Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1992, Blaðsíða 105

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1992, Blaðsíða 105
sem hún lifir einkennist af því að hún vemdar sjálfa sig gegn öllu óþægilegu, öllum tilfinning- um, allri umhyggju, allri áhættu, allri ást. Hún bælir sína eigin sögu, vemdar sig gegn uppmna sínum og rótum, gegn móður sinni og systur. Og það er systirin, Marta, sem þvingar Nínu til að vaka yfir móðurinni. Sjálfsgreining Nínu felur í sér uppgjör við Mörtu og í sögunum af formæðrunum má sjá bæði hliðstæður og andstæður við sögu þeirra systra. Við hlið Sunnevu (Nínu) stendur hin skyldurækna Friðmey (Marta) sem elskar Jakob (Gústa) sem endurgeldur ekki ást hennar. Við hlið Katrínar (Mörtu) stendur Elín (Nína) sem hefur brugðist henni og lengra nær sá saman- burður ekki. Við hlið verkakonunnar Þórdísar (Mörtu) stendur systirin Mana (Nína), mynd- listarkonan misheppnaða, snobbuð, henti- stefnumanneskja — og skáld. En þegar kemur að síðustu konunum tveimur byrja málin að flækjast því að bæði Marta og María eru dætur Þórdísar og gildi hennar eru gildi þeirra beggja þegar allt kemur til alls. Maríu líka. Sér til furðu uppgötvar Nína að Marta á til íroníu, ljóðrænu og missi, hún er ekki bara hin skyldurækna Marta Biblíunnar, hún er líka María. Sjálf heitirNína fullu nafni Katrín Sunn- eva. Og það er eðlilegt að amman, Katrín, sé sú formæðranna sem hún á verst með að skilja. „Ég“ og „hinir" Hvað fær Katrínu til að taka Elínu aftur inn á heimilið og fá henni sitt eigið nýfædda bam til fósturs? Katrín gerir þetta gegn vilja manns síns og Sunnevu gömlu. „Ömurlegt", „svo hallæris- legt að maður getur ekki einu sinni hlegið“ segir Nína á stefnumóti þeirra Katrínar í fortíðinni: . . . hún hlustar ekki þessi stúlka, vill ekki heyra. Vill ekki skilja hvernig það var, hvem- ig gleðin flúði og dagamir urðu myrkir og langir. Hvemig allt gegnsýrðist hægt og hægt af einhverju annarlegu, einhverjum illum æs- ingi, skúmkenndum og slepjugum sem límd- ist við allt, eitraði frá sér, magnaðist, þar til hann sprengdi af sér öll bönd, eyðilagði eitt- hvað sem síðan hefúr ekki aftur orðið heilt. Að þegar svo er komið er ekki lengur um sök að ræða eða fyrirgefningu heldur eitthvað allt annað. Ef til vill lífið sjálft. (70-71) Þegar Katrín stendur andspænis missinum velur hún lífið í stað þess að velja meiri missi, eyði- leggja meira. Franska skáldið og bókmenntafræðingurinn Héléne Cixous talar um kvenlega og karlmann- lega afstöðu til ástarinnar (Kritik 71, 1985). Þegar Cixous talar um „hið kvenlega" vísar hún til þess að konur hafa í menningu Vesturlanda verið skoðaðar sem frávik frá hinu eðlilega sem sé karlmaðurinn og hugarheimur hans. Karl- mennirnir hafa verið hið „eina“, hið „rétta“ — konur hafa verið „hinn“ í menningu og heim- speki. „Hið kvenlega" er þannig staða eða af- staða sem hefur ekkert með kyn að gera í kenningum Cixous. Sömuleiðis kallar hún hið dulvitaða oft „konuna“ á sömu forsendum, þessi eru þau myrku svæði sem hafa verið bæld og vísað út úr upplýstri umræðu og hún kallar raunaralla uppreisn gegn ríkjandi hugsun „kon- una“. Kvenleg afstaða til ástarinnar einkennist af því að hugveran er geld og hefur horfst í augu við missi sinn. Hún hefur engu að tapa, getur gefið og elskað af nautn, án einhverra trygg- inga, án ótta við aðskilnað eða missi. Þessi afstaða getur viðurkennt að lífið hefur óöryggi í för með sér en það getur hin karlmannlega afstaða ekki. Hún er sjálfhverf, afmörkuð og takmörkuð og miðast við að ná valdi yfir öðr- um. Hún sparar og safnar en eyðir ekki ástinni. Þetta er fallísk afstaða sem einkennist af ótta við geldinguna. ÞettaerafstaðaNínu í upphafi bók- arinnar Meðan nóttin líður og einkennir fram- komu hennar við elskhuga sinn. Svona afstaða stendur í vegi fyrir allri list- rænni sköpun, öllu örlæti og opnum hug, að sögn Cixous. I greininni „Von der Szene des Unbewussten zur Szene der Geschicte“ (í Das Sexuelle, die TMM 1992:1 95
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.