Eimreiðin


Eimreiðin - 01.09.1913, Side 67

Eimreiðin - 01.09.1913, Side 67
219 sem frá vísindanna sjónarmiði má gera til slíkra rita, er sú, að frá- sögnin eigi halli réttu máli. En í því efni er heimspekin erfiðari við- fangs en flestar aðrar vísindagreinar. Þar eru mörg svið aðeins hálf- rannsökuð, og skoðanir manna eru svo skiftar á mörgu því, er mest um varðar, að tíðum er ókleift að segja, hvað sé rétt mál. Til að girða fyrir allan misskilning, er af þessu gæti stafað, tekur höf. það og fram þegar í byrjun bókarinnar, að hann ætli sér að setja fram sínar eigin skoðanir á umtalsefninu; þ. e. a. s. undir eins og hann kemur út fyrir þau grundvallaratriði, sem allflestir eru á eitt sáttir um, þá mætum vér aðallega höf. sjálfum, og öðrum heimspekingum aðeins að *svo miklu leyti, sem höf. hefur aðhylst skoðanir þeirra og samrýmt þær við stnar eigin skoðanir. Ég tek þetta fram hér, því það er at- riði, sem hver sá, er bókina les, verður að hafa hugfast. Bókinni má aðallega skifta 1 tvo kafla. Fyrri kaflinn fram að bls. 169, skýrir aðallega frá þeim grundvallaratriðum skynjanar vorrar á um- heiminum, sem flestir eru nú nokkurnveginn sammála um. Ekki mun þó kenning Bergsons um það, hvernig fortíðin geymist, enn vera al- ment viðurkend; en slíkt er auðvitað engin sönnun þess, að hún sé röng. Síðari kaflinn er aðallega doktorsritgerð höf. Er hann frum- legri, og kemur höf. þar fram með nýja — eða máske öllu heldur — aukna og umskapaða skýring á því, með hverju móti skynjan vor á sálarlífi annarra verði til. Efnið í bókinni er vel þess vert, að það væri ýtarlega athugað, og nógu fróðlegt hefði verið að benda á til samanburðar helztu skoð- anir, er frábreytilegar eru því sem höf. heldur fram. En hér er ekki tækifæri til slíks, og verð ég því að láta mér nægja að benda á ein- stöku smáatriði, er ég hefi rekist á, og mér virðast athugaverð. Höf. hefur af vangá gefið villandi lýsingu á litblindu (bls. 26). Éar stendur að litblindir menn sjái aðeins af litum hvítt, svart, grátt, gult og blátt. En litblinda er eiginlega tvennskonar. í’egar mest kveð- ur að henni, sýnast allir hlutir eiginlega vera ýmislega gráir; þetta er þó sjaldgæft; venjulegast er litblindan þannig löguð, að rautt, gult og grænt sýnist alt vera grænleitt, eða þá að rautt, gult og grænt sýnist alt vera jafngult, eða stundum rautt. Fyrir kemur það og, að einungis annað augað er litblint. Málið á bókinni er sem sagt einkar viðfeldið, en þó vildi ég benda á, að höf. hefur notað orðið »þéttleiki« í staðinn fyrir »eðlisþvngd« (bls. 42); en það gæti ef til vill valdið misskilningi, því þéttleiki mun vera það ísl. orð, er nákvæmast táknar þann eiginleika efnis, er á dönsku er kallaður »Tæthed« og er frábrugðinn þeim eiginleika, sem á ísl. hefur verið kallaður eðlisþyngd (á dönsku »Vægtfylde«); en hann er það, sem höf. hér á við. Og er það ekki hálfgert að seilast um hurð til lokunnar, að nota orðið grænast = grána, rýrna, sölna, þó það finnist á einum stað í fornu skáldamáli, einkum þegar gnægð góðra og algengra orða er til yfir þessa hugmynd. Hvað viðvíkur hinni nýju kenning höf. um skynjun vora á sálar- lífi annarra, þá er því sízt að neita, að þar eru margar góðar og frumlegar athugasemdir; en vafasamt finst mér þó, hvort niðurstaðan er ætíð rétt; og ég býst við, að sumstaðar mætti draga ályktanir af

x

Eimreiðin

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.