Morgunblaðið - 04.11.1987, Síða 27

Morgunblaðið - 04.11.1987, Síða 27
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 4. NÓVEMBER 1987 27 Brotajám - unihverfis- vemdarmál eftir Halldór Jónsson Á þessu ári verða líklega fluttir inn til landsins um 20.000 bílar. Sjálfsagt hugsar stoltur eigandinn lítið um það, þegar hann tekur við lyklunum að gljáfægðum gripnum, hver verði að lokum endalok hans. En það er þó að verða raunverulegt vandamál á íslandi. Allskyns brota- járn hleðst upp um landið, því það er ekki hagkvæmt að gera neitt í því að endurvinna það. Stærri fyrir- tæki grafa stundum haugana í jörð, eins og mun vera gert víða, og þá jafnvel á viðkvæmum vatnsvemdar- svæðum með ófyrirséðum afleiðing- um. Skipsflök liggja í ijörum, bjórdósir skreyta botna íslenzkra lax- veiðiáa og aðrar dósir og flöskur prýða vegakanta um land allt. í Bandaríkjunum er skylda að kaupa tómar dósir á 2 kr. stykkið. Lifa margir fátæklingar á því að safna dósum. Sjálfsalar taka við dós- um og borga út. Þannig hefur verið unnin sigur á miklu umhverfisvanda- máli þar í landi. Hér grýtir landinn dósinni þar sem hann klárar úr henni. Einhver væri sjálfsagt feginn að tína þær upp fyrir túkall. Verður ekki að fara að sinna þessum málum hér með því að selja dósina með panti? Gildir ekki sama með bílana? Er ekki eðlilegt að eigandinn greiðir útfararkostnaðinn og einhvem pant eða tryggingu strax þegar hann kaupir bílinn nýjan? Trygginguna fengi hann svo greidda þegar hann kæmi með bílinn að tilteknum út- fararstað rétt eins og um dós eða flösku væri að ræða. Hvað vantar hér á landi? Erlendis starfrækja menn stór- fenglegar pressur, sem búa til böggul á stærð við sjónvarp úr bílhræinu. Böggulinn má svo setja í tætara og vinna síðan hin aðskiljanlegu efni bflsins í sundur. Um þriðjungur af stálframleiðslu Bandaríkjanna err fenginn á þennan hátt úr brotajámi. Ekki hefur blásið byrlega fyrir íslenskri stálbræðslu enn sem komið er, hvað sem verður. En til þess að geta komið brotajámi okkar á mark- að þarf í það minnsta góð fram- vinnslutæki, svo sem stóra pressu. Svona útbúnaður kostar tugmilljónir króna, og getur þá afkastað tugum þúsunda bílhræja á ári. Hér á landi er líklegt, að til muni falla um 10.000—15.000 bilhræ á ári næstu ár. Þetta er of lítið til þess að rekstur svona pressu borgi sig einn og óstuddur. Fyrirtækið Sindrastál hf. hefur verið eini aðil- inn, sem tók við bflum og vann í brotajám. Þessari vinnslu er hinsveg- ar hætt, vegna þess að hún er ekki arðbær og vélar fyrirtækisins of litl- ar, en arðasemisgrandvöllur ekki fyrir hendi til kaupa á nýjum og stærri vélum. Og nú sjáum við afleiðingamar. Á öskuhaugum eru að hlaðast upp bíla- fyöll. Manni skilst að meiningin sé að jarða þá alla þar með tíð og tíma, á kostnað skattborgaranna allra, ekki bara þeirra sem áttu þá í lif- anda lífi. En skyldi þetta vera sú landnýting og umgengi við fóstur- jörðina, sem við stefnum að? Hvað er til ráða? Hefði verið lagt t.d. 5—10.000 króna gjald á alla bíla innflutta á þessu ári, hefði verið hægt að mynda landþrifasjóð til þess að kaupa tæki til landsins svo hægt sé að setja upp slíka útfararstofnun bíla. Reksturinn sjálfan mætti t.d. fela fyrirtæki eins og Sindrastáli hf. sem hefur verið í brotajámsstarfsemi í 40 ár og braut- ryðjandi á því sviði. Á þeim tíma hefur það fyrirtæki flutt út brotajárn fyrir meira en 10 milljónir dollara, Halldór Jónsson „Hér áður fyrr safnaði Sindrastál brotajárni um allt land í gáma, en nú er því hætt vegna arðsemisleysis, þó fyr- irtækið vinni enn brotajárn í Reykjavík. Vandamál landsbyggð- arinnar fer því vaxandi eins og bílakirkjugarð- ar þéttbýlissvæðanna. Svo það er einungis spurningin hvort við ætlum að gera eitthvað eða gefast upp. Er það svo fráleitt almennt séð, að þeir sem flytja vöru úr illforgengilegu efni til landsins inn- heimti nauðsynlegt gjald fyrir það að fyrir- koma vörunni, þegar kaupendurnir vilja ekki lengur eiga hana?