Morgunblaðið - 03.10.1996, Side 23

Morgunblaðið - 03.10.1996, Side 23
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. OKTÓBER 1996 23 LISTIR Morgunblaðið/Golli Á TÓNLEIKUNUM hljómuðu harmoníka, kantale, strengir og blásturshljóðfæri. Á myndinni ganga listamenn til tónleikahaldisns með harmonikkuleikarann Matti Rantanen í fylkingunni miðri. Hver í kapp við annan TONLIST Listasafn Kópavogs KAMMERTÓNLEIKAR Camerartica og gestir Fluttu verk eftir Erkki Jokinen, Kjell Marcussen, Kjell Mork Karlsen, Harri Suilamo, Svend Hvidtfelt- Nielsen og Kjartan Ólafsson. Stjómandi: Bemhard Wilkinson. TÓNLEIKARNIR hófust á sam- leikverki fyrir harmonikku og kontrabassa, eftir Erkki Jokinen, Verkið er töluverk átaksmikið og var að mörgu leyti vel flutt,bæði af bassaleikaranum Hávarði Tryggva- syni en þó sérstaklega af hálfu harmonikkuleikarans, Matti Rantan- en. Annað verkið á efnisskránni var Tresnitt eftir Kjell Marcussen og er það samið fyrir flautu, fiðlu og selló. Ritháttur verksins er skýr og hófst á brotnum hljómum í fiðlunni (arp- eggio) en flautan og sellóið léku kontrapunktískan tónvef, mettaðan fortíðar eftirsjá. Áferðarfallegt verk, sem var vel flutt af Hallfríði Ólafs- dóttur, Sigurði Halldórssyni og Hildigunni Halldórsdóttur. Elsta verkið á tónleikunum, hvað varðar tónmál og tækni, var strengjakvartett op 66, eftir Kjell Mörk Karlsen. Tónmál verksins, sem er mjög vel unnið og af kunnáttu, er eiginlega klassískt að gerð og minnti oft á strengjaverk frá fyrri hluta aldarinnar. Þetta merkir ekki að verkið sé slæmt, þvert á móti, það er mjög vel unnið en hefur allt aðra stöðu en flest þau verk sem flutt hafa verið á Norrænu tónlistar- dögunum. Flutningur Camerartica var á köflum nokkuð góður og verk- ið framfært af töluverðri reisn. Friðarstund TONLIST Norræna húsiö KAMMERTÓNLEIKAR Mogens Christensen: Vinterlys; John Frandsen: Twilight; Lárus H. Gríms- son: „Tis a Stairway, not a Street". Auður Hafsteinsdóttur, fiðla; Camilla Söderberg, blokkflauta; Einar Kristján Einarsson og Pétur Jónasson, gítar; Martial Nardeau, þverflauta. Norræna húsinu, þriðjudaginn 1. október kl. 12.30. ..naavan lammin nipistys, nefnist athyglisvert verk, eftir Harri Suil- amo en það er samið fyrir kantele og harmonikku. Tónmál verksins er ákaflega hægferðugt og merkilegt hversu vel þessi ólíku hljóðfæri hljómuðu saman. Tónskáldið leggur áherslu á að hann hafi lagt áherslu á að nota hljóðfærið á allt annan máta en venja er í flutningi þjóðlaga- tónlistar og var samleikur hljóðfær- anna oft nokkuð áhrifamikill. Nonet eftir Kjartan Ólafsson, er unninn samkvæmt tónsmíðaforritinu Calmus, sem er hannað af Kjartani og er verkið eins konar reiknilistar- tónverk, þar sem ýmsum reikniform- úlum er beitt til að móta tónvefnað verksins. Það hefst með miklum til- þrifum en síðan endar það í eins konar antiklímax, deyr út. Hætt er við að margir hafi ótrú á slíkum tölvuútreikningi við gerð tónlistar, þó slíkt sé hugsanlegt til árangurs, ef valið er mannsins en ekki tölvunn- ar. Hvað sem þessu líður er áhuga- vert að fylgjast með slíkum tilraun- um, þótt margir kunni að vantreysta tölvunni í fagurfræðilegum efnum. Flutningur Camerartica undir stjórn Bernharðs Wilk- insonar var sannfærandi en þó sérstaklega í síðasta verki tónleikanna, Swamp Thing, eftir Svend Hvidtfelt-Niels- en, sem var ein nonrænir músíkdsgar allsheijar kontrapunktveisla, stundum svolítið gróf, þar sem hver lék í kapp við annan en umfram allt á skemmtileg- an og sannfærandi máta. Jón Ásgeirsson MEIRI andstæða við orgelham- farirnar í Hallgrímskirkju á mánu- daginn var en það sem við tók á hádegistónleikunum í