Morgunblaðið - 26.06.1930, Síða 26

Morgunblaðið - 26.06.1930, Síða 26
MORGUNBLAÐIÐ uppdráttar, erfitt með að fá nauðsynleg viðhaldsefni úr jarð- veginum. Eftir því sem þessu er haldið lengur áfram, eftir því verður hey það, sem af mýrunum fæst, ljelegra, óhollara fóður, og skepnurnar, sem á því eru fóðr- aðar, verða kvillasjúkar. HEYFENGTJR, TAÐA OG ÚTHEY. Ekkert línurit getur betur sýnt en þetta, þroskastig hins íslenska landbúnaðar. Töðufengur~ inn eykst smátt og smátt, en útheyskapurinn eykst stórkostlega árin 1886—96, svo hlutfaUið helst óbreytt milli töðu og útheys, þó töðufallið aukist; uns rjett síðustu árin, að „töðulínan“ fer að seilast í áttina til „útheyslínunnar“. lendinu sem áður. var, verður ljelegur lynggróður. Upp á þessa eyðileggingu hafa Islendingar horft, kynslóð eftir kynslóð, alt fram á vora aaga, án þess að aðhafast nokk- uð, sem heitið getur, til þess að bæta syndir feðranna, og koma í veg fyrir, að landið spiltist meira og meira í meðferð þeirra. Bygðin hefir víða breyst, bæir verið fluttir og lagst í eyði, jafnvel heilar sveitir eyðst af völdum uppblásturs og eyði- leggingar. Þar sem enn er bygð, hefir breytingin í stuttu máli verið sú, að mikill hluti harðvellis- ins, sem í upphafi var skógi eða kjarri klætt og grasi vaf- ið, er nú annaðhvort ljelegir n óar eða auðnin ber. En land- nytjar bænda utan túnskækl- anna hafa nú um langt skeið að miklu leyti verið af mýr- lendi, þ. e. af því landi, sem jarðrakinn hefir varið fyrir uppblæstrinum. Fóður búpen ings, það sem ekki fæst af tún- unum, hefir því mest verið mýrargróður, hálfgrasagróður, í stað hins hollara, kjarnmeira, harðvellisgróðurs fyrr á tímum. Af sögu bygginganna í ís- lenskum sveitum má læra um afkomu búnaðarins, blómaöld og hnignun. Á fyrstu öldum ís- landsbygðar mun búskapurinn hafa getað borið stórvel húsaða bæi, svo myndarlega að frá- gangi, að samsvaraði híbýlum höfðingja erlendis, þó aldrei væru þeir gerðir úr haldgóðu efni. En er stundir líða, dregst alt saman, byggingamar falla og landsfólkið hniprast niður í bað- stofukitrumar. Af túnbleðlunum fjekst töðu- hárið handa mjólkurkúnum. En hin lífefna ríka nýmjólk hjelt líftórunni í sveitafólkinu. 1 Grænlandi, þar sem túnin kom- ust aldrei í rækt, og kýr fjellu því með öðrum fjenaði, er út- beit brást, þar úrkynjaðist fólk- ið og dó Drottni sínum. Þrjú tímabil. Otbeit, útengja- sláttur, jarðræktaröld. Þrískift verður saga íslensks landbúnaðar. Fyrst er útbeitar- öldin, meðan landsmenn jusu af nægtum hinna upprunalegu landgæða. Er útbeitin rýrnaði og búfjenaður varð fóðurfrek- ari, rennur upp eymdatíminn. Þótt túnin kunni að hafa færst eitthvað út um það leyti, sem menn hættu að beita nautpen- ingi að ráði, þá voru rækt- unarframfarir smástígar sam- anborið við afturför útbeitarinn- ar. Landinu hnignaði því, sem búnaðarlandi, og afkoma fólks fór versnandi. En út yfir tekur, þegar verslunarhöftin gerðu landsmönnum ókleift að fá sanngjamt verð fyrir hina litlu og Ijelegu framleiðslu sína. Þriðja tímabilið er að renna upp, jarðræktaröldin, þegar alt fóður er tekið af ræktuðu landi. Um það leyti sem þjóðin fjekk innlendá fjárstjóm og varð að nokkru leyti húsbóndi á sínu heimili, var sauðaeignin kjaminn í bústofni bænda og búskaparrekstri. — Sauðirnir hjeldu lengst velli í útbeitar- löndum þeim, sem eftir voru, með þeim var hægt að koma útbeitargróðri í peninga. Fyrir sauðina fjekst þá enskt gull, sem ýtti undir að búnaðarfram- farir byrjuðu. En þegar nokkurt fje fjekkst milli handa, strönduðu fram- kvæmdirnar á vanþekkingu, kunnáttuleysi við