Tíminn - 19.12.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 19.12.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEPPANDI: FRAMSÓKNARFLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA hJE. Símar 3948 og 3720. RITST JÓRASKRIPSTOFUR: EDDUHÚSI, Lindargðtu 9A. Simar 2353 Og 4373. ' APGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKRrPSTOPA: EDDUHÚSI. Lindargfttu 9A. Slml 2323. 28. árg. Reykjavík, þriojiidaginn 19. des. 1944 106. Iilað Ríkísútgjoldín verða vart innan við 150 miljónír króna á næsta árí Bitlíngalýð kommún- ísta sífjölgar Skrifstofustjóri ný- byggingaráðs verður kommúnisti Það kemur stöðugt greini- ..legar í ljós, að Ólafur Thors hefir m. a. orftift að kaupa ráðherratitilinn því verði, að útvega kommúnistum bein og bitlinga af miklum ötul- leik. Síðan kommúnistar komust í stjórnina hafa þeir reynzt allra manna bitlinga- gráðugastir, þótt þeir væru öðrum Vandlætingafyllri í slíkum efnum áftur. Fyrsta dæmið um þetta, var sú krafa kommúnista að hafa pólitískan fúlltrúa í nefndinni, sem fór á flugmálaráðstefnuna í Chigaco. Sigurður Thoroddsen hlaut þetta bein, en afleiðing- in af utanför hans varð sú, að annar kommúnisti, Ásmundur Sigurðsson, fekk annað bein eða þingsetu í nokkrar vikur. Annað dæmið er sú krafa kommúnista að fá pólitískan fulltrúa í samninganefnd utan- ríkisviðsMpta. Lét Ólafur undan þeirri 'kröfu og fekk Lúðvík Jósepsson sæti í nefndinni, þótt ekki hafi hann neina kunnáttu eða þekkingu til brunns að bera i þessum efnum. Ékkert stjórn- arblaðið hefir heldur treyst sér til að segja frá þessari furðu- legu ráðstöfun. Þj-iðja dæmið er baráttan um formennskuna í Nýbyggingaráði, sem sagt var frá í seinasta blaði. Henni lauk þannig, að kom- múnistar fengu því framgengt, að skrifstofustjóri ráðsins verður-'úr þeirra-^hópi og er Sveinn Valfells tilnefndur til starfsins. Með þessu móti hafa kommúnistar fengið því fram- gengt, að þeir munu ráða mestu um val á starfsmannaliði ráðs- ins, en það mun ekki eiga að vera fámennt. Þá hefir áður verið sagt frá því, að kommúnistar munu fá fulltrúa í viðskiptaráði, Hauk Helgason. ]>!argt fleira mætti nefná, þótt það verðfelátið nægja að sinni að stiklp, þannig á helztu steinunum. DÝRTÍÐIN VEX Hækkun vlsitöliiimar er Iiein af leiðing af ráostöfunum stjórn- arinnar. Samkvæmjb nýlegum útreikn- ingi Hagstofunnar og kauplags- nefndar verður vísitalan í þess- um mánuði 273 stig eða tveim stigum hærri en í seánasta mán. Þessi' hækkun vísitölunnar stafar beint af ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Orsök henn- ar eru aðallega tvær: Hækkun rafmagnsverðsins í Rvík, sem ríkisstjórnin samþykkti, og dýr- ari fatasaumur, er stafar af kauphækkunum klæðskera, sem ríkisstjórnin beitti sér :fyrir. Áreiðanlega engin önnur rík- isstjórn íjieimi en íslenzka rik- isstjórnin vinnur þannig mark- visst að því að auka dýrtíðina. Eina úrræðið er að launastéttirnar sætti sig við samskonar eftírgjöf og bændur Þriðja umræða fjárlaganna hófst í gær í sameinuðu þingi