Norræna hús- inu næsta dag var vart hugsandi. Nú ríkti nefnilega kyrrð og frið- ur. Fyrsta verkið, „Vetrarljós" eftir Mogens Christensen (41) hafði óvenju skýra skírskotun því and- stætt mörgum, ef ekki flestum, verk- um á NM 96 sem báru meira eða minna dulúðug heiti (og jafnvel vil- landi), sagði titill þessa allt sem segja þurfti. Það er skemmtilegt íhugunarefni hvað vel valin heiti geta örvað mark- aðsmöguleika tónverka og þurfa jafnvel ekki vera frá tónhöfundum sjálfum komin, sbr. Tunglskinssón- ötuna. Vetrarljós Christensens fyrir blokkflautur og gítar frá 1991 hafði ugglaust þegar sannað sig nóg vegna eigin verðleika, áður en Eng- ström & Södring gaf verkið út á prenti í fyrra, en varla hefur heitið spillt fyrir á ftjálsum markaði. Verk- ið gaf nærri því hnífskarpa lýsingu af kyrrlátri vetrarstemmningu, svo minnt gat á kínversk-japansk nátt- úruljóð, og lágir geislar sólar, ásamt „dropahljóðum" af grýlukertum gerðu sitt til að fullkomna litla en bjarta impressjóníska perlu, er þau Auður og Einar Kristján léku af inn- lifun. „Ljósaskipti" fyrir gítardúó var eftir landa og alnafna danska hljóm- sveitarstjórans Johns Frandsens og voru ágætlega leikin af þeim Pétri og Einari Kristjáni. Frandsen yngri (40) er orgelleikari að atvinnu og hefur einkum samið fyrir söngrödd. Tilfinningalegur heildarsvipur verksins var ekki ósvipaður Vetrar- ljósum enda þótt heyra mætti öllu meiri áhrif sunnan úr tónbókmennt- um spænska þjóðarhljóðfærisins en í verki Christensens. Einnig brá fyr- ir stuttum hraðstígum unisono-kafla í anda yngri djasshöfunda á við Chick Corea. Ljósaskiptin buðu af sér góðan þokka og voru áheyrileg tónsmíð þrátt fyrir á köflðm leitandi og spunakennda framsetningu ekki ólíkt og í upphafi hljómborðstokkötu frá snemmbarokktíma. Undir lok fóru stílavíxl höfundar þó að stappa nærri sundurleysi, er orða mætti á alþýðudönsku sem „en blandet land- handel". „Tis a Stairway, not a Street“ eftir eina raf- og kammerhöfund okkar með bræðingsfortíð, Lárus Halldór Grímsson (42), hafði greini- legar rætur í framsæknu djass-rokki 8. áratugar og upp úr, en áhrif frá ljóðræna franska impressjónisma Fríða skeiðsins virtust einnig bæra á sér indir niðri og ljá verkinu skáld- skap, sem kinnroðalaus iðandi púls- rytminn hefði kannski annars getað feykt út í veður og vind. Verkið var íjörugt og vel flutt af þeim Einari Kristjáni og Martial og setti skemmtilegan endapunkt á vel- heppnuðum hádegistónleikum í Nor- ræna húsinu, meðan gullfalleg haustblíðan skartaði sínu fegursta í Vatnsmýrinni. Ríkarður Ö. Pálsson TONLIST Ilöfúaborgin RAFTÓNLEIKAR Verk eftir Tapio Nevanlimia, Lars Gunnar Bodin og Patrick Kosk. Myndræn innsetning: Halldór Ásgeirsson. Hljóðstjórn: Lárus H. Grímsson. Höfðaborginni í Hafnarhúsinu, föstudaginn 27. september kl. 23. SKRJABIN hefði trúlega kunnað að meta uppákomuna þegar kynja- myndum var varpað upp á vegg í öllum regnbogans litum í beinum tengslum við framvindu tónverk- anna. Þó féll tilstandið augsýnilega ekki öllum í geð. Hörðustu hljóðkerar meðal áheyrenda kusu þannig að hlýða á raftónlistina í afviknum leik- listarsal Höfðaborgar, ótruflaðir af augnaglennum Halldórs Ásgeirsson- ar myndvarpara, þegat' seinni raftónleikar Nor- rænna músíkdaga 96 fóru í loftið laust fyrir miðnætti aðfaranótt sl. laugardags undir yfír- skriftinni „elektró-akú- stík“. Reyndar skildist manni að verkin hefðu aldrei verið samin með myndg- un í huga. Um það mál hefði tónleika- skráin kannski mátt vera greinar- betri en af fengnum munnlegum upplýsingum á staðnum mátti álykta að uppátækið með myndvarpið væri til komið á síðustu stundu. LitabaJlett