jarðræktar- störfin. Byrjað var með þak- sljettu ræktun, er hefir þá kosti, að við hana þarf óbrotnust verk- færi, minsta kunnáttu og eng- in aðkeypt efni nema verkfær- in. En gallarnir eru þeir, að aðferðin er vinnufrek, og að ekk- ert vald er fengið á því, að breyta að verulegum mun gróðri þeim sem fyrir var á hinu órækt- aða landi. Jarðræktin gekk því seint mjög, túnbæturnar bættu ekki afstöðu búnaðarins til ann-( ara atvinnuvega, að sama skapi sem kröfurnar jukust, kröfurnar til meiri lí'fsþæginda, kröfurnar, til að auka búin. En nokkur kunn- átta og verkhygni, betri sláttu- verkfæri (skosku ljáirnir) gerðu bændum mögulegt, að urga upp meira úthey en áður. Alt fram á síðustu daga hefir útiheyskapur- inn aukist. (Sbr. línurit). Gengið hefir verið mjög nærri engjagróðri landsins. Slegnar eru ár eftir ár graslitlar mýrar, með Ijelegum gróðri, sem erfitt á í lokaþætti ránbúskaparins koma mýra-áveiturnar til sög- unnar. Áveitur hafa þekst hjer á landi lengi, jafnvel frá fyystu tíð, en þær hafa aðallega verið notaðar til vökvunar. Áveitur á mýrlendi, er að því miða, að fá betri slægjur af starargróðri, hafa færst í vöxt á síðari ár um. Á stöku stað fæst svo mikið af frjóefnamiklu áveituvatni, að jarðveginum flytst álíka efna- forði og tekinn er með heyinu, svo frjómagni áveitulandsins hnignar ekki. En víðar er gras- aukinn á því bygður, að áveitan losar um frjómagn það sem fyrir er í jarðveginum. Gefur áveitan þá góða raun meðan sá forði end^ ist, en skilur mýrina eftir, eftir mismunandi langt árabil, ófrjóa og graslausa — uns önnur aðferð er tekin, mýrin ræst fram og gerð að túni. TÚNASLJETTUR OG NÝRÆKT, síðustu árin. Athugavert er að sjá afturförina á jarðræktar- framkvæmdum á dýrtíðarárun- um, og svo hina öru árlegu hækk- un eftir að jarðræktarlögin fóru ,að hafa áhrif. En jafnframt því sem gróður landsins leyfir ekki lengur út- engja búskapinn, koma utanað- komandi áhrif til greina, er taka fyrir kverkar honum í mörg- um sveitum. — Samkeppnin við sjávarútveginn. Kaupgjaldið skapast að mestu við sjóinn. Eft- ir því sem kaupið hækkar, eft- ir því þarf meira að liggja eftir livern sláttumanninn, hverja rakstrarkonuna, svo heyskapur- inn borgi sig. Nú munu víða sjást þess merki að arðurinn af túnunum, rækt- uðu jörðinni, spillist, af því hve hið ljelega útengja hey er bónd- anum dýrt. Þegar þannig kreppir að frá báðum hliðum, að landgæði og búnaðarskilyrði þverra, með því að halda við það búskaparlag, sem verið hefir, og samkeppnin utanað gerir á hinn bóginn um- bætur nauðsynlegar, þá er fram- tíð landbúnaðarins í raun og 1 'w t vpski 7- ■ . ÍÍ í • ■ T .■ Tl ■ jy; =1 Knr/, ! ■ O£0 t/ar ;>•' 'iíYr Uy'i 36 M jlnfc m 36 § ý||| 3U m wk 1 ftáji '4 ý.Uí l. X 'jju • ■ Ú. 7 II 'III n (II 26 Z¥ 22 ~íð • /8 76 i w 12 /0 W % Tf. 1 6 y z Tm 1 1 'r M ’$»? tf/2 /p/3 uil /p/S yz* /fZi ‘gzi m veru undir því komin hvort tak- ast má, að breyta búskaparhátt- unum, auka ræktunina stórkost- lega á tiltölulega skömmum tíma. Það má blátt áfram ekki líða á löngu, uns heyfengur bænda fæst allur af ræktuðum túnum, og áveituengjum, sem fá nægilegt frjómagn með áveitunni og eru túns ígildi að heyfeng og hey- gæðum. Með ljósum skilningi á þessari þörf, voru hin svonefndu Jarð- ræktarlög samin fyrir nokkrum árum. Þar er ákveðið, að bændur skuli fá ríflegan styrk úr ríltis- sjóði fyrir jarðabætur. Kyrstaða í jarðrækt, eða hægfara kák, hafði ríkt svo lengi í þessum efnum, að stefndi til fullkom- ins ófarnaðar fyrir atvinnuveg þennan. Með skírskotun til þess, að sveitirnar mættu ekki leggjast í auðn, og sá