og er ætlun stjórnarliðsins að afgreiða þau fyrir jól. Hins vegar ætl- ar það ekki að afgreiða dýrtíðarfrv. fyrr en eftir nýár bg fá þann- ig tilefni til að sleppa dýrtíðargjöldunum af fjárlögunum. Með þessum og ýmsum öðrum álíka hætti hyggst það 'að geta afgreitt fjárlögin nokkurnveginn tekjuhallalaust, þótt enn vanti um 40 milj. kr. tekjur til að mæta fyrirhuguðum útgjöldum. Það er einnig ákveðið af stjórnarliðinu að fresta afgreiðslu launalagafrv. fram yfir nýár og áætla aðeins í f járlögum 4% milj. kr. útgjaldaaukningu vegna þeirra. Að dómi kunnugra, er sú áætl- un a. m. k. Zyz milj. kr.of lág, ef samþykktar verða þær breyting- ar við frv., sem stjórnarliðar í fjárhagsnefnd e. d. bera fram. Þessi furðulega afgre^iðsla fjárlaganna að afgreiða þau tekju- hallalaus með því að sleppa tugmilj. króna útgjöldum, áætla önn- ur of lágt, og þenja tekjuáætlunina til hin? Járasta, er einstæð í allri þingsögunni og þótt víðar væri leitað. Hún er næsta glöggt tákn um það mikla öngþveiti, sem ríkjandi er í f jármálum lands- ins. Er þriðja umr. fjárlaganna hófst í gær, flutti Eysteinn Jónsson allýtarlega yfirlitsræðu. Sagðist honum á þessa leið: — Eftir 2. umræðu fjárlag- anna hér í þinginu, eru útgjöld- in áætluð 106.5 milj. kr., en tekj- urnar 100 milj. Tekjuáætlunin er þó þanin til hins ýtrasta. Eftir er að bæta á útgjaldabálk fjárl. a. m. kA25 milj. kr., vegna dýrtíðarráðstafana þeirra, sem um getur í stjórnarsáttmálan- um, og hækkun launalaganna, sem verður vart innan við 7 milj. kr., eins og afgreiðsla þeirra horfir nú. Eru ríkisút- gjöldin þá þegar orðin 137 milj. kr. Eftir eru svo útgjaldahækk- anir þær, sem munu verða sam- þykktar við 3. umr., og greiðslur samkvæmt ýmsum lögum, sem ekki hafa verið teknar inn á fjárlög. T. d. eru engar greiðsl- ur áætlaðar vegna laga þeirra urh lífeyrissjóð embættismanna, er samþykkt voru í fyrra, en þær munu alls verða um 7 milj. kr. og kemur vitanlega að því að greiða þær. Þá er engin greiðsla áætluð samkv.lögum um landnám ríkisins, en þær eru á- kveðnar 250 þús. kr. á ári og auk þess eru 750 þús. kr. ógreiddar samkv. þessum lögum frá fyrri árum. Er vitanlega nauðsynlegt, að farið verði að greiða þetta fé, þegar mannafl fæst til fram- kvæmda, en það ætti að geta orðið á næsta ári. Þótt gert sé ráð fyrir stórum minni um- framgreiðslum en venjulega, verður vart hægt að gera ráð fyrir minni rikisgjöldum en um 150 milj. kr. á næsta ári. Núver- andi tekjur eru, eins og áður segir, áætlaðar 100 milj. og hið nýja tekjuskattsviðaukafrumv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir 6 milj. kr. tekjum. Eftir er þv^að afla 40—45 milj. kr. tekna, eigi reksturinn að verða hallalaus. Þegar þess er gætt, að fjár- lögin gera ekki ráð fyrir öllu meiri framlögum til verklegra framkvæmda en venjulegá og raunverulega engum framlögum til hinnar svokölluðu nýsköpun- ar, þá verður ekki annað sagt en að horfurnar séu næsta ó- glæsilegar. Það er svo komið á þessum mikla veltutíma, þegar ríkið ætti að geta greitt