Venjulega vita slík vinnubrögð ekki á gott. En hér bar svo við að litaballett Halldórs féll yfirleitt mjög vel að raftónlistinni, þrátt fyrir í rauninni afar frumstæða „tækni“: nokkrum flöskum og glærum vösum fylltum af lituðu vatni var stillt upp á borð og vasaljósum beint í gegn og upp á hvítmálaðan vegg. Kannski eru raftónskáld síðustu skírlífismóhikanarnir í nútímalist. Alltjent bar ekki á sama fjöllynda „eklektisma" í verkum kvöldsins og ágerzt hefur í tónverkum 9. og 10. áratuga fyrir hefðbundin hljóðfæri, heldur var sem sæti eftir kjarni flekk- lausrar hreinræktarhyggju aftan úr árdaga módernismans. Unnið var úr sárafáum hugmyndum, og frum- hljóðgjafar - jafnt rafrænir sem náttúrurænir - voru vísvitandi skornir við nögl. En útfærslutækn- inni hefur á móti fleygt svo fram frá því sem áður var að hin hljómandi útkoma var hér mun fjölbreyttari og hlustvænni en spartversku uppskrift- arlýsingamar gætu gefið til kynna. Keltaisena hehkuu auringon multa (þýðing fylgdi ekki í tónskrá) eftir Finnann Tapio Nevanlinna var sagt byggt á átta mínútna byijunarkafla og frumflutt í tölvuhljóðveri Sibelius- arakademíunnar 1994. Eftirminni- legustu hljóðin minntu á leka ventla, neðanjarðardælur ellegar rymjandi urr, hvæs og snökt úr einhverri fram- tíðarrisaeðlu í vígahug. Var verkið nógu fjölbreytt (og stutt) til að halda athygli hlustandans til enda og jafn- vel ekki laust við fyndni. Þrátt fyrir vélrænan hljóðheim verksins virtist stafa af því sérkennilega gulleita hlýju (eða var það bara eitthvað við samstöfuhljóm titilsins?) sem reynd- ar kom ekki fram í hlutfallslega til- þrifaminnstu ljósasýningu Halldórs þetta kvöld. Ef hægt er að hugsa sér ómþýðu (euphony, válljud) í hefðbundnum skilningi í raftónlit kom hún fram í Hálsninger frán syrenbársan eftir Svíann Lars Gunnar Bodin. Án þess að notast við eiginlega melódíska efnisþætti verkaði tónsmíðin lagrænt aðlaðandi og ugglaust tilvalin fyrir innhverfa hugleiðslustund burt frá amstri dagsins. Allt tíðnisviðið var notað og heildarstemmningin var dúnmjúk. Halldór hélt sig hér við grunnlitina, rautt, gult og blátt, og dró margar skemmtilegar fígúrur fram en kannski einum of oft þær sömu. Lokaverkið skv. tónleikaskrá var fínnskt, Plastique sans titre (Plast án titils) og hefði fallið sem flís við rass að ímyndaðri náttúrulífskvik- mynd frá norðurslóðum um hávetur, hefði hlustandinn ekki getað lesið sig til um hljóðgjafana: plastpoka, tóman benzínbrúsa og vatn! „Snóbylurinn" í upphafi verksins og svarrandi brim- hljóðin virtust ektari en náttúran sjálf og kynjamyndirnar innan úr hraunbólóttri glerkrukku Halldórs við verkið undirstrikuðu meistara- lega héluna og hrollinn sem gustaði af þessu (pínulítið of langa) verki. Ríkarður Ö. Pálsson NÁTTÚRUHAMFARIR TÓNLIST Hallgrímskirkja ORGELTÓNLEIKAR Verk eftir Harri Y’uori, Torsten Nilsson, Harri Viitanen og Pelle Gudmundsen-Holmgreen. Katarina Lewkovitch, Lenka Matéová, Harri Viitanen og Eva Feldbæk, orgel. Hallgi'ímskirkju, mánudaginn 30. september kl. 17. ÖLL orgelverk Norrænna músík- daga 96 komust fyrir á einum tónleik- um í Hallgrímskirkju á mánudaginn var. Fyrst Der Ruf eftir Harri Vu- ori, þá Magnificat eftir Torsten Nils- son, síðan lmages d’oiseau eftir Harri Viitanen og loks Octopus eftir Pelle Gudmundsen-Holmgreen. „Hrópið" var flutt af danska organistanum Katarinu Lewkovitch, Lenka Máté- ová úr Fella- og Hólakirkju lék Lof- söng Maríu, „Fuglsmyndirnar" voru fluttar af höfundi og „Kolkrabbinn" var leikinn ijórhent og -fætt af þeim Katarinu og löndu hennar, Evu Feldbæk, með hjálp tveggja aðstoðar- manna, Lenku og Peter Maté. Sá hluti tónlistarheims