Morgunblaðið - 04.11.1987, Qupperneq 51

Morgunblaðið - 04.11.1987, Qupperneq 51
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 4. NÓVEMBER 1987 51 Morgunblaðið/Þorkell Dr. Sigfús Björnsson dósent, for- stöðumaður Upplýsinga- og merkjafræðistofu Háskóla Ís- lands. Morgunblaðið/Ámi Sæberg Dr. Hannes Hafsteinsson mat- vælaver kf ræðingur, starfsmáð- ur Sölumiðstöðvar hraðfrysti- liúsanna. Ljósmynd/V erktœkni Mynd tekin með hljóðbylgjusmásjá af hringormi í miðju 2,5 sentí- metra þykku óroðflettu þorskflaki. hringorma dýpra í ferskum flök- um en frystum með þessari tækni. Ég komst að þeirri niðurstöðu að hægt er að nota hljóðbylgju- tæknina til að greina orma í allt að fjögurra til fimm sentímetra þykku fiskholdi. Með hljóðbylgju- aðferðinni er einnig hægt að sjá í gegnum roð. Því miður var ekki hægt að gera heildarúttekt á því hversu hátt hlutfall orma í físki er hægt að greina með hljóð- bylgjum. Gallamir við þessa aðferð eru hins vegar nokkrir. Hún yrði kostnaðarsöm, svo og ráða fáir aðilar yfír þeirri þekkingu sem þarf til að smíða ormaleitartæki af þessari tegund. Þegar físk- flökin eru skoðuð þurfa þau að vera í vatnsbaði en loftbólur í vatninu gætu haft truflandi áhrif á hijóðbylgjumar. Það er heldur ekki vitað hvaða áhrif titringur frá vélum og tækjum hefði á ormagreiningu með hljóðbylgju- tækninni," sagði Hannes. „Ljóstæknin auðveldari“ Dr. Jón Pétursson á Raunví- sindastofnun Háskóla íslands hefur rannsakað hringorma með ljóstæknimælingum í nokkur ár. A Upplýsinga- og merkjafræði- stofu Háskólans hefur verið unnið frá því í júlí í fyrra að þróun merkjafræðiaðferða við hringor- maleit í físki og veitir dr. Sigfús Bjömsson, dósent, henni forstöðu. „Við byggjum við okkar starf, hvað mælitæknina snertir", sagði Sigfús, „á reynslu Jóns Pétursson- ar sem við erum í samvinnu við. Mér fínnst skynsamlegra að byija á að kanna hvað ljóstæknin megn- ar og taka til við erfiðari og flóknari tækni síðar ef þörf kref- ur. Svo langt sem ljóstæknin dugar er auðveldara að smíða nothæft ormaleitartæk[ sem byggir á ljóstækni heldur en hljóð- tækni. Mælingar Hannesar Hafsteinssonar á deyfíngu út- hljóðs í fískvef og ormum era hins vegar mjög góður skerfur til þessa máls. Varðandi eigintíðnimælingar, bæði hljóðmælingar og NMR, sem Hannes minnist á, er mér ekki kunnugt um að slíkar mælingar hafi verið gerðar, hvorki á ormum né beinum. NMR-tæknin, sem t.d. er beitt við gegnumlýsingu í heil- brigðisþjónustunni, er hvorki ódýr né einföld tækni. Hún gefur hins vegar mun á vefjum ef vatnsinni- hald þeirra er mismunandi. Og það er tilfellið þegar ormamir eiga í hlut. Eigintíðnimælingum með út- hljóði er t.d. beitt til að fínna galla í hálfleiðuram, glerþráðum og fleira. Bein kynnu að gefa okkur greinanlega svöran með þessari tækni, mér fínnst hins vegar ólíklegt að ormamir geri það. En þetta era ágiskanir, það þyrfti að gera mælingar til að sjá hver ávinningurinn er. Við eram að þróa merkjafræði- legar aðferðir meðal annars til að greina orma í fískflökum með meira öryggi og afköstum en nú tíðkast. Starfíð er enn á rann- sóknastigi en því miðar vel. Við höfum leiðst út í mælingar með ýmiss konar tækni og þær era bæði dýrar og tímafrekar og okk- ur skortir enn raunhæfari mæli- gögn. Það er varla tímabært að spyija hvenær við verðum tilbúnir með tæki. „Ormavandamálið" hefur verið stórt vandamál í áratugi, stærstu hagsmunaaðilamir hafa yfírleitt leitað til erlendra aðila varðandi lausn á því og enn er það sama vandamálið. Mér fínnst það ekki sanngjamt að vænta