menningargrundvöll- ur, sem þær eru þjóð vorri, verða örtröð ein, fjekst einróma fylgi með því, að þjóðin ætti nú að leggja á sig talsverða byrði, til þess að jarðræktaröldin rynni skjótt yfir íslenskar sveitir. Með ^ulla reynslu fyrir nothæfi hins tilbúna áburðar, og nokkurri þekkingu á ræktunar aðferðum við okkar hæfi, ættu skjótar jarðræktarframfarir að vera ör- ’iggar. Reynslan hefir sýnt, að vonir manna í þessu efni hafa ræst. (Sjá línurit um nýrækt). Framtíðin. „Fátt er svo ilt, að engum dugi“, segir máltækið. Meðan landssvæði hafa eyðilagst af uppblæstri um allar sveitir, hefir að sjálfsögðu mikið fMrið á land það, sem enn er gróið. Þannig hefir steinefnarík mold hálend- is og harðvellis fokið yfir mýr- lendi landsins. Meðan mýrarn- ar eru síblautar og óframræstar, gætir þess lítið, að þær hafi þarna fengið drjúgan næringar- efna forða fyrir nytjajurtir. En þegar hinn steinefnaríki mýra- jarðvegur er framræstur vel, svo hann geti notið sumarhita og eðlilegrar loftrásar, og hann verður að gróðurbeði túngrasa, kemur það í ljós, að hjer er um að ræða jarðveg, sem ágætur reynist til ræktunar í framtíð- inni. Má ganga út frá því vísu, að alt mýrlendi landsins, sem ekki er of hátt til fjalla, reyn- ist að vera fyrirtaks ræktarjörð, framræst, áþekk að frjóm^gni eins og hið gróskumikla harð- velli, er fyrstu íbúar landsins höfðu best og mest not af til útbeitar sinnar. Því hefir verið fleygt, og um það heyrast raddir enn í dag, að landbúnaður vor geti enga blómaöld átt, vegna hnattstöðu landsins og veðráttu, þó jarð- vegsefni sjeu hjer góð. En þetta er mesti misskilning- ur. íslenskur búskapur byggist ávalt á grasrækt, og framtíð hans a því, hvernig framleiðsluvörur hans reynast samkeppnishæfar, við framleiðslu þá, sem á boðstól- um er, á nálægum markaði. Styrkur hins íslenska land- búnaðar 1 þeirri. samkeppni, er í því fólginn, að íslenskt heyfóð- ur er svo kjarngott, að minni ]>örf er hjer á kjarnfóðurgjöf en í nálægum löndum. Ennfremur, að landrými er hjer svo mikið, og víðáttumiklir bithagar, er not- ast vel með töðugjöf, betur en áð- ur, ]>egar útheysgjöfin er úr sög- unni, engjalöndin verða bithagi, og aldrei er gefið ljelegra fóður en taða með útbeitinni. Hjer er víða hægt að fóðra góðan fjárhóp með töðu af ein- um túnhektara, og fá upp úr hektaranum, í kjötafurðum, nokkra tugi af dilkum. Kýrfóður fæst af einum hektara, og það enda þótt túnið liggi óplægt og óhrevft í 20—30 ár. Þykir bænd- um í suðlægari löndum lítið haft fyrir kýrfóðrinu, ef ekki er meira fyrir haft. Víðáttumiklar bíða íslenskar mýrar eftir framræslu og rækt- un. Svo víðáttumiklar eru þær, að íslensk búnaðarframleiðsla getur tugfaldast. Fyrir sakir víð- áttu graslendis geta flest kot á fslandi enn orðið stórbýli. Til þess að lagður verði ör- uggur grundvöllur undir stór- stígar búnaðarframfarir á næstu árum, þurfa stjórnendur búnað- armála vorra að sýna einbeitni og festu. Það sem tilfinnanlegast vantar nú, eru hagfræðilegar leiðbein- ingar í sem flestum greinum landbúnaðarins, leiðbeiningar, sem með öruggum rökum geti leiðbeint hverjum búanda, hvort svo sem hann hefir mikið eða lítið undir höndum. Það stoðar lítt til lengdar, að ráðleggja mönnum breytingar á átvinnu- rekstri þeirra sjálfra, ef leið- beiningunum fylgja ekki aug- Ijósj.r hagfræðilegar skýrslur, er sanna rjettmæti leiðbeininganna. <x><xxxxxx><><><x><><><><x><xxx><x>o<>o<><><><><><x><><x><>o<><><x><><><>ooo<><>c<><><><><><><x><><><><><><x><><><><><><><><><><>c><><><><x><>o<xx><><><><> — 26 —

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.