skuldir og safnað miklum sjóðum, að reynast mun illkleift að afla nægra tekna til að mæta venju- legum rekstrarútgjöldum. / Það er dýrtíðin, sem veldur því í hvilíkar ógöngur er hér komið. Ég sé ekki, að stjórnin geti fund- ið hér annað hyggilegra ráð en að reyna að fá því framgengt við rétta hlutaðeigendur, að launastéttirnar veiti svipaða eftirgjöf og bændur gerðu á síð- asta hausti. Með því að byrja að klifra niður dýrtiðarstigann, verður i smámsaman hægt að koma þessum málum í viðráð- anlegt horf. Annars verða þau óviðráðanleg strax á næsta ári. Sú stefna, að kaupa sér bráða- birgðafrest með lántökum, sem þarf að greiða þegar harðnar í ári, er algerlega ófær. Það er þó þegar farið að brydda á þessu. Þannig á að taka lán úr hafna- bótasjóði til hafnargerða á Akranesi og hær 24/2 milj. kr. lán til styrktar skipakaupum. Sam- kvæmt venju ættu báðar þessar sjálfsögðu framkvæmdir að greiðast af. rekstrartekjum rík- isins. Það sýnir bezt í hvert öng- þveiti ér komið, að ekki er hægt að hafa svona framkvæmdir á útgjaldabálki fjárlaganna, held- r-—^r—T"—•—~~~—*——--— «*•-* Símgjöldin eíga að tvöíaldast Það hefir fregnast nokk- urnveginn ákveðið úr stjórnarherbúðunum, að eitt af tekjuöflunarúrræð- um stjórnarinnar muni verða það, að hækka öll símagjöld um helming frá því, sem nú er. Má buast við því, að þessi hækkun gangi í gildi um áramótin. Símgjaldakostnaður er orðinn mjög mikill hjá fólki og fyrirtækjunTúti á landi og verður því hækk- un þessi mjög tilfinnanleg, þegar við bætist, að tekjur munu viða fara minnkandi, en skattábyrðin þyngist. Getur því hæglega farið svo, að þessi hækkun verði til þes*s, að meira verði far- ið að spara símtöl. en áður og niðurstaðan verði því sú, að gróði ríkisins af hækk- uninni verði enginn, en hins vegar aukin óþægindi Lnins vegar auKin upt{ f jölmargra landsmanha. ____\ ur verður að fara að taka lán til þeirra. Ræðumaður vítti svo harðlega þá aðferð, að afgreiða fjárlögin á undan dýrtíðarlögunum og launalögunum og áður en fyrir lægi frumvarp um tekjuöflun vegna þeirra laga. Fjárlögin eiga að vera hverju sinni sem réttust mynd af útgjöldum og tekjum ríkisins á árinu, ahnars eru þau (Framhald á S. síðu) Fyrsta tekjuöilunarirumvarp i. ríkisstjórnarinnar Mestu hátekjurnar eru undanþegnar nýja » skattinum. Ríkisstjórnin hefir nú lagt fram fyrsta tekjuöflunarfrv. sitt og fjallar það um tekjuskattsviðauka arið 1945. í greinargerð frv. er gert ráð fyrir, að þessi nýi skattur muni gefa um 6 milj. kr. tekjur og á því stjórnin eftir að afla nýrra tekna, sem svarar um 40 milj. kr., ef ríkisreksturinn á að vera hallalaus, þótt þetta frv. hehnar verði samþykkt. Tekjuskattsviðauka þessum er ætlað að leggjast á skattskyldar tekj'ur, sem nema 8 þús. — 200 þús. kr. Fer skatturinn stig- hækkandi á tekjur 8 þús. — 40 þús. kr.