til- búinna lausna frá okkur eftir 13 mánaða rannsóknir á því. Við fengum fimmtán hundrað þúsund króna opinberan styrk í fyrra og báðum um tæpar þijár milljónir króna í ár, sem svarar til eðlilegs stfganda í uppbyggingu verkefnisins, en við fengum ein- ungis rúmlega tvær milljónir króna. Það verður þó vonandi eitt- hvert gagn af þessu innan tíðar, ég er að minnsta kosti ánægður með árangurinn til þessa,“ sagði Sigfús. AF ERLENDUM VETTVANGI Eftir RALPH BOULTON Breskar geimrannsóknir í hættu veg*na fjárskorts Stjórnvöld hyggjast setja þak á framlög GEIMRANNSÓKNUM Breta var veitt þungt högg fyrir skömmu er tilkynnt var að fjárframlög til þeirra yrðu fryst. Þetta gæti haft í för með sér að Bretar misstu af lestinni í geimáætlun Evrópu, sem þeir áttu drjúgan þátt í að hleypa af stokkunum. Kenneth Clarke, iðnaðarráðherra Breta, fordæmdi Geimvís- indastofnun Evrópu í ræðu, sem hann flutti á sunnudag, og sagði að þessi „rándýri klúbbur" ætti síst skilið að framlög til hans yrðu þrefölduð eins og farið hefur verið fram á. Kenneth Clarke hefði rétt eins getað varpað sprengju inn á þing breskra geimvísindamanna, sem safnast höfðu saman í Brigh- ton til að bera saman bækur sínar við samstarfsmenn utan úr heimi. „Ef við beijumst ekki af alefli fyrir auknum fjárframlögum þá leyfír geimvísindastofnunin okkur í mesta lagi að mála geimflaug- arnar,“ sagði Peter Conchie, háttsettur starfsmaður bresku flugvélaverksmiðjanna British Aerospace. „Meira fáum við ekki að gera. Þá fáum við ekki að fást við það sem máli skiptir." í mesta lagi að mála flaugarnar Ráðherrar frá þeim þrettán ríkjum, sem sitja í Geimvísinda- stofnun Evrópu, hittast í Haag í Hollandi í nóvember til þess að ræða áætlanir um evrópsku geim- skutluna Hermes, nýja geimflaug, Ariane 5, og sameiginlega geim- stöð Evrópuríkja og Bandaríkja- manna. Geimflaugin Ariane 4 er eina burðarflaugin, sem vestræn ríki hafa getað notað til að skjóta á loft gervihnöttum síðan banda- ríska geimskutlan Challenger sprakk í loft upp í flugtaki í jan- úar 1986 og geimáætlun Banda- ríkjamanna var slegið á frest. Breskur embættismaður, sem ekki vildi láta nafns getið, sagði að Bretar gætu hrökklast úr geim- áætluninni með þeim afleiðingum að þeir hefðu lítið sem ekkert að segja um smíði bæði Ariane og Hermes, ef fjárframlög ríkis- stjórnarinnar yrðu fryst við þær 80 milljónir sterlingspunda, sem nú er varið til hennar. „Með lítilli fjárfestingu yrðum við áfram þátttakendur í áætlun- inni án þess að njóta góðs af árangri af henni," sagði embætt- ismaðurinn. Eins og málum er nú komið veija Frakkar tífalt meira fé til geimrannsókna en Bretar og framlag Vestur-Þjóðveija er þrefalt hærra. Embættismaðurinn kvaðst fullur efasemda vegna smíði geimskutlunnar Hermesar, þar sem Frakkar ráða lögum og lofum. Geimvísindastofnun Evr- ópu ætti að snúa baki við geim- skutlunni og hefjast handa við það verkefni að^smíða breska „geim- flugvél" sem nota mætti til að flytja fólk og búnað til stöðvar á braut í geimnum fyrir fimmtung þess kostnaðar, sem samfara væri Hermesi. Geimflugvél fyrir bí Hætt er við því að „geimflug- vélin" eða hið svokallaða HOTOL-verkefni renni út í sandinn ef þak verður sett á fram- lög til geimvísinda. „Geimflugvél- in“ á að geta hafíð sig til flugs Ariane-geimflaug skotið á loft. og lent lóðrétt. Geimflugvélin er hugarfóstur Alans Bond, starfs- manns British Aerospace. Hann kom fram í viðtali í sjónvarpi og sást við hlið hans módel af flugvél- inni: „Ef stjómin veitir ekki meira fé fer ég annað með sérfræðiþekk- ingu