okkar tíma, sem mest er helgaður tilraun- um tilraunanna vegna, getur auð- veldlega verkað á utanaðkomandi sem kiaustur; e.k. skírlífisskjól bók- stafstrúar gegn menguðum dagfars- veruleika, þar sem aðeins hinn inn- vígði fær aðgang. Það hjákátlega er, að á undanförnum 40 árum virð- ast dæmin hafa snúizt gjörsamlega við. Módernismi, sem einu sinni var utangarðs og ofsóttur, er nú orðinn stofnun og að ýmsu leyti staðnaður, eins og flest sem tekst að koma sér vel fyrir, mynda skóla og fara að endurtaka sjálft sig. Slíkum villutrúarhugsunum hefur við og við skotið upp í kolli undirrit- aðs á undanförnum tónleikum Nor- rænna músíkdaga, rammast þó á ofanskráðum orgeltónleikum. Sum- part fyrir helgiímynd pípuorgelsins, sumpart fyrir það hvað tónhöfundar og hljóðfæraleikarar á NM 96 voru áberandi mikill hluti tónleikagesta. Klausturlíkingin gekk síður upp, þegar kom að tónlistinni sjálfri. Hún var eíns ólík hefðbundinni helgitón- list og verða mátti, og minnti oftar á náttúruhamfarir en ímynd kyrrðar og íhugunar. Að minnsta kosti var ekki hægt að kvarta undan suður- skandinavískri offágun og kraftleysi í verki Gudmundsen-Holmgreens, er hristi svo ryk úr hverri kimu með samstilltu átaki tveggja orgelleikara, að minnti á frásögn af enn fjölmenn- ari orgelslætti í Winchester á Bret- landi á 10. öld, þar sem allt þótti leika á reiðiskjálfi. Finninn Harri Vuori (39) lærði m.a. hjá Rautavaara og kennir nú tónfræði við Sibeliusarakademíuna í Helsinki. „Der Ruf“ heyrðist manni byggja að hluta á þriggja tóna frumi, do mí sí; kunnáttusamlega skrifað verk með frekar snubbóttum endi, sem kom mest á óvart fyrir að brydda allt í einu upp á n.k. sálma- forleik í barokkstíl. Að sjálfsögðu veit maður minnst um annarra manna viðbrögð, en fyrir eigið leyti var sláandi, í þessu verki sem í hin- um, hvað dæmigerð nútímaeinkenni á við klasahljóma, óræða hrynjandi og tóntegundaleysi áttu erfitt með að loða við minnið. Flutningur Katarinu Lewkovitch var í úi-valsflokki, og ekki var að heyra annað heldur um túlkun Lenku Matéovu á Magnificat eftir Óskars- kirkjukantorinn Torsten Nilsson (74) frá Stokkhólmi. Nilsson er brautryðj- andi í flutningi samtímatónlistar fyr- ir orgel í Svíþjóð og kvað byggja tóntak sitt á raðtækni og spuna. Verkið var víða sparneytið að áferð en hafði samt ótvíræða reisn, enda gerðu flestar hugmyndir höfundar sig sérlega vel fyrir hljóðfærið. Verk Harri Viitanens (42), sem höfundur flutti sjálfur, lagði hljóðrit af söng spörfugla til grundvallar tónsmíðinni. Hversu „frumlegt" það er núorðið skal ósagt látið; Messiaen heitinn ku víst hafa rambað á annað eins. En hugmyndin var engu að síður skemmtileg, og útfærslan ekki síður. Verkið var litríkt, heilsteypt og niðurlagið einkar fallegt með háum orgelpunkti í dillandi Vox Humana. Eins og fyrr var að ýjað, gekk ekki lítið á þegar mest lét í lokaverk- inu eftir Pelle Gudmundsen-Holmgi-e- en (64). Engu að síður gætti framan af töluverðrar fjölbreytni í verkinu hvað effektaval varðai’, og sömuleiðis virtist það lengst af ná að loða sam- an einhvern veginn, þrátt fyrir að aðstoðarmönnum væri hér og þar gert að hafa áhrif á á litbrigði og styrkvídd verksins með breytingum á raddskipan á skjön við hið spilaða innihald. Kvað það að sögn höfundar óvenjulegt og því miður fremur erfitt í framkvæmd. Hversu vel sú framkvæmd hafði heppnazt þegar að leikslokum kom var ekki gott fyrir aðra að meta eftir eina heyrn. Undirtektir áheyr- enda voru samt hlýjar, og ekki var heldur annað að sjá en að tónskáld- ið sjálft væri ánægt með útkomuna. Ríkarður Ö. Pálsson

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.