Tíminn - 20.04.1950, Blaðsíða 1

Tíminn - 20.04.1950, Blaðsíða 1
t*0H&m**^>0*if^0***ji*0***^0+f9 Ritstjóri: Þórarinn Þórarinsson Fréttaritstjóri: Jón Hélgason Útgefandi: Framsóknartlokkurinn Skrifstofur l Edduhúsinu Fréttasimar: 91302 00 «2303 Afgreiöslustmi 2323 Áuglýsingaslmi 81300 Prentsmiðjan Edda 34, árg. Reykjavík, fimmtudaginn 20. apríl 1950 86. blað dLanaþráour óóhadt aumur þióoari annnar rœ tirf Þjóöleikhúsið er glæsiiegasta bygging í landinu Hugmyndin um það var& til fyrir 77 árum. Iíi/f/f/iní/i» vur hufin fyrir 22 ávum. en vcrkið hefir þó afteins sta&ið í 7 tir. í dag rætist óskadraumur, sem ungur maður ól í brjósti fyrir þrem aldarfjórðungum. Árið 1873 ritaði Indriði Einars- son, rithöfundur, vini sínum Sigurði Guðmundssyni málara bréf, og skýrði honum frá hugmynd sinni um Þjóðleikhús. Þá hafði Indriði nýlokið ritun Nýársnæturinnar, 23 ára að aldri, og bar eldlegan áhuga í brjósti um leiklistarmál. Sigurður barðist þá einnig hart fyrir byggingu samkomu- húss með leiksviði. — Eftir sjötíu og sjö ár, langri manns- ævi síðar, að sumarmálum á hálfnaðri öld, er vígt Þjóðleik- hús í Reykjavík. Indriði er genginn, en fyrsta leikrit hans, Nýjársnóttin, sem blés honum í brjóst hinni fleygu hug- mynd, verður fyrsta verk á hinu nýja leiksviði. En að baki er lóng baráttusaga, líkust fjallgöngu, þar sem að lokum er staðnæmzt á hrún f jallsins með útsýn víða vegu. Glæsilegasta og vand- aðasta bygging landsins. í fyrradag leiddi Hörður Bjarnason, núverandi formað ur byggingarnefndar húss- ins fréttamenn um það og lýsti því nokkuð ásamt þeim Jakob Gíslasyni raíorkumála- stjóra og Braga Ólafssyni verkfræðingi. Lýsti Hörður í stórum dráttum byggingar- sögu hússins frá upphafi og gat þeirra manna, sem þar hafa mest komið við sögu. Hann sagði, að Þjóðleikhúsið væri tvímælalaust íburðar- mesta, vandaðasta og glæsi- legasta bygging, sem reist hefði verið á landlnu, og mesta byggingarframkvæmd, sem íslenzkir verktakar hefðu tekizt á hendur. Höfundur hússins. Þótt margir hafi lagt þar að gjörfa hönd, er engum vafa undirorpið, að skapandi verksins og höfundur húss- ins, Guðjón Samúelsson pró- fessor á mestan hlut í glæsi- leik þessa musteris. Á honum hefir fyrst og síðast hvílt sá vandi að leysa úr og ráða fram úr hverju sinni, allt frá því að hann hóf teikningu hússins. í það verk hefir hann lagt meiri elju, vandvirkni og ósérplægni, en nokkurt ann- að verk, sem hann hefir haft með höndum um ævina, og það er til marks um fram- sýni þá, sem Guðjón er gædd- ur, að leikhúsið jafnast á við hvert annað leikhús í Norður álfu að haganlegu fyrirkomu- lagi og allri nýtízku í bún- aði, þótt aldarfjórðungur sé liðinn síðan aðalteikning þess var gerð, og stórstígar breytingar í byggingalist leikhúsa hafi átt sér stað á þeim tíma. En í dag er Guðjón Samúels son svo sjúkur, að hann get- ur ekki verið í þeirri sigur- hátíð, sem haldin er. Gjald af gleðinni til musteris listanna. Hugmynd Indriða Einars- sonar var svo stórfengleg, að yarla var þess að vænta, að íslendingar gætu hrint henni fram á fyrstu tugum aldar— innar. Það var heldur ekki fyrr en nokkrum árum eftir að við fengum fullt sjálfstæði að skriður komst á málið. Pyrsta fjárframlag til bygg- ingarsjóðsins var þó gjöf Leikfélags Reykjavíkur 1917 á ágóða öllum