“ þannig að svona starfsemi gefur þjóðarbúinu tekjur auk menningar- áhrifanna. Hinsvegar er það lítill hagnaður af vinnslu bílhræja í brota- jám, vegna lágs heimsmarkaðsverðs á stáli, að arðsemin leyfir einkafyrir- tælq'um eins og t.d. Sindrastáli hf. ekki fjárfestingu í þeim tækjabúnaði sem til þarf. Því þarf að grípa inn í með einhveijum stjómvaldsaðgerð- um, til þess að afstýra því umhverfís- slysi sem brotajám og bílaflök era að verða. Hér áður fyrr safnaði Sindrastál brotajámi um allt land í gáma, en nú er því hætt vegna arðsemisleysis, þó fyrirtækið vinni enn brotajám í Reykjavík. Vandamál landsbyggðar- innar fer því vaxandi eins og bíla- kirkjugarðar þéttbýlissvæðanna. Svo það er einungis spumingin hvort við ætlum að gera eitthvað eða gefast upp. Er það svo fráleitt almennt séð, að þeir sem flytja vöra úr illforgengi- legu efni til landsins innheimti nauðsynlegt gjald fyrir það að fyrir- koma vöranni, þegar kaupendumir vilja ekki lengur eiga hana? íslendingar eiga fagurt og gjöfult land. Ber okkur ekki skylda til þess að vemda það og bæta á allan hátt? Við gerum það ekki með því að grafa brotajám í jörð og menga grannvatn og jarðveg. Brotajám er orðið um- hverfisvandamál á íslandi. Höfundur er verkfræðingur og nnnaraf forstjórum Steypustöðv- arinnarhf. Morgunblaðið/Theodór Kr. Þórðarson Söfnuðu könglum og seldu Þessi skólaböm í Borgamesi söfnuðu könglum af tijám og seldu fólki til jólaskreytinga. Alls söfnuðu þau 3.055 krónum. Kváðust þau ætla að gefa peningana til slysavamardeild- arinnar í Borgamesi. Þau heita, frá vinstri: Eðvar Ó. Traustason, Ingvar A. Kristjánsson, Þórdís Sigurðar- dóttir og Þorgerður Gunnarsdóttir. GENGI5ÁHÆTTA OG SKULDASTÝRING 19.11 INNRmJNTlL 17. NÓ V. GENGISSVEIFLUR HAFA BEIN ÁHRIF Á AFKOMU FLESTALLRA FYRIRTÆKJA. MEÐAL EFNIS: Grundvallaratriði í skuldastýringu varðandi gengis- áhættu • Áhætta vegna gengisbreytinga á erlendum markaði og tiltækar leiðir til að verjast þeim • Kostnaðarsamanburður á lánasamningum 0 Kostnaður vegna gengis- og vaxtatrygginga 0 Leiðir til að verjast gengistapi. LEIÐBEINENDUR: Dr. Sigurður B. Stefánsson hagfræðingur og Tryggvi Pálsson framkvæmdastjóri. TÍMI OG STAÐUR: 19. og 20. nóv. kl. 8.30-12.30 að Ánanaustum 15. INNRITUN TIL 13.NÓV. SÍMI: 621066 LAGERTÆKNI 17.11 ÓPARFUR BIRGÐAKOSTNAÐUR SKERÐIR ÁGÓÐA. Er vörulagerinn of stór? Birgðakostnaður of hár? Er beitt nýjustu tækni við vörumóttöku, geymslu, flutninga innan húss og samsetningu pantana? Eru tengsl við framleiðslu, innkaup og dreifingarkerfi í samræmi við kröfur um lágmarkskostnað og hámarkstekjur? LEIÐBEINANDI: Thomas Möller, hagverkfræðingur. TlMI OG STAÐUR: 17. og 18. nóv. kl. 13.30-17.30 að Ánanaustum 15. ATHUGIÐ! VR OG STARFSMENNTUNARSJÓÐUR BSRB STYRKJA FÉLAGSMENN SÍNA _________________________TIL ÞÁTTTÖKU í NÁMSKEIÐUM SFÍ._______________ INNRITUN ER AÐ LJÚKA í: Samskipti við fjölmiðla 9.-10. nóv., Ákveðniþjáifun fyrir konur /0.-7 7. nóv. og Vörusýningar 13. nóv. Stjórnuridrfélag íslands Ánanaustum 15 • Sími: 6210 66 SETTASEM TREYSTERÁ &TDK GYLMIR/SlA

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.