* og er síðan hæstúr á tekjustiganum frá 40—125 þús. kr., en fer lækkandi úr því, unz hann fellur alveg niður af tekj- um, sem eru umfram 200 þús. kr. Skatturinn leggzt þannig aðal- lega á miðlungsstór fyrirtæki, m. a. mörg útgerðarfyrirtæki. Það, sem mesta athygli vekur í sambandi við skatt þennan, er að tekjur umfram 200 þús. kr. skuli algerlegá undanþegnar honum. Sósíalistar og jafnaðar- menn hafa mjög gagnrýnt það, að ekki væri annar skattur lagð- ur á þessar hátekjur en stríðs- gróðaskattur, og mátti búast við því, að þeir stæðu nú við öll stóru orðin um að auknir skatt- ar yrðe einkum lagðir á helztu stórgróðafyrirtækin. En slíkt hefði komið illa við fyrirtæki forsætisráðherrans og þess vegna hafa þessir „skeleggu" verklýðsforkólfar horfið frá kröfunni um að skattaaukningin næði fyrst og fremst til helztu stórgróðafyrirtækjanna. Vafa- laust hefir þó forsætisráðherra orðið að „fórna" einhverju fyrir þessi hlunnindi Kveldúlfs, en sú „fórn" hefir verið færð á ann- arra kostnað, eins og frv. ber með sér, m. a. smá-útgerðarinnar. Hefir hér fengist ný staðfest- ing á því, sem þetta blað spáði i upphafi, að stjómarsamvinnan er fyrst og fremst verzlun milli kommúnista og mestu stórgróða- mannanna, þar sem þeir fyrr- nefndu fá því framgengt, að stefnt verði að algeru hruni fjár hagsins, en hinir síðarnefndu fá að halda fjáröflunaraðstöðu sinni og getað skreytt sig með ráðherratitlinum meðan þeir eru að koma' sér þannig fyrir, að hrunið þurfi ekki að skaða þá. Meðal traustrar og þrek- míkiilar menningarþjóðar Viðtal við Þórarin Guðnason lækni, sem er nýkominn frá Englandi. Þórarinn Guðnason læknir er nýkominn frá Englandi eftir íúmlega tveggja ára dvöl þar við framhaldsnám í skurðlækning- um. Hefir hann lengstum unnið í spítölum í London.* Tíðindamaður Tímans fann Þórarin að máli og spurði hann frétta frá Englandi. — Hvað er að frétta, af f slendingum í London. — Ég sá nbkkra íslend- inga. Venjulega er dálítill hópur íslendinga í Lond- on. Þeir hafa með sér fé- lagsskap og koma saman stöku sinnum á skemmti- fundi og í lesstofu, eink- um til þess að lesa blöð að heiman. Björn Björns- son kaupmaður er fo.r- maður íslendingafélags- ins. Annars er íslenzka sendiráðið aðalmiðstöð íslendinganna. — Sendi- herrann íslenzki í London og annað starfsfólk sendi- ráðsins er sérstaklega lipurt og greiðir með vel- vilja og áhuga fyrir fs- lendingum almennt. — Þekkturðu til ein- stakra íslendinga og hvað' þeir stunduðu? — Já, allmargra, m. a. lækn- anna Karls Strand, sem stund- ar nám í tauga- og geðsjúkdóm- um, og Kjartans Guðmundsson- ar, er stundar nám í taugasjúk- dómum. Einnig þekkti ég söngnáms- mennina Þorstein Hannesson og Kjartan Sigurjónsson og Mar- gréti Eiríksdóttur (Hjartarson- ar), sem er að nema píanóleik og er aðalkennari hennarKath- leen Long, sem lék hér fyrir rúmlega tveim árum við mik- inn orðstír. Marga fleiri íslend^nga fann ég eða heyrði um. Yfirleitt líður þeim ágætlega. — HveKnig er ástandið og af- koman í Englandi? — Nær allur matur og fatn- aður er skammtaður. Ekki er al- mennt kvartað undan að fólk fái ekki nægjanlegar nauðsynj- ar. Helzt er nokkur kurr í sumu kvenfólki yfir áð fatna'ð- urinn sé fáskrúðugur. Silkisokk- ar