Þjóðmál - 01.03.2010, Side 96

Þjóðmál - 01.03.2010, Side 96
94 Þjóðmál VOR 2010 fyrstir til að segja að ekkert sé nýtt und ir sólinni og því eru söguleg sjónarmið, sem hafa verið geymd eða gleymd í einhvern tíma, kærkomin . Peningarnir sigra heiminn eftir sagnfræðiprófessorinn Niall Ferguson er mögn uð yfirferð um sögu peninga og fjár mála markaða; yfirferð sem er minnistæð vegna skemmtilegra skírskotana og athyglis verðra dæma úr sögunni . Fæstir hafa velt því fyrir sér hvað peningar eru . Meira að segja hagfræðingar hafa gefið peningum furðu lítinn gaum . Miðað við að peningar eru mest notaða mælieining í alþjóðlegu samfélagi er sérkennilegt að um þá skuli ekki meira fjallað . Það þykir t .d . sjálfsagt í grunnskólum að kenna nemendum að jörðin sé ekki miðja sólkerfisins, sem fæstir jarðarbúar átta sig á af sjálfsdáðum, en ekkert er kennt um gangverk fjármála og þá sérstaklega peninga, sem er forsenda skilnings á viðskiptalífinu, sem allir taka þátt í . Saga peninga nær langt aftur fyrir Krists burð eins og bókin lýsir, en það peninga kerfi sem flestir kannast við er ekki gamalt . Þannig var sænski seðlabankinn, hinn fyrsti sem starfaði nokkurn veginn eins og seðlabankar eru í dag, stofnaður fyrir 350 árum . Peningakerfið hélst síðan á gullfæti, fyrir utan stríðstíma þegar verðgildi var aftengt gulli en þegar friður komst á jafnan tengt aftur, allt fram til Bretton Woods-myntsamstarfsins árið 1944, en sama ár eru AGS og Alþjóðabankinn stofnaðir til að vinna gegn veikleikum fyrir- komulagsins . Við það samkomulag, sem Keynes var höfuðarkitektinn að, urðu allir gjaldmiðlar tengdir amerískum dollar, sem aftur var á gullfæti . Bretton Woods-sam- komulagið sprakk árið 1971, eftir mikla skulda söfnun ríkja, og því hefur núverandi peninga fyrirkomulag einungis verið við lýði í nokkra áratugi . Ólíkt mörgum hagfræðingum er Fergu- son ekki í neinu sérstöku trúboði . Hann er laus við kreddur og reynir á upplýsandi hátt að fræða lesendur um kosti og galla peninga og þeirra mismunandi kerfa . Gárungar hafa sagt að hagfræðingar séu góðir að spá þróun, allri þróun nema fram tíðarþróun . Með lærdóma sög unn ar í huga var Ferguson mun for spárri en nóbels- verð launahafar í hagfræði um núverandi ástand . Ferguson gefur út bók sína árið 2008 en hafði þá í ræðu og riti um tveggja ára skeið varað við afleiðingum óhófl egr ar peningaprentunar . Ferguson er ekki í neinum fílabeinsturni, ekki fastur í stærð fræðiformúlum, heldur treystir á dómgreind sína og heilbrigða skynsemi . Einnig er hann manna upplýstastur um það að saga mannkyns er saga af sveiflum . Þeir sem telja sig geta stýrt hagkerfinu í gegn- um öldudali sveiflna hafa jafnan beðið skipbrot . Ferguson hefur nýverið staðið í mjög athyglisverðri ritdeilu við næstsíðasta nób- els verðlaunahafa í hagfræði, Paul Krugman . Upphaf deilunnar var þróun langtímavaxta en Ferguson heldur því fram að aukinn fjárlagahalli hækki vexti á markaði, því ríkið sogi til sín allt fjármagn og tefji því hagvöxt . En Krugman telur að í samdrætti þurfi ríkið að grípa inn í og slakinn í hag- kerfinu leyfi slíkt án áhrifa á vexti . Þó að þetta kunni að hljóma sem léttvæg deila, þá er hún óskaplega mikilvæg . Ef Ferguson hefur rétt fyrir sér getur komið langvinnt alþjóðlegt samdráttarskeið er vextir hækka og mikill niðurskurður ríkisútgjalda er nauð synlegur . Inngrip ríkisins, sem áttu að hjálpa hagkerfinu, hafa þá snúist upp í and hverfu sína . Bókin er sannkallað stórvirki . Sjaldan hefur jafn mikil saga verið sögð á jafn skýr-

x

Þjóðmál

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðmál
https://timarit.is/publication/1175

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.