sem eru nógu trú-
gjarnir til að taka hinar ótrú-
legustu skröksögur sem góðan
og gildan sannleika. Um sein-
ustu helgi munu þessar lyga-
sögur hafa náð hámarki sínu.
Þá var t. d. sagt, að þýzka út-
varpið hefði birt áskorun til
Reykvíkinga um að vera ekki í
bænum á sunnudagsmorgun,
því að gerð yrði stórfelld á-
(Framh. á 4. sUSu.)
J. J.
A. IKIIROSSa-ÖTTTIM:
Úr reikningum Landsbankans. — íslenzkir fiskimenn bjarga 65 skipbrots-
mönnum. — Nýir kaupsamningar við brezka setuliðið.
í 48,1 mflljón. SeSlaveltan tvöfaldaSist I imir voru allir enskir, af 10 þús. smál.
næstum, jókst úr 13,6 mflljónum í 25
mflljónir króna. Eftir áramótin hafa
vöruflutningaskipi, er sigldi milli Eng-