eru t. d. fágæt vara. En nokk- uð bætir úr að „fínt" þykir með- al kvenþjóðarinnar að ganga berfætt og gengur fjöldi kvenna berfættur á götunum 1 London. Segjast þær með því leggja sinn skerf til þess að sigra sem fy'rst í styrjöldinni. , Húsnæðismálin eru eittbjvert allra mesta vandamálið, sem Lundúnabúar eiga við að stríða. Hefir fjöldi húsa hrunið, brunn- ið eða stórskemmst við loftárás- irnar. — Eru loftárásirnar enn í al- gleymingi? — Meðan ég dvaldi í London var ekki hægt að segja.að loft- árásir værii miklar, þar til í s. 1. júní, að Þjóðverjar fóru að skjóta svifsprengjunum V 1. En úr því og fram 1 agúst leið tæp- leg'a svo nótt né dagur, að ekki rigndi svifsprengjunum inn yfir Suður-England og London. En síðan Bandamenn náðu svif- sprengjustöðvunum á megin- landinu hefir þetta svif- sprengjuregn næstum horfið. Síðan má heita, að allt sé með kyrrum kjörum í Londpn. Tjónið af V 2 er hverfandi lítið, sbr. við af V 1. Þó að V1 rifi sjaldnast niður nema 1—2 hús, varð loft- þrýstingurinn svo mikill, 'þeá&r hún sprakk, að það brotnuðu t. d. oft allar rúður í tugum og jafnvel hundruðum húsa í ná- grenninu. — Er nú ekkifólk óttaslegið út af þessu? ÞÓRARINÚ GUÐNASON, lœknir — Fólk er almennt mjög ró- legt. í loftárásáhririu, sem Þjoðverjar gerðu á London í byrjun þessa árs, sagði þýzka út- varpið, að kl. 6 á kvöldin væri London „dauð borg", en einmitt þá voru hundruð þúsunda borg- arbúa að streyma í leikhús og aðra skemmtistaði. Og t. d. fyrstu dagana, sem svif- sprengjuárásirnar voru gerðar á London, safnaðist fólk þúsund- um saman í Albert Ha>l til þess að hlusta. á hina þekktu Prom hljómleika, sem Sir Henry Wood stjóri/aði á hverju sumri um 50 ára skeið. — Er dýrt að vera á Eng- landi? —^Vörum, einkum nauðsynja- vörum, er haldið stranglega niðri í verði, enda munar miklu, hvað þær eru margar ódýrari þar heldur en hér. Fólk er yfir- leitt sparsamt. Einstaklingarnir vilja leggja að sér sem mest til þess að,yinna' stríðið. T. d. ganga engar emkabifxeiðar í London. Almenn trú Englendinga hefir jafnan verið frá stríðsbyrjun, að þeir myndu vinna stríðið að lok- um. Og nú eru þeir vissir um að sigurinn sé í nánd. Churchill er mjög dáður al- melfmt, af allra flokka mönnum, sem leiðtogi þjóðarinnar í styrj- öldinni. Fólkið á Englandi virðist mér harðna við hverja raun. Þó að margir — einkum börn og gamalmenni — færu út á land. til langdvalar, lét meginþorri fólks fyrir berast í húsum sín- um á- nóttunni. Reyndar sváfu margir líka í loftvarnabyrgjum, ýmist i almenningsbyrgjum eða í heimahúsum. (Framhald á 8. siðu) r—¦ I DAG birtist á 3. síðu grein um verðlag og framleiðslu- hæfni eftir Gunnar Gríms- son, kaupfélagsstjóra á Skagaströnd. Neðanmáls á 3. og 4. siðu er grein eftir Ólaf Jóhann- esson lögfræðing um upp- hafsmenn samvinnuhreyf- ingarinnar, vefara í Roch- dale, og félagsskap þeirra. Sem kunnugt er eru 100 ár liðin frá þvív að þeir opn- uðu fyrst búð, hinn 21. des- ember.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.