rnína," sagði Bond og bætti við að stjómir erlendra ríkja, til dæmis Frakklands og Vestur- Þýskalands, hefðu áhuga á smíði vélarinnar ef breska stjómin væri áhugalaus. „Ég hef verið í fang- elsi undanfarin fimm ár vegna þessa verkefnis," sagði Bond og vísaði þar til hinna ströngu leynd- arlaga, sem í gildi eru á Bretlandi, og hafa sveipað verkefnið hulu launungar. Geimflugvélin gæti lent og haf- ið sig til flugs eins og venjuleg flugvél öfugt við Hermes og Ar- iane. Skutlan og geimflaugin þurfa að bera risastóra geyma með eldfímu og hættulegu fljót- andi súrefni, en ætlunin er að geimvélin vinni súrefni úr lofti með sérstökum „öndunartækj- um“. Bretar segja að geimflugvélin verði tilbúin árið 2005, hún muni geta flogið umhverfis jörðina á sex klukkustundum og þurfí ekki lengri flugbraut en Concord-þota. Aftur á móti mun kosta mikið fé að leggja drög að vélinni og því getur Geimvísindastofnun Evrópu ekki fjármagnað verkefnið á eigin spýtur. Nauðsynlegt er að leita einnigtil Bandarísku geimvísinda- stofnunarinnar (NASA). NASA hefur um 7,6 milljarða dollara til geimrannsókna á ári, en ESA hefur aðeins um 1,25 milljarða dollara. „En við hugsum aðeins þijá mánuði fram í tímann hvað varðar geimflugvélina og nú höf- um við nægt fé til næstu þriggja mánuða,“ sagði Conchie, starfs- maður British Aerospace. Christian Lourier, fulltrúi franska fyrirtækisins Matra, tal- aði um framtíð Geimvísindastofn- unar Evropu: „Spumingin er sú hvort Evrópuríki vilji verða óháð geimáætlun Bandaríkjamanna. Ég tel að það væri æskilegt." Hann sagði að Bandaríska geim- vísindastofnunin hefði sett fram miklar kröfur í samningaviðræð- um um þátttöku Geimvísinda- stofnunar Evrópu í geimstöðvar- áætluninni. Einnig léki grunur á að Bandaríkjamenn vildu halda vissum þáttum áætlunarinnar leyndum af hemaðarlegum ástæðum. „Þeir vilja að Evrópu- menn fái aðeins takmarkaðan aðgang að tækjum og búnaði og vilja eiga of stóran hluta af rann- sóknarstofum út af fyrir sig,“ sagði Lourier. Samstarf við Bandaríkjamenn? Gert er ráð fyrir að geimstöðin verði komin á braut umhverfís jörðu um miðjan næsta áratug og um borð verði breskur rafeinda- og fjarskiptabúnaður. Vestur-þýskir fulltrúar, sem rætt var við í Brighton, virtust ekki jafn áfjáðir í að halda starfi sínu áfram án samstarfs við Bandaríkjamenn og Frakkar, enda er áætlað að fjárframlög til NASA sexfaldist á næstu fjöratíu árum. „Geimáætlun ESA hefur geng- ið snurðulaust. Þrætur og deilur einkenna starfsemi Evrópubanda- lagsins, en við höfum verið lausir við allt slíkt," sagði starfsmaður frá vestur-þýsku fyrirtæki, sem gegnir forystuhlutverki. Aftur á móti höfum við einfaldlega ekki bolmagn til að halda áfram án Bandaríkjamanna,“ sagði einn V estur-Þjóðveij anna. Bretar voru meðal þeirra ríkja, sem stofnuðu ESA. Að stofnun- inni standa einnig ítalir, Aust- urríkismenn, Norðmenn, Spánveijar, Belgar, Hollendingar, Svíar, Irar og Danir. Franskir og vestur-þýskir vísindamenn á ráðstefnunni voru undrandi á að nú ætti að setja þak á framlög til geimrannsókna, aðeins tveimur áram eftir að Bret- ar opnuðu sérstaka geimrann- sóknastöð. „Auðvitað getum við komist af án Breta ef þeir ákveða að taka hvorki þátt í Hermes- né Ariane-áætluninni," sagði Christ- ian Lourier, fulltrúi franska fyrirtækisins Matra. „En það yrði vissulegra erfiðara ef við yrðum þekkingar þeirra og fjárframlaga ekki aðnjótandi og ég vona að til þess komi ekki.“ Höfundur er blaðamaður Reuter-fréttastofúnnar
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.