af sýningum á Nýjársnóttinni, og sést á þvi, hve þaö leikrit og hug- myndin um þjóðleikhús hefir þá þegar verið tengt. Svo leið fram til ársins 1922-1923, en þá hóf Jónas Jónsson, al- þingismaður, baráttu fyrir því, ásamt nokkrum ættingj- um Indriða Einarssonar, að lagður yrði á sérstakur skemmtanaskattur, er rynni í byggingarsjóð Þjóðleikhúss- ins. Var frumvarp um þetta borið fram á alþingi og voru flutningsmenn þess Þorsteinn M. Jónsson, þá þing- maður Norð-Mýlinga, og Jakob Möller, þingmaður Reykvíkinga. Hlaut frumvarp ið mikið þingfylgi og varð að lögum. Teikning hússins hafin. Á árinu 1925 var tekið að vinna að teikningum að þjóð- leikhúsinu. Hafði Guðjón Samúelsson, húsameistari ríkisins. þá þegar forustu um verkið, og hafði hann áður farið utan oftar en einu sinni til þess að kynna sér fyrir- komulag leikhúsa. Árið 1928 var uppdrætti hússins lokið og árið eftir hafizt handa um byggingarframkvæmdir. iFramhalA á 5. síðuj Þetta er suðurhlið Þjóðleikhússins. Aðaldyr hússins blasa við. trslit í leikrita- samkeppninni Hinn 25. júlí 1949 hét Þjóðleikhúsið verðlaunum fyrir bezta leikrit, sem því bærist fyrir 1. jan. 1950. Verðlaunaupphæðin var kr. 10 þúsund. Jafnframt á- skildi leikhúsið sér forgangs rétt til sýninga, gegn greiðslu, á öðrum leikrit- um, sem því bærust og það kynni að óska að sýna. — Fresturinn til að skila leik- litum í samkeppninni var iramlengdur til 31. jan. s.l. og þá höfðu 19 leikrit bor- izt Þjóðleikhúsinu. — Á tundi sínum 1. febr. skipaði Þjcðleikhífsráð í dómnefnd þá Alexander Jóhannesson prófessor, Guðlaug Rósin- kranz þjóðleikhússtjóra, índriða Waage leikstjóra, í,arus Sigurbjörnsson rit- höfund og Vilhjálm Þ. Gíslason skólastjóra. Tók nefndin til starfa 3. febr. og lauk störfum á fundi 17. apríl með svofelldum úr- skurði: Nefndin ályktar að veita leikritinu „Útlagar" eftir Lenda fyrstu verðlaun í (Framhald á S. síöu.) Vígsla Þjóöieikhússins er í kvöld og verður útvarpað Ilún hefst kl. 7.15 ag \ crotu* moo glæsiiirag. Lýkur Ikmihí með s> ciiu.u'ii á \*í Jirsiióílinni. Vígsla Þjóðleikhússins hefst klukkan 7,15 í kvöld. Veröur hún hin hátíðlegasta og situr hana margt baðsgesta. Sveinn Björnsson, forseti íslands, er því miður erlendis vegna sjúkleika og gctur því ekki verið viðstaddur á þessari há- tíðastundu, en forsetafrúin, frú Georgia Björnsson, mun verða viðstödd. Þegar gestir hafa tekið sér sæti, mun sjnfóniuhljómsveit in leika þjóðsönginn undir stjórn dr. Páls ísólfssonar. Að því loknu flytur formaður þjóðleikhúsráðs Vilhjálmur Þ. Gíslason ávarp. Siðan flytur formaður byggingarnefndar þjóðieikhússins, Hörður Bjarnason ræðu og að þvi loknu Björn Ólafsson, mennta málaráðherra og að lokum flytur Guðlaugur Rósinkranz Þjóðleikhússtjóri ræðu. Að ræðunum loknum flyt- ur sinfóniuhljómsveitin há- tíðaforleik, saminn af dr. Páli ísólfssyni í tilefni af vigslu Þjóðleikhússins. Höfundur stjórnar hljómsveitnni. Á eftir hátiðaforleiknum flytur Tómas Guðmundsson skáld forljóð, er hann hefir ort. Um klukkan átta hefst sýn- ing á Nýjársnóttinni eftir Indriða Einarsson undir leikstj6rn Tndriða Waage. Að lokum verða kveðjur fluttar. Að þessari athöfn lokinni verður gestaboð í veitingasal Ihússins. Athöfn þessari verð- íur útvarpað.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.