Eimreiðin


Eimreiðin - 01.09.1913, Qupperneq 66

Eimreiðin - 01.09.1913, Qupperneq 66
218 setja þá, en að sökkva oss niður í hugleiðingar um orsakir þeirra og afleiðingar, og því síður um insta eðli og tilgang tilverunnar i heild sinni. Mönnum hefur fundist slíkar hugleiðingar óþarfi, og alment hefur verið álitið, að heimspekin væri vísindagrein, er væri svo tjarstæð dag- legu lífi, og svo fráleit »heilbrigðri skynsemi«, að hún hlyti að fara fyrir ofan garð og neðan hjá öllum öðrum en þeim, er hefðu gengið í einhvem svartaskóla — eða væru sérvitringar. Ef til vill hefur það stuðlað að þvl, að skapa þessa skoðun á heimspekinni, að þeir einu tveir menn, er til muna hafa fengist við heimspekileg vísindi á íslandi, Bjöm Gunnlaugsson og Hannes Árnason, munu báðir hafa verið frem- ur hjárænir í ýmsu dagfari, og þarf sjaldan meira í augum almennings til að firra hann sjónir á öllum þeim andans auði, er bak við kann að búa. l’etta á ekki fremur heima um oss íslendinga en aðrar þjóðir; það er víðast pottur brotinn í þessu efni. Til dæmis má taka, að einhver frumlegasti heimspekingur Dana, Sören Kierkegaard, var tíðum lagður í einelti af götustrákum og átti fremur lítilli samúð að fagna hjá þorra manna í lífinu. En nú er öldin önnur. »Nú skyldi ég hlæja, væri ég ekki dauður,« gæti hann sagt, því nú er hann haf- inn upp til skýjanna og ioo ára afmæli hans gert sem veglegast á allar lundir. f>að er því alls eigi óþarft verk, að starfa að því að breyta skoð- unum manna á heimspekinni og reyna að færa þeim heim sanninn um, að hún hvorki sé nein grýla, er geri menn að andlegum umskift- ingum, né heldur svo háfleyg skýjadís, að hún eigi ekkert skylt við mannlífið, — heldur þvert á móti helzta aðstoð og hjálparhella allra þeirra, er vilja reyna að brjóta hlutina til mergjar og skapa sér rök- studdar skoðanir á tilverunni. Með bók sinni »Hugur og heimur«, er út kom í haust, hefur dr. phil. G. Finnbogason lagt hér orð í belg, og honum hefur tekist það mætavel. Bókin hefur marga þá kosti, er nauðsyn krefur, til að segja megi um hana, að hún sé í bezta skilningi alþýðleg. Málið er létt og lipurt og frásögnin svo greinileg, að hvert barnið getur skilið hvert ein- stakt atiiði án frekari skýringa. Eitt af því, er gerir bókina hvað mest aðlaðandi fyrir alþýðu, eru hinar fjölmörgu og að jafnaði einkar vel völdu samlfkingar höf. Sést þar hvað bezt, hve góða hæfileika höf. hefur til að vera spámaður þessa nýja fagnaðarboðskapar, sem heim- spekin getur verið — ef vel er með hana farið. Honum hefur verið það fullljóst, að engin ný speki getur numið land í hug almennings, án þess að tengjast trygðaböndum við þær hugsanir, er þar búa fyrir, og þær tilfinningar, er frá alda öðli eiga sér bólfestu í manneðlinu. Bókin er sem sagt rituð fyrir almenning og frá alþýðlegu sjónar- miði. Þessvegna skýrir höf. skoðanir sínar með ótal skáldlegum til- vitnunum og skírskotar eigi sjaldan, ef um ágreiningsefni er að ræða, til almennrar »heilbrigðrar skynsemi«, eða þá stundum í reynslu manna, sem naumast geta haft þá sérþekkingu eða þá sjálfsgagnrýni, að orð þeirra mundu þykja góð og gild vara, ef þau væru mæld eða vegin á stiku eða vog vísindanna. En þetta er fyllilega réttmætt í alþýðlegu riti, því eina krafan,
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78

x

Eimreiðin

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.