Teningur - 01.06.1989, Qupperneq 60

Teningur - 01.06.1989, Qupperneq 60
lífs, þá tortíming sem lýkur í Ragna- rökum, loks útópía - framtíðarsýn. Mín sýn? Heimurinn er samansettur úr lífi og dauða, Ijósi og myrkri, hljóði og þögn o.s.frv. Líf okkar er háð sam- spili þessara afla og við getum haft töluverð áhrif á það. Mér finnst full ástæða til að leggja mitt af mörkum. Kannski megi tala um „kosmíska ambísjón". 6 Hljóðin streyma um okkur og í okkur þótt við heyrum ekkert annað en þögn. Eitt merkasta tónskáld þessarar aldar, Toru Takemitsu hefursagt: „Ég vil ekki þvinga hljóð heldur koma þeim á hreyfingu". Engin sköpun, engin hreyfing er hugsanleg án hljóða. Rað er eðlisfræðileg stað- reynd. Tónlist er aðeins til meðan hún hljómar, segja sumir, svo er hún horfin. En er það víst? Menn senda frá sér hljóðbylgjur sem líða um glugga og út í geim. Hljóðið sem slíkt deyr þó aldrei. Eða hvenær gerist þaö? Þegar við hættum að geta mælt það? Hafa menn fundið innsta púnkt hringsins? - Og þögnin. Tónlist er óhugsanleg án þagnar. Oft er þögnin það máttugasta sem til er í tónlist og samt er hún kannski ekki til. Þögnin býr yfir eigin tónmáli. Tónlist er ekki aðeins safn hljóða heldur samspil hljóða, tóna og þagna. Hljóð og líf verða ekki sundur skilin. Tónræn fegurð tengist virðingu fyrir lífinu. Þau hljóð eru falleg sem vekja kennd þess að við erum ekki aðeins stakir tónar heldur hlutar af miklum hljómi. það eru engin hljóð Ijót í sjálfum sér. Allir þekkja þó hljóð sem hafa mikil og neikvæð sálræn áhrif - umferðargný, vélardyn, hávaða. Og þó þarf hávaði ekki alltaf að vera nei- kvæðs eðlis. Hann getur verið mikils- verður þáttur í tónverki. Eins og þögnin. Kannski Ijótleiki og fegurð verði ekki sundur skilin með öllu. Fremur en annað. 7 Ég fann til þess smám saman að mig skorti tækni sem tónskáld. Af þeim sökum ákvað ég að segja upp í Þjóð- leikhúsinu og fara utan til frekara náms. í London komst ég að hjá geysi- góðum kennara sem kennt hafði við Royal Academy of Music í 35 ár. Enn- fremur sótti ég tíma hjá James Blades í slagverki og lærði mikið af honum. Á þessum tíma tók ég þá ákvörðun að helga mig tónsmíðum. Áður hafði ég hugsað mér að gerast slagverksein- leikari. Þetta var erfið ákvörðun en óhjákvæmileg. Maður verður að gæta að geðheilsu sinni. í London gerði ég dálitla tilraun. Ég ákvað að semja stemningar beint af augum, nánast ómeðvitað, án þess að nota ákveðið tónlistarlegt efni, hljóma eða laglínur. Skrifa ekkert nema ég hefði ærna ástæðu til þess og eitthvað hljómaði innra með mér. Ég varð að vera innblásinn. Að öðrum kosti var ekki sest niður. Einnig ákvað ég i upphafi að fletta aldrei við síðu. Verkið átti að streyma áfram af sjálfu sér. Upphaflega nefndist það INSTINCT en var aldrei lokið. Seinna las ég það yfir og vann úr því verk sem nú heitir SÝN. Það er einskonar samansafn þessara ósjálfráðu stemninga. SÝN er að vissu leyti einstakt verk á mínum ferli. Það er unnið með öðru móti en önnur verk. Núna vakna ég reglulega á morgnana og geng til vinnu minnar eins og aðrir menn, skrifa eitthvað á hverjum degi. Það hefur tekið mig mörg ár að koma mér upp slíkri reglufestu. Stundum ertón- skáldum skipt í vitsmunaleg og tilfinn- ingaleg tónskáld. Sum eiga að vera tæknileg en önnur innblásin. Mér finnst of mikið gert úr slíku. Sumar fegurstu laglínur heimsins hafa verið gerðar eftir talnaröðum eða tilbúnum formúlum. Tónlistin er stærðfræðileg í eðli sínu. Ætlir þú að semja músík verður þú að vera meðvitaður um stærðir sem ekki er hægt að þreifa á en búa í huganum. Stærðir sem eru ímyndaðar en samt mjög raunveru- legar. 8 Ég kom heim í árslok 1976 og hélt tónleika fáeinum mánuðum seinna. Jafnframt sá ég um tónlist við Mac- beth í Iðnó. Hún var samin fyrir áslátt- arhljóðfæri með skömmum fyrirvara. Stór hluti var í formi áhrifahljóða eða „effekta". Seinna skrifaði ég m.a. tónlist við íslandsklukkuna, Hamlet, Sölku Völku, Galdra-Loft, Sölumaður deyr og Skilnað eftir Kjartan Ragnars- son. í síðastnefnda verkinu eru notuð tvö hátalarakerfi, annað fjögurra rása j en hitt stereó. Hljóðið barst úr öllum hornum, upp úr gólfinu og aftan úr sviðinu. .. Það var spennandi að semja GALDRA-LOFT enda fékk ég frjálsar hendur, skrifaði forleik, tónlist milli þátta og stemningar. Seinna samdi ég hljómsveitarsvítu úr verkinu. Galdra- Loftur er einkar áhrifamikið leikrit. Samspil persónanna er til dæmis ákaflega sterkt enda er ólíkum mann- gerðum teflt saman, mörk þeirra skýr og afdráttarlaus. í tónlistinni reyni ég að draga fram andstæðurnar í Lofti sem flýgur á teppi í draumi og særir í kirkju viti sínu fjær. Þessar miklu snöggu sviptingar eru dregnar fram meö ýmsu móti. Samt eru andstæður ef til vill blekking. Eru ekki allir hlutir úr sama efni, samansettir á svipaðan hátt þótt þeir séu ólíkir að lit, lögun og áferð. Við fyrstu sýn virðist sem eng- inn sáttmáli sé hugsanlegur milli hljóðs og þagnar eða góðs og ills en sé nánar að gáð kemur annað í Ijós. Hvað er líkt með Lofti á teppinu og Lofti í kirkjunni? Fyrir teppisatriðið skrifaði ég rómönsustef sem leikið er með tveimur tilbrigðum. Það einkenn- ist af sambandi lítilla þríunda. Brot úr þessu stefi er einnig leikið í for- leiknum þar sem stemningum verks- ins er fléttað saman. Það kemur sömuleiðis fram í særingaratriðinu og loks í „epílógnum" sem er einskonar útfararmúsík - mjúkir hljómar og ^ klukknasláttur. Þríundin litla er þannig aflgjafi ólíkra stemninga. Hún tengir hin andstæðu skaut saman. 9 Ég hef nú helgað mig tónsmíðum um nokkurra ára skeið. Haft heppnina með mér og fengið mikið af verkefn- um. Maður er mikið einn í þessu starfi eins og eðlilegt er. Fáir geta lesið það • sem maður skrifar og enn færri rætt 58
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68

x

Teningur

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Teningur
https://